Freedom Референдум
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті
Referendum 00 kún 00 : 00 : 00
  • Basty bet
  • Barlyǵy
    • Resmı bólím
    • Sport
    • Kerek keńes
    • Medıtsına
    • Bílím jáne ǵylym
    • Zań men tərtíp
    • Oqıǵa
    • Ne? Qaıda? Qashan?
    • Eksklyuzıv
    • Almaty kóshelerí
Referendum 00 kún 00 saǵ 00 mın 00 sek
Қазақ Qazaq قازاق Русский
Қазақ Qazaq قازاق Русский
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті
  • 🏠 Basty bet
  • Barlyǵy
    • • Resmı bólím
    • • Sport
    • • Kerek keńes
    • • Medıtsına
    • • Bílím jáne ǵylym
    • • Zań men tərtíp
    • • Oqıǵa
    • • Ne? Qaıda? Qashan?
    • • Eksklyuzıv
    • • Almaty kóshelerí
  • 📰 Gazet arhıví

Bíz áleumettík jelílerde:

💱 Valyuta baǵamy:

Basty bet / Bílím jáne ǵylym / Qazaqstandyq ǵalymdar ejelgí ıtterdíń qūpıyasyn ashu...

Qazaqstandyq ǵalymdar ejelgí ıtterdíń qūpıyasyn ashuǵa úles qosty

Bílím jáne ǵylym 28.11.2025, 11:08 396
Қазақстандық ғалымдар ежелгі иттердің құпиясын ашуға үлес қосты
gov.kz

AQSh-tyń bedeldí Science jurnalynda ıtterdíń shyǵu tegí turaly aıqymdy jańa halyqaralyq zertteu jaryq kórdí. Ádette "ıtterdíń aluan túrlí tūqymdary tek XIX ǵasyrdaǵy selektsıyanyń nátıjesí" delínetín. Bíraq 40 ūıymnan qūralǵan ǵalymdar toby mūnyń múlde shyndyqqa janaspaıtynyn dáleldedí. Onyń íshínde onyń íshínde qazaqstandyq arheologtar da bar, - dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí. 

Qazaqstan arheologtary qatysqan jahandyq zertteu

Zertteu tobyna Toraıǵyrov unıversıtetíníń ǵalymdary V.K. Merts, I.V. Merts jáne Qaraǵandy ūlttyq zertteu unıversıtetíníń zertteushílerí E.R. Usmanova, V.V. Varfolomeev engen. Jobaǵa Ūlybrıtanıyanyń Ekseter unıversıtetí men Frantsıyanyń Ūlttyq ǵylymı zertteu ortalyǵy jetekshílík etken.

Ǵalymdar keıíngí 50 myń jylda ómír súrgen ıtter men qasqyrlardyń 643 bas súıegín zerttep, 3D-skanerleu arqyly búgínge deıíngí eń auqymdy derekter qoryn jasady.

Ejelgí ıtterdíń ózí aluan túrlí bolǵan

Zertteu nátıjelerí alǵashqy ıtterdíń píshíní men kólemí kemínde 11 myń jyl būryn-aq aıtarlyqtaı ártúrlí bola bastaǵanyn kórsettí.

Mezolıt pen neolıt dáuírlerínde:

  • írí, quatty ańshy ıtter;

  • ūsaq, shapshań malshy ıtter;

  • adamdarǵa serík bolǵan shaǵyn tūqymdarǵa ūqsas formalar bolǵan.

Yaǵnı, ejelgí adamdar ıtterdí túrlí míndetterge beıímdep ósírgen. Būl búgíngí tūqymdar arasyndaǵy aıyrmashylyqtardyń negízí óte ejelgí ekenín dáleldeıdí.

Itterdíń píshíní nege tez ózgerdí?

3D-taldau ıtterdíń morfologıyalyq ártúrlílígíníń úı januarlaryna aınalǵannan keıín kóp ūzamaı kúrt óskenín kórsetedí. Erte qauymdastyqtar ár aımaqta ártúrlí maqsatqa ıt ūstap, tabıǵı-mádenı sūryptalu júrdí.

Ǵalymdar būǵan deıín keń taraǵan "ıtterdíń aluan túrlílígí tek keıíngí 200 jylda paıda boldy" degen teorıyanyń endí ǵylymı negízí joq ekenín aıtady.

Pleıstotsen dáuírínde "qolǵa úıretílgen ıtter" bolmaǵan

Pleıstotsenníń keıíngí kezeńdegí úlgílerde úı ıtteríne tán morfologıyalyq belgíler kezdespeıdí. Būl ıtterdíń qasqyrdan bólínu protsesí ūzaq, kúrdelí árí bír mezette bolmaǵanyn kórsetedí. Ekí túrdíń ara qatynasy myńdaǵan jyl boıy bírtíndep qalyptasqan.

https://www.researchgate.net/publication/303766520/figure/fig5/AS%3A669455357075473%401536622003435/sual-difference-in-wolf-and-dog-skull-morphology-A-recent-Siberian-wolf-skull-No-2.jpg
https://worldanimalfoundation.org/wp-content/uploads/2023/08/Dog-Domestication-1024x341.jpg

Būl jańalyq nege mańyzdy?

Būl zertteu ıtterdíń adamzat tarıhyndaǵy rólín qaıta qarauǵa ıtermeleıdí. Ejelgí qoǵamdarda ıtter:

  • ań aulauda,

  • mal baǵuda,

  • kúzette,

  • seríktes retínde

óte erte kezeńnen bastap paıdalanylǵanyn dáleldeıdí. Itter adamzat órkenıetíníń damuyna oılaǵannan da erterek yqpal etken.

Qazaqstan ǵalymdarynyń úlesí

Qazaqstan aumaǵyndaǵy ejelgí tūraqtardan tabylǵan ıt pen qasqyr súıekterí zertteuge mańyzdy materıal berdí. Ortalyq Eurazıya ıtterdíń erte qolǵa úıretíluíníń yqtımal ortalyqtarynyń bírí sanalatyndyqtan, otandyq arheologtardyń derekterí álemdík ǵylym úshín asa qūndy.

Telegram arnaǵa jazylyńyz
#Qazaqstan #Ǵalymdar #It #zertteu
Bólísu:
Júktelude...

Sońǵy jańalyqtar

Álemníń keremetterí turaly óz bílímíńízdí tekseríńíz

Búgín 21:48

Tayau Shyǵysqa tayauda baru múmkín emes: qazaqstandyqtar endí qaıda demalady?

Búgín 20:25

Bolat Mūhamedıevtíń «Qolóner tarıhy» atty retrospektıvtí kórmesí ashyldy

Búgín 20:24

Darhan Satybaldy Almaty halqyna úndeu jasady

Búgín 18:43

Kıík múıízí satylatyn boldy

Búgín 17:50
Telegram
Jazylyńyz
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті

"Alatau Aqparat" medıaholdıngí

Síltemeler

  • Bíz turaly
  • Baılanys
  • Jarnama
  • Jazylu
  • Gazet arhıví

Baılanys

  • Respublıka Kazahstan. 050022, g. Almaty, Adres: ul. Shevchenko, 106 a
  • +77272930803
  • alatauaqparat@gmail.com
Copyright 2026, "Alatau Aqparat" medıaholdıngí
Яндекс.Метрика