Mamandar aldymen aumaqtyń tabıǵı radıatsıyalyq jaǵdaıyn zertteıdí, dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Radıatsıyalyq jaǵdaı tūraqty baqylauda. 2026 jyldyń bírínshí toqsanynda Qazaqstandaǵy gamma-sáulelenu dozasynyń ortasha quaty saǵatyna 0,13 mıkrozıverttí qūrady, al baqylau deńgeıí saǵatyna 0,57 mıkrozıvert belgílengen.
Atom elektr stantsıyasy salynatyn aumaqta radıatsıyalyq monıtorıngtíń qalaı júrgízíletíní jáne onyń nege stantsıya íske qosylǵanǵa deıín bastalatyny turaly «Qazaqstandyq atom elektr stantsıyalary» JShS-níń Energetıka tobynyń jetekshí ınjenerí Madı Nūrbekūly Azbergenov aıtyp berdí.
0,13 jáne 0,57 mıkrozıvert: aıyrmashylyq 4,4 ese
«Qazgıdromet» RMK derekterí boıynsha, 2026 jyldyń bírínshí toqsanynda el boıynsha gamma-sáulelenu dozasynyń ortasha quaty saǵatyna 0,13 mıkrozıvert bolǵan.
Baqylau deńgeıí saǵatyna 0,57 mıkrozıvert. Demek, ortasha respublıkalyq kórsetkísh odan shamamen 4,4 ese tómen.
Bíraq el boıynsha bír ortasha san naqty bír eldí mekendegí nemese bolashaq AES ornalasatyn aumaqtaǵy jaǵdaıdy tolyq sıpattaı almaıdy. Sondyqtan radıatsıyalyq monıtorıng bír rettík ólshemge emes, tūraqty baqylau jelísíne jáne uaqyt boıynsha jınalǵan derekterdí salystyruǵa súıenedí.
Gamma-jaǵdaı 89 meteostantsıyada kún saıyn ólshenedí
Qazaqstandaǵy radıatsıyalyq baqylau AES salu josparymen bírge paıda bolǵan júıe emes.
2026 jyldyń bírínshí toqsanynda gamma-jaǵdaı 89 meteorologıyalyq stantsıyada jáne 9 avtomatty baqylau beketínde kún saıyn ólshengen.
Taǵy 17 oblystaǵy 43 stantsıya radıoaktıvtí túsulerdí baqylaǵan.
Būl jelí el auqymyndaǵy radıatsıyalyq jaǵdaıdy baǵalauǵa múmkíndík beredí. Al atom elektr stantsıyasy ornalasatyn audan úshín baqylau áldeqaıda egjeı-tegjeılí júrgízílmek.
AES-tegí monıtorıng stantsıya íske qosylmaı tūryp bastalady
Radıatsıyalyq baqylaudyń eń mańyzdy erekshelíkteríníń bírí — onyń AES elektr energıyasyn óndíre bastaǵannan keıín emes, odan áldeqaıda būryn bastaluy.
«Monıtorıngtíń bírínshí kezeńí AES paıdalanuǵa berílgenge deıín bastalady», — deıdí Madı Azbergenov.
Mamandar aldymen aumaqtyń tabıǵı radıatsıyalyq jaǵdaıyn zertteıdí. Onyń jyl mezgílíne, aua raıyna, su deńgeıíne jáne basqa tabıǵı faktorlarǵa baılanysty qalaı ózgeretínín anyqtaıdy.
Būl málímetter keıíngí ólsheuler úshín bastapqy núkte bolady.
Yaǵnı stantsıya íske qosylǵannan keıín alynǵan kórsetkíshter el boıynsha ortasha mánmen ǵana emes, sol aumaqtyń AES salynǵanǵa deıíngí tabıǵı radıatsıyalyq jaǵdaıymen salystyrylady.
Osy tásíl tabıǵı auytqular men qosymsha zertteudí qajet etetín ózgerísterdí ajyratuǵa múmkíndík beredí.
Aua, su, topyraq pen ósímdíkter tekseríledí
AES mańyndaǵy radıatsıyalyq monıtorıng bír ǵana dozımetrmen shektelmeıdí.
Baqylau júıesí auanyń, sudyń, topyraqtyń jáne ósímdíkterdíń radıatsıyalyq jaǵdaıyn qamtıdy. Arnaıy tańdalǵan núktelerde gamma-jaǵdaı tūraqty ólsheníp, zertteu úshín synamalar alynady.
Qajet bolǵan jaǵdaıda auyl sharuashylyǵy ónímderí men qorshaǵan ortanyń basqa obektílerí de zertteledí.
Baqylau punktterí kezdeısoq tańdalmaıdy. Olardyń ornalasuyn aıqyndau kezínde jer bederí, jeldíń basym baǵyttary, su obektíleríníń erekshelíkterí jáne eldí mekenderdíń ornalasuy eskeríledí.
Būl AES aumaǵynyń ózín ǵana emes, ónerkásíptík alańnan tys qorshaǵan ortany da baqylauǵa múmkíndík beredí.
AES qyzmetkerlerí jeke dozımetr qoldanady
Radıatsıyalyq baqylaudyń taǵy bír deńgeıí tíkeleı atom stantsıyasynyń íshínde júrgízíledí.
Óndírístík úı-jaılar, jabdyqtar, jeldetu júıelerí jáne basqa obektíler baqylanady.
Personal jeke dozımetrlerdí paıdalanady. Al avtomattandyrylǵan júıeler belgílengen baqylau núkteleríndegí radıatsıyalyq jaǵdaıdy úzdíksíz qadaǵalaıdy.
Osynyń nátıjesínde ekí bólek derekter aǵyny qalyptasady: bírínshísí stantsıya íshíndegí jaǵdaıdy, ekínshísí qorshaǵan ortanyń jaı-kúıín kórsetedí.
AES operatory ózín ózí ǵana baqylamaıdy
Radıatsıyalyq qauípsízdík máselesíndegí negízgí sūraqtardyń bírí — stantsıyany paıdalanushy ūıymnyń jūmysyn kím tekseretíní.
Paıdalanushy ūıym óndírístík baqylau júrgízedí, bíraq ol memlekettík qadaǵalaumen tolyqtyrylady.
«Paıdalanushy ūıym júrgízetín baqylau memlekettík qadaǵalaumen tolyqtyrylady», — deıdí Azbergenov.
Qazaqstanda būl funktsıyalardy Qazaqstan Respublıkasy Atom energıyasy jóníndegí agenttígíníń Atomdyq qadaǵalau jáne baqylau komıtetí oryndaıdy.
Uákílettí organdar radıatsıyalyq qauípsízdík talaptarynyń, sanıtarıyalyq qaǵıdalardyń jáne lıtsenzıya sharttarynyń saqtaluyn tekseredí.
Yaǵnı júıede ekí deńgeı bar: operator obektíníń jaǵdaıyn tūraqty baqylauǵa míndettí, al memlekettík organ belgílengen talaptardyń oryndaluyn qadaǵalaıdy.
AES mańynda baqylau beketterí kóbírek bolady
Qazaqstan boıynsha jūmys ísteıtín memlekettík radıatsıyalyq monıtorıng jelísí jalpy jaǵdaıdy kórsetedí.
Alaıda AES ornalasatyn audan úshín baqylau punktteríníń neǵūrlym tyǵyz jelísí jáne baqylanatyn kórsetkíshterdíń keńeıtílgen tízbesí bar jeke baǵdarlama ázírlenedí.
«Atom elektr stantsıyasyn ornalastyru audany úshín baqylau punktteríníń neǵūrlym tyǵyz jelísí jáne baqylanatyn kórsetkíshterdíń keńeıtílgen tízbesí bar jeke monıtorıng baǵdarlamasy ázírlenude», — deıdí Madı Azbergenov.
Mūndaı júıe stantsıya paıdalanuǵa berílgenge deıín qorshaǵan ortanyń bastapqy jaǵdaıy turaly derek jınauǵa, al keıín sol kórsetkíshterdí AES jūmysy kezíndegí nátıjelermen salystyruǵa múmkíndík beredí.
Radıatsıyalyq monıtorıng úshín jeke ólshemnen górí ūzaq uaqyt boıy qalyptasqan derekter qatary mańyzdy. Óıtkení kórsetkíshtíń ózí ǵana emes, onyń belgílí bír aumaqtaǵy tabıǵı fonǵa qatysty qalaı ózgergení de baǵalanady.
Radıatsıyalyq baqylau AES íske qosylǵannan keıín bastalmaıdy
AES mańyndaǵy baqylaudyń logıkasy bírneshe kezeńnen tūrady.
Aldymen tabıǵı radıatsıyalyq jaǵdaı tírkeledí. Odan keıín mausymdyq jáne tabıǵı ózgeríster zertteledí. Stantsıya jūmysyn bastaǵan soń óndírístík radıatsıyalyq baqylau, qorshaǵan orta monıtorıngí jáne memlekettík qadaǵalau qatar jalǵasady.
2026 jyldyń bírínshí toqsanynda Qazaqstan boıynsha gamma-sáulelenu dozasynyń ortasha quaty saǵatyna 0,13 mıkrozıvert boldy. Būl saǵatyna 0,57 mıkrozıverttík baqylau deńgeıínen shamamen 4,4 ese tómen.
AES ornalasatyn aumaqta osy jalpyūlttyq baqylauǵa qosymsha neǵūrlym tyǵyz árí keńeıtílgen monıtorıng jelísí jūmys ísteuge tıís.