Qazaqstanda bereshegí kóbeıíp ketken azamattar bírneshe kredıtordyń aldyndaǵy míndettemesín endí bír júıe arqyly retteı alady, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Elde qaryzdy qaıta qūrylymdau, tólem qabílettílígín qalpyna keltíru men azamattardy bankrottyq rásímderí kezínde súıemeldeu tetígín bíríktíretín Qaryzdardy retteu jóníndegí bíryńǵaı ortalyq qūrylmaqshy.
Sonymen qatar búgínníń ózínde qaryz alushylar úshín bírneshe bank pen mıkroqarjy ūıymdary aldyndaǵy bereshektí bír mezgílde retteuge múmkíndík beretín tsıfrlyq platforma jūmysyn bastady. Būl turaly Almaty qalasynyń Óńírlík kommunıkatsıyalar qyzmetínde ótken baspasóz konferentsıyasynda Qazaqstan Respublıkasy Qarjy naryǵyn retteu men damytu agenttígíníń áleumettík jobalar jáne qarjylyq sauattylyqty arttyru departamentíníń dırektory Aleksandr Terentev málímdedí.
Onyń aıtuynsha, reformanyń basty maqsaty – qaryz alushylarǵa kórsetíletín kómektí neǵūrlym qoljetímdí árí túsíníktí etu, sondaı-aq olardyń jalǵyz baspanasynan aıyrylyp qalu qaupín barynsha azaıtu eken.
«Bíz qarjyǵa baılanysty dau men bereshektí retteudíń bíryńǵaı júıesín qalyptastyryp jatyrmyz. Būl qaryz alushylarǵa protsestí barynsha túsíníktí, qoljetímdí árí yńǵaıly etedí. Bolashaqta jeke jáne ūjymdyq retteu, tólem qabílettílígín qalpyna keltíru men azamattardy bankrottyq máselesí boıynsha súıemeldeu tetígíníń barlyǵy qarjy ombudsmanynyń bazasynda qūrylatyn Qaryzdardy retteu jóníndegí bíryńǵaı ortalyqqa bíríktíríledí. Azamat úshín būl – qaryzdy óteudíń qolaıly shartyn tańdaudan bastap zańda kózdelgen ózge rásímderdí qoldanuǵa deıín onyń jaǵdaıy jan-jaqty qaralatyn bíryńǵaı júgínu núktesí bolady», – deıdí spıker.
Agenttík qarjy ombudsmanynyń jańa jūmys qaǵıdalaryn 27 shíldede bekíttí. Olar 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshíne enedí. Qarjy ombudsmany bank, mıkroqarjy men saqtandyru sektorynyń qūzyretín bíríktíríp, qaryz alushylardyń qūqyǵyn qorǵau máselesín qoǵamdyq ūıymdardyń qatysuymen talqylaıtyn alańǵa aınalmaqshy.
Jańa júıeníń negízgí qūraldarynyń bírí – «bír tereze» qaǵıdaty boıynsha jūmys ísteıtín finkelisim.kz tsıfrlyq platformasy. Ol bírneshe kredıtor aldynda merzímí ótken bereshegí bar azamattarǵa qaryzyn bíryńǵaı rásím arqyly retteuge múmkíndík beredí.
Platformany ekí jáne odan da kóp kepílsíz tūtynushylyq nesıesí boıynsha tólem merzímí 90 kúnnen asqan qaryz alushylar paıdalana alady. Jalpy bereshek kólemí 150-den 1 600 AEK-ke deıín boluy tıís. 2026 jyly būl – 648 myńnan 6,9 mln teńgege deıín. Ótínísh berílgennen keıín júıe belgílengen talaptarǵa sáıkestíktí avtomatty túrde tekseríp, bíryńǵaı óteu kestesín qalyptastyryp, kredıtorlar bereshektí óndíríp aludy uaqytsha toqtatady.
Agenttíktíń baǵalauynsha, alǵashqy kezeńde jańa tetík shamamen 350 myń problemalyq qaryz alushyny qamtıdy.
«Platformanyń basty áleumettík mańyzy – árbír nesıe jeke qaralmaıdy, kerísínshe qaryz alushynyń jalpy boryshtyq júktemesí baǵalanady. Būl shyn mánínde oryndalatyn óteu sharttaryn tańdauǵa múmkíndík beredí. Áleumettík osal sanattaǵy azamattar úshín ūzaq merzímder men aı saıynǵy tómen tólemder qarastyrylǵan. Yaǵnı sheshím formaldy emes, otbasy úshín naqty oryndalatyndaı boluy tıís», – dedí Aleksandr Terentev.
Platformany damytu jalǵasady. Kelesí kezeńde ol jeke sot oryndaushylarynyń júıesímen, keıín tólem qabílettílígín qalpyna keltíru jáne jeke tūlǵalardyń bankrottyǵy tetíkterímen bíríktíríledí. Sonyń nátıjesínde sotqa deıíngí retteuden bastap yqtımal bankrottyqqa deıíngí búkíl protsess bíryńǵaı júıeníń qūramyna enedí.
Sonymen qatar Agenttík «Qaryzsyz qoǵam» jobasyn íske asyrudy jalǵastyryp jatyr. Úsh jyl íshínde joba ayasynda 703 myń qaryz alushynyń jalpy somasy 754 mlrd teńge bolatyn bereshegí retteldí. Azamattarǵa tólemdí keıínge qaldyru, jeńíldetílgen óteu kestelerí, qaryzdardy qaıta qūrylymdau men ózge de qoldau sharalary ūsynyldy.
Jūmystyń jeke baǵyty múgedektígí bar adamdarǵa arnalǵan. Búgínde Qazaqstanda 105 myńnan astam múgedektígí bar azamattyń jalpy somasy 262 mlrd teńge bolatyn nesıelík míndettemesí bar. Onyń íshínde 26,3 myń adamnyń problemalyq bereshegí qalyptasqan. Tek Almatynyń ózínde osy sanattaǵy shamamen 10 myń tūrǵynnyń merzímí ótken qaryzy bar eken, onyń jalpy kólemí 8,6 mlrd teńgení qūraıdy.
Osy máselení sheshu úshín Agenttík Almaty qalasynyń ákímdígímen, Eńbek jáne halyqty áleumettík qorǵau mınıstrlígímen, Ádílet mınıstrlígímen bírlesíp Í jáne ÍÍ toptaǵy múgedektígí bar azamattardyń qaryzyn keshendí retteu jóníndegí pılottyq jobany íske qosty. Árbír qatysushy boıynsha tabys deńgeıí, múlíktík jaǵdaıy, otbasy qūramy men ózge de ómírlík jaǵdaılar eskeríledí. Qaryz alushynyń jaǵdaıyna qaraı qaryzdy qaıta qūrylymdau, tólemderdí keıínge qaldyru, nesıe merzímín ūzartu nemese aı saıynǵy tólemí 5–10 myń teńge bolatyn jeke óteu kestesí ūsynylady.
Qoldaudyń taǵy bír mańyzdy qūraly – ıpotekalyq tūrǵyn úı qaryzdaryn qaıta qarjylandyru baǵdarlamasy. Baǵdarlama nesıelerdí jyldyq 3 paıyzdan aspaıtyn mólsherlememen qaıta qarjylandyrudy, eseptelgen syıaqy men aıyppūldardy esepten shyǵarudy, sondaı-aq áleumettík osal sanattaǵy qaryz alushylarǵa qosymsha qoldau kórsetudí kózdeıdí. Baǵdarlama ayasynda shamamen 60 myń otbasy kómek aldy, al jalpy qoldau kólemí 678 mlrd teńgege jettí. Sonyń nátıjesínde tólem merzímí 90 kúnnen asqan ıpotekalyq nesıelerdíń úlesí 2015 jylǵy 30 paıyzdan 2026 jylǵy 1 mausymdaǵy jaǵdaı boıynsha 0,6 paıyzǵa deıín tómendedí.
«Agenttík júzege asyryp jatqan barlyq sharalardy bír qaǵıda bíríktíredí: kómek atauly boluy jáne qaryz alushynyń máselesín naqty sheshuge baǵyttaluy tıís. Áńgíme qaryzdy jappaı keshíru turaly emes, adamnyń tólem qabílettílígín qalpyna keltíríp, óz míndettemesín shamasyna qaraı oryndap, otbasynyń odan árí qarjydan nasharlauyna jol bermeuge múmkíndík beretín jaǵdaı jasau turaly bolyp otyr», – dep túıíndedí Aleksandr Terentev.