Bauyrjan Momyshūlynyń «Tobyr – armıya emes, armıya da – tobyr emes» degen tereń taǵylymdy sózí bar. Rasynda da, myqty armıya – tártíp pen bílímge, kásíbı dayarlyq pen bírlíkke negízdeledí. Bízdíń armıyanyń áleuetí qandaı? Qazaqstan Qaruly kúshteríníń eń írí árí kópsalaly bólígí – qūrlyq áskerlerí. Qauípsízdíktíń berík qalqany sanalatyn būl ásker túrí el aumaǵyndaǵy beıbítshílík pen tūraqtylyqty saqtauda mańyzdy ról atqarady. Qazírgí tańda qūrlyq áskerlerí zaman talabyna saı jańaryp, jauyngerlík daıyndyq deńgeıín arttyru baǵytynda júıelí jūmystar júrgízíp keledí.
Elímízdíń qauípsízdík sayasatynyń basym baǵyty – kásíbı áskerı kadrlar dayarlau jáne jauyngerlík qabíletí joǵary ofıtserlerdí qalyptastyru. Osy maqsatta Saǵadat Nūrmaǵambetov atyndaǵy Qūrlyq áskerlerí áskerı ınstıtutynda jyl saıyn oqu-jattyǵular, dalalyq jaǵdaıda taktıkalyq marshtar men komandırlík mashyqty damytuǵa arnalǵan arnaıy jattyǵular ūıymdastyrylyp tūrady. Solardyń eń bíregeıí árí mańyzy, bolashaq ofıtserlerdíń sheberlígí synalatyn – 100 shaqyrymdyq marsh. Osy joly qūrlyq áskerleríníń daıyndyq barysyn óz kózímízben kóru úshín «Álı» polıgonyna arnaıy baryp, dalalyq sheruge kuá boldyq. Bíz de jauyngerlík ūrys kólígíne míníp, jayau áskerdíń qatarynda júrdík. Olardyń ár qadamy men áskerı ómírdíń shynaıy tynysyn bírge sezíndík.
Kásíbı daıyndyq synaldy
Almaty mańyndaǵy «Álı» oqu ortalyǵynyń aumaǵynda ótken marshqa 6 mamandyq boıynsha 120-dan astam kursant qatysty. Olar aldymen nūsqaushylardan tapsyrma alyp, baǵyttaryn naqtylap aldy. Sodan keıín túrlí kedergílerden tūratyn 100 shaqyrymdyq dalalyq sheru bastaldy. Jattyǵu barysynda kursanttar 20-dan astam áskerı tehnıkany meńgeríp, onyń íshínde tankter, jayau áskerdíń jauyngerlík kólíkterí (BMP) jáne bronetransporterlerdí (BTR) basqarudaǵy sheberlígín kórsettí. Ár kursant mehanık-júrgízushí men ekıpaj komandırí rólínde tájírıbe jınap, kúrdelí jaǵdaıda manevrleu men ózara ís-qımyl jasaudaǵy daǵdylaryn shyńdady.
Bronetehnıkadaǵy 100 shaqyrymdyq marsh – jáı ǵana jattyǵu emes, kursanttardyń tórt jyl boıy alǵan bílímíníń qorytyndysy íspettí. Dál osy synaq olardyń kásíbı dayarlyǵynyń eń joǵary baǵasy sanalady.
Marshtyń basty maqsaty – taktıkalyq, arnaıy jáne tehnıkalyq daıyndyq elementterín tájírıbe júzínde pysyqtau, bolashaq ofıtserlerdíń kásíbı sheberlígín arttyru jáne bólímshelerdí qozǵalys kezínde basqaru mashyǵyn jetíldíru. Teorıyada alǵan bílímín tájírıbede synap kóretín synaq alańynda ár kursant komandırdíń rólíne enedí. Syn saǵatynda jedel sheshím qabyldap, taktıkalyq oılau qabíletín aıqyndaıdy. 100 shaqyrymdyq joldaǵy túrlí kedergílerden ótíp, marshty sáttí ūıymdastyru jáne baılanys pen basqarudy úzdíksíz qamtamasyz etu míndetterín oryndaıdy.
Áskerdíń quaty – tájírıbede
Mūndaı tájírıbelík oqu-jattyǵular bolashaq ofıtserlerdíń jauyngerlík ruhyn, tabandylyǵyn jáne tózímdílígín shyńdaıdy. Dala jaǵdaıynda ótuí kursanttarǵa naǵyz jauyngerlík ortaǵa beıímdeluge múmkíndík beredí. Oqu barysynda olar atys, taktıkalyq jáne ádístemelík mashyqtaryn jetíldíríp, ūrysty ūıymdastyru men júrgízudegí qabíletterín arttyrdy. Jattyǵu sáttí ayaqtalǵan soń 100 shaqyrymdyq marshty eńsergen kursanttarǵa 3-sanattaǵy mehanık-júrgízushí kuálígí tabystalady.
Kursanttar áskerı tehnıkany meńgeríp qana qoımaı, tótenshe jaǵdaıda naqty árí dūrys sheshím qabyldau boıynsha da tájírıbe jınaqtady. Instıtut oqytushylary kursanttardyń qarulas dostarymen jūdyryqtaı jūmylyp áreket etuíne de erekshe mán berdí. Būl oqu-jattyǵu – bolashaq ofıtserlerdíń tórt jyldyq eńbegíníń qorytyndysy, olardyń ómírlík jolyndaǵy mańyzdy beles.
«Eń bastysy – tonnyń íshkí bauyndaı bírge bolu»
– Búgín bíz úshín tarıhı kún boldy, – deıdí 4-kurs kursanty Dínmūhamed Talǵatūly, – Men tank bólímshelerín basqaru bólímínde oqımyn, yaǵnı tankíshímín. Būl marshta bíz tórt jyl boıy alǵan teorıyalyq bílímímízdí tájírıbe júzínde synadyq. Daıyndyǵymyz joǵary deńgeıde óttí. Óıtkení, marsh – tek fızıkalyq tózímdí emes, taktıkalyq oılau men tehnıkaǵa degen jauapkershílíktí talap etetín mańyzdy synaq. Marsh kezínde bízge túrlí tapsyrmalar beríldí. Máselen, tehnıkamen manevr jasau, kedergílerden ótu, qarsy jaqtan bolatyn shartty shabuyldarǵa toıtarys beru sıyaqty jattyǵular. Árqaısymyz ózímízge bekítílgen áskerı tehnıkany basqaryp, tapsyrmalardy uaqytynda oryndauǵa tyrystyq. Tank komandırí bolu ūrys kezínde aıla-tásíldí ǵana emes, syn saǵatta jedel qımyldaudy talap etedí. Degenmen, jauyngerler úshín eń bastysy – tonnyń íshkí bauyndaı bírge bolu», – deıdí dedí kursant.
Būl – áskerı qyzmettíń eń jauapty árí kúrdelí baǵyttarynyń bírí. Tank tehnıkasy joǵary dáldík pen sheberlíktí talap etedí. Kursanttyń aıtuynsha, tank – quatty bronmen qorǵalǵan, kez kelgen jer bederínde erkín qozǵala alatyn senímdí tehnıka.
«Álı» polıgonynda ótken 100 shaqyrymdyq marsh kezínde kursanttardyń qaısarlyǵyna, temírdeı tózímí men ruhyna kuá boldyq. Shań men tútín astynda, balshyq pen tau-tastaǵy áserlí sátterde míndetín abyroımen oryndauǵa degen jígerí erekshe baıqaldy. Áskerdegí árbír sát – qatań tártíptíń mektebí ekenín aıqyn sezíndík. Sondyqtan bolashaq ofıtserlerdíń dalalyq mashyqtaryn jetíldíru men kásíbı daıyndyqtaryn arttyru – memlekettíń qorǵanys sayasatynyń basty baǵyttarynyń bírí bolyp qala bermek. Al eldíń tynyshtyǵyn bárínen bıík qoyatyn jauyngerler úshín bastysy – antqa adaldy
Jáníbek SŪLTANŪLY, S.Nūrmaǵambetov atyndaǵy Qūrlyq áskerlerí áskerı ınstıtuty bastyǵynyń oqu jáne ǵylymı jūmys jóníndegí bírínshí orynbasary, polkovnık:
Ofıtserlík jol osydan bastalady
Búgíngí marsh barysynda kursanttar belgílengen baǵyt boıynsha 100 shaqyrymdy artqa tastady. Marshqa tórtínshí kurs kursanttarynyń alty áskerı mamandyǵy qatysty. Olar: motoatqysh bólímshelerín basqaru, tank bólímshelerín basqaru, barlau bólímshelerín basqaru, desanttyq-shabuyldaushy bólímshelerdí basqaru, tárbıe jūmysynyń ūıymdastyryluy; tehnıkalyq qamtamasyz etu mamandyqtary. Marshty oryndau kezíndegí barlyq negízgí elementter qarastyryldy. Mınaly-jarylǵysh bógetterden, qauíptí aımaqtardan ótíp, dıversıyalyq-barlau toptarynyń áreketteríne jáne ūshqyshsyz ūshu apparattarynyń yqtımaldy shabuyldaryna qarsy ís-qımyl jasaudy tájírıbe júzínde meńgeredí. Sondaı-aq, dalalyq jaǵdaıda janarmaı qūyu, azyq-túlíkpen qamtu jáne bólímshelerdíń marsh kezíndegí ózge de ūıymdastyru sharalary tys qalǵan joq. Yaǵnı áskerı qyzmetshílerdíń marsh jasau barysyndaǵy barlyq aspektísí tolyq qamtyldy.
Jalpy, mūndaı praktıkalyq sabaqtar ınstıtuttyń ár kursynda ótkízíledí. Bíraq 100 shaqyrymdyq marsh – tek tórtínshí kurs kursanttarynyń oqu baǵdarlamasyna engen tájírıbelík daıyndyq túrí. Basqa kurstarda da túrlí praktıkalyq jattyǵular bar: atys daıyndyǵy, jauyngerlík mashınalardan oq atu, taktıkalyq ís-qımyldar oryndau jáne t.b. Sońǵy jyldary kursanttar tankíden shtattyq atystardy da oryndaıdy. Būl tájírıbe ekínshí kurstan bastap tórtínshí kursqa deıín júıelí túrde júrgízíledí. Árbír kursant oqu baǵdarlamasyna sáıkes kolonna qūramynda 100 shaqyrymdyq marshty óz kúshímen eńseruí tıís. Al áskerı tehnıkalardyń ózí júríp óte alatyn qashyqtyq túríne qaraı ózgeredí.
Meıírjan BAQTYBEKŪLY, S.Nūrmaǵambetov atyndaǵy Qūrlyq áskerlerí áskerı ınstıtutynyń Júrgízu kafedrasynyń aǵa oqytushysy, polkovnık:
Jauapkershílíktí sezínudí úırenedí
Marsh kezínde kursanttar T-72 tankterín, BMP-2 jayau ásker ūrys mashınalaryn, BTR-60 sauytty transporterlerín jáne basqa da áskerı tehnıkalardy basqardy. Sonymen qatar, tyldyq jáne tehnıkalyq qamtamasyz etu bólímshelerí de óz míndetterín atqaryp jatyr.
Qūrlyq áskeríndegí negízgí tehnıka – jauyngerlík ūrys mashınasy. Tehnıkaǵa janarmaı qūyu, dalalyq jaǵdaıda azyq-túlíkpen qamtamasyz etu, tehnıka aqaularyn jóndeu jūmystary kórsetíledí. Būl da kursanttardyń tájírıbelík daıyndyqtarynyń mańyzdy bólígí. Eger tehnıka būzylsa, arnaıy tehnıkalyq qamtamasyz etu bólímshelerí ony jóndep, qaıta sapqa qosady. Marsh barysy bírneshe kezeńnen tūrady. Aldymen, kolonna belgílengen baǵyt boıynsha qozǵalysty bastaıdy. Ár tórt-bes saǵat saıyn «prıval» – yaǵnı demalys pen tehnıkalyq tekserís uaqyty belgílenedí. Sol kezde kursanttar tehnıkanyń jaǵdaıyn tekseríp otyrady.
Negízgí nazar jayau ūrys bólímsheleríne, motatqyshtarǵa, tankíshílerge, desantshylar men barlaushylarǵa audarylady. Desek te, mamandyqtardy bólíp-jarmaımyz, árqaısysynyń óz orny bar. Sondaı-aq, psıhologtar men tárbıeshílerdíń de áskerı oqu protsesíndegí rólí erekshe.
Bízdíń basty maqsatymyz – kursanttardyń kásíbı jáne fızıkalyq daıyndyǵyn arttyru, áskerı vzvod íshíndegí ózara úılesímdílíktí qalyptastyru jáne kez kelgen jaǵdaıda naqty sheshím qabyldaı bíluge úıretu. Osyndaı oqu-jattyǵular kursanttarǵa tájírıbe jınaqtap, bolashaq ofıtser retínde jauapkershílíktí sezínuge múmkíndík beredí.
