Qazaqstandyqtardyń jelídegí belsendílígín álem moıyndap jatyr. Máselen, bízdíń píkír qaldyruǵa beıím ekenímízdí baıqaǵan sheteldík kontent ūsynushylar qazaqstandyqtarǵa ǵana kórínetín jazbalar júktedí. Aqshamnews.kz tílshísí qazaqstandyqtardyń jelídegí belsendílígí jaıly taqyrypty arnaıy mamandardyń píkíríne súıeníp, taldap kórdí.
Qazaqstan qalaı "belsendí audıtorıyaǵa" aınaldy?
Aıgerím Marat
marketolog, SMM menedjer
Marketolog Aıgerím Marattyń aıtuynsha, basqa eldermen salystyrǵanda halyq sany az bolsa da, Qazaqstan eshqashan "kíshígírím, nazar audarudy qajet etpeıtín" naryq bolǵan emes. Kerísínshe, būrynnan óte belsendí, emotsıyaǵa baı, kerí baılanys bíldíretíndígímen tanymal audıtorıya.
"Sheteldík brendter kontenttí jaı sala salmaıdy. Instagram, TikTok-tyń analıtıkasy qaı aımaqta qandaı kontent jaqsy ótetínín óte dál kórsetedí. Qazaqstandyq audıtorıya - belsendí, emotsıyaǵa tez jauap beretín, jıí píkír qaldyratyn kórsetkíshke ıe audıtorıya", – deıdí marketolog.
Mysal retínde ol Coca-Cola-nyń Nauryzǵa arnalǵan rolıgín keltíredí. Būl - brendtíń geolokatsıya, dástúr, mádenı kodtardy óte jaqsy eskeretínín kórsetedí. Sondaı-aq, ol Real Madrıdtíń Almatyda jarıyalaǵan 40-tan astam postyn jáne Inter futbol klubynyń Instagram-daǵy qazaqsha jazbalaryn da tílge tıek ettí.
"Instagram algorıtmí úshín píkírler eń qūndy sıgnal. Qazaqtardyń “ūjymdyq reaktsıyasy” kúshtí. Bíreu píkír qaldyrsa, ekínshísí ílíp áketedí. Osylaısha post vırusty bolyp ketedí. Qazaqstandyqtardyń kontentke reaktsıyasy álemdík klubtardyń da nazaryn audartty. Real Madrıd pen Inter "tek Qazaqstanǵa kórínetín" posttar salǵanda 20 myńnan asa píkír jınaldy", – deıdí Aıgerím Marat.
Marketologtyń aıtuynsha, keı kompanıyalar típtí arnaıy píkír qaldyrushylar jaldap, óz ónímín dıalog arqyly jarnamalaıdy. Kaspi men Aviasales būl tásíldí jıí qoldanady.
"Qazaqtar basqany qatyrmasa da, píkír qaldyrudy qatyrady"
Ūlmeken Sándíbekqyzy
psıholog, geshtalt-terapevt
Jelíde kóp qaralym jınaǵan beıne nemese jazbanyń astynda míndettí túrdí erekshe píkír qaldyrushyny baıqauǵa bolady. Psıholog Ūlmeken Sándíbekqyzynyń píkírínshe, bízdíń jelídegí belsendílígímízdíń tamyry tereńde jatyr.
"Bírínshíden, būl - áleumettík moıyndaluǵa degen tabıǵı ūmtylys. Adamnyń jelíge píkír jazuy «men barmyn» degen íshkí qajettílík. Ekínshíden, qazaqtyń ūjymdyq mádenıetí. Būl tek tsıfrlyq qūbylys emes, ata-babamyzdan qalǵan tabıǵı baılanys. Úshínshíden, emotsıyany syrtqa shyǵaru mehanızmí. Qazaqtar emotsıyany ashyq kórsetedí. Sondyqtan píkírler bólímí kóńíldí de, nazdy da, qyjyldy da tógetín alań", - deıdí ol.
Al keı jaǵdaıda būǵan íshkí emotsıonal kúı de áser etedí.
"Áleumettík jelí - qauípsíz emotsıonal alań. Ómírde aıta almaıtyn emotsıyany adam kóbíne jelíde jazyp shyǵarady. Būl keıde íshkí qysymnyń, típtí bala kezden qalǵan jaranyń kórínísí boluy múmkín", – deıdí psıholog.
Jelíde heıt nege tez tūtanady?
Qazaqtardyń heıtke bírden jappaı kírísetín sátterí de jıí baıqalady. Ásírese ūlttyq múddeníń qorlanuy, tíldí shettetu syndy jaǵdaılarda qazaqstandyqtar qarsy píkír jazuǵa sheber. Psıholog mūny bírneshe faktormen baılanystyrady:
"Bízde ūjymdyq áreketke beıímdílík bar, yaǵnı “bíreuge tıístí me, demek bárímíz bírge qarsy tūruymyz kerek” degen íshkí psıhologıya jūmys ísteıdí. Emotsıya da tez jūǵady. Bíreu ashulansa, sonyń negatıví lezde basqalarǵa taraıdy. Sonymen qatar, qazaq ádíletsízdíkke óte sezímtal, “qıyanatqa jol bermeu kerek” degen íshkí qajettílík bar. Kóbíne adamdar jaǵdaıdyń bar mán-jaıyn tolyq bílmeı tūryp, bírínshí emotsıyamen reaktsıya beríp jatady. Yaǵnı, aldymen heıt, sosyn ǵana baıypty oılanu júredí", – deıdí maman.
Ūlmeken Sándíbekqyzynyń aıtuynsha, bízdíń qoǵam tarıhı qysymdardy (quǵyn-súrgín, asharshylyq, Jeltoqsan oqıǵasy) bastan ótkergen. Būl ūjymdyq es pen ádíletsízdíkke asa sezímtaldyqty qalyptastyrǵan.
"Kóbíne píkír qaldyrushy adam qazírgí posttaǵy oqıǵaǵa emes, ózíníń íshkí jarasyna reaktsıya beríp jatady", – deıdí psıholog.
Threads-tí nege qazaqtar "jaulap aldy"?
Marketolog Aıgerím Marat Threads jelísín qazaq audıtorıyasynyń erekshe fenomení dep sanaıdy.
"Būl – fıltrsíz áńgíme alańy. Qazaqtar mūnda óte belsendí. Nege? Óıtkení bíz emotsıyamyzdy ashyq aıtqandy jaqsy kóremíz. Bízge tek ádemí beıne emes, shynaıy áńgíme kerek", – deıdí ol.
Onyń aıtuynsha Tredste aqparat emes, emotsıya kóbírek ótímdí. Sondaı-aq, storytelling-ten górí story-feeling jaqsy jūmys ísteıdí.
"Adamdar jūmystan sharshap keledí. Olarǵa fılosofıya emes, jyly emotsıya kerek. Sondyqtan qazaqtar Threads-tí tíríltíp otyr", – deıdí marketolog.
Qosa keteıík, jaqynda akter, prodyuser Nūrlan Qoyanbaev Treds jelísínde sársenbí kúnín Qazaqstan kúní dep jarıyalaıyq degen ūsynys qaldyrǵan edí. Onyń aıtuynsha dál osy kúní elímízdí maqtap, túrlí patrıottyq jazbalar, vıdeolar jarıyalaımyz. Negatıvtí ysyryp, tek jaqsy píkír jazuymyz kerek.
Būl ūsynysty kópshílík qoldap, bír táulíktíń íshínde syqaqshynyń jazbasyn shamamen myńdaǵan adam qarap, 16 myńnan astam «laık» basyp, 300-ge juyq píkír qaldyrǵan.
Aıta keteıík, Qazaqstannyń tsıfrlyq belsendílígí naqty statıstıkamen de rastalady. DataReportal málímetínshe, 2025 jyldyń basynda elímízde 20,7 mıllıon halyqtyń shamamen 19,2 mıllıony ǵalamtor qoldanady, yaǵnı tūrǵyndardyń 93 paıyzǵa juyǵy onlaın keńístíkte otyr. Áleumettík jelíde tírkelgen akkaunttar sany 15,7 mıllıonǵa jetken. Būl Qazaqstan halqynyń shamamen tórtten úshíne teń.
Al Meta men TikTok-tyń jarnamalyq derekteríne qaraǵanda, Qazaqstanda Instagram-dy shamamen 12,4 mıllıon adam paıdalanady, al TikTok-ta 15,7 mıllıonnan astam eresek qoldanushy bar.
