Tamaqtanuyńyzǵa kóńíl bólíńíz, deıdí mamandar.
Jyl mezgílderíníń auysuy keıde kóńíl-kúıdíń ózgeruíne ákeluí múmkín. Míne, kúzdíń ekínshí aıy ayaqtalyp keledí. Aua raıynyń salqyndauy keıde adamnyń janyn jabyrqatyp, boıyn kóńílsízdík bıleıtín kez bolady. Būl ǵylymı tílde melanholıya, apatıya degen ataularmen tanys jaǵdaı bolatyn. Adam emotsıyasy men aua-raıy arasyndaǵy būl tabıǵı baılanys mausymdyq affektıvtí būzylys (SAR) dep atalatyn jaǵdaıǵa aınalyp ketuí múmkín, kúzgí blyuz nemese qysqy depressıya dep atalady. Kúzgí kóńíl kúıdíń qūbylmaly boluyna kún sáulesíníń azayuy, ımmunıtettíń tómendeuí, kúnníń kesh shyǵyp, erte batuy sıyaqty faktorlar da áser etedí.
AQSh-tyń Ogaıo shtatyndaǵy Klıvlend klınıkasynyń psıhology Syuzan Alberstíń aıtuynsha, SAR ádette kúzgí jáne qysqy aılarda qaıǵyly nemese depressıyalyq sezím retínde kórínedí. Sımptomdary depressıyaǵa ūqsaıdy, bíraq odan górí jeńíldeu jáne mausym ózgergen kezde joǵalady.
SAR jaǵdaıyna ūshyraǵan adamda mynadaı belgíler boluy múmkín:
qaıǵyly nemese depressıyalyq sezím;
motıvatsıyanyń joǵaluy;
ūıqynyń būzyluy;
tábettíń bolmauy;
nazar audaru nemese zeıínín shoǵyrlandyru qıyndyqtary;
energıya deńgeıíníń tómendeuí.
SAR belgílerímen kúresudíń bír joly tamaqtanudy ózgertu boluy múmkín. Tómende Syuzan Albers ūsynatyn kúzgí kóńílsízdíkten aryltuy múmkín taǵamdardyń tízímí berílgen.
Omega-3 maı qyshqyldaryna baı taǵamdar
Losos balyǵy, jūmyrtqa jáne jańǵaq sıyaqty taǵamdar kóńíl-kúıdí kóteretín omega-3 maı qyshqyldaryna baı.
Darshyn
Darshynnyń qandaǵy qant deńgeıín retteuge kómektesetíní klınıkalyq túrde dáleldengen.
Talshyqty taǵamdar
Ǵalymdardyń píkírínshe, depressıyanyń keıbír túrlerí qabynudan tuyndauy múmkín, sondyqtan talshyqqa baı taǵamdardy (jemíster, tūtas dándí daqyldar jáne kókóníster) SAR jaǵdaıyndaǵy adamdardyń taǵamyna qosu kerek, óıtkení onyń qabynuǵa qarsy qasıetterí bar.
Ashytylǵan taǵamdar
Íshegínde «zıyandy bakterıyalar» kóbeıgen adamdardyń depressıya men mazasyzdyqqa ūshyrau qaupí joǵary, sonymen qatar «baqyt gormony» serotonın óndírísíníń 95% mıda emes, íshekte bolady.
«Paıdaly bakterıyalar» deńgeıín arttyru úshín síz probıotıkterdí íshíńíz nemese tūzdalǵan qıyar, ıogurt, kombucha jáne ashytylǵan qyryqqabat sıyaqty ashytylǵan taǵamdardy jeuge bolady.
Tamyrly kókóníster
Táttí kartop sıyaqty talshyqtar men dárumenderge baı tamyrly kókóníster aǵzada bayau ydyraıdy jáne qandaǵy qant deńgeıín tūraqty ūstauǵa kómektesetín kúrdelí kómírsularǵa baı. Pıyaz, qyzylsha jáne sábíz sıyaqty basqa tamyrly kókóníster de kúzgí dıetaǵa jaqsy qospalar.
Serotonın deńgeıín joǵarylatatyn taǵamdar
Syuzan Alberstíń aıtuynsha qūramynda trıptofan bar taǵamdar – jańǵaqtar, jūmyrtqa, írímshík, kúrketauyq, ananas jáne losos balyǵy sıyaqty ónímder serotonın deńgeıín joǵarylatady.
