Áleumettík jelíní ashyp qalsań, tez bayudy, ata-ana men bala arasyndaǵy qarym-qatynasty jaqsartudy, jetístíkke ońaı jetudí, tıímdí qarajatqa sayahattap, úılesímdí ómír súrudí úıretemín dep, halyqtyń senímíne kíríp, san soqtyryp jatqan tálímger kóp. Qazír būny shet tílímen «kouch», tálímgerlíktí – «kouchıng» dep júrmíz. Bes sausaqtyń bírdeı bolmaıtyny sekíldí, barlyq kouchty sertıfıkattalǵan maman deuge kelmes. Quantarlyǵy, jalǵandy jalpaǵynan basyp, salyqtan qashqan «aqyldylarǵa» arnalǵan zań 14 aqpannan bastap kúshíne endí. Qūjattyń basty maqsaty – saladaǵy kásíbı bílíktílíktí naqtylap, qyzmet sapasyna bíryńǵaı talap qalyptastyru.
Zańda tálímgerlík, yaǵnı kouchıng «klıenttíń oılau qabíletín, sanalylyǵyn jáne áleuetín damytuǵa baǵyttalǵan kásíbı seríktestík» retínde aıqyndalǵan. Kouch – aqyl aıtushy ne «ońtaıly sheshím» ūsynushy emes, adamnyń íshkí resursyn ashuǵa baǵyt-baǵdar beretín maman retínde qarastyrylady.
Sením men jauapkershílík máselesí
Keıíngí jyldary jeke damu, motıvatsıya, tabysqa jetu taqyryptary qoǵamda erekshe sūranysqa ıe boldy. Áleumettík jelílerde ózín kouch nemese psıholog retínde tanystyratyn mamandar sany kúrt artty. Típtí, keıbír azamattardyń qomaqty qarajat úshín nesıe alyp, nátıjesíz kurstarǵa qatysyp, psıhologıyalyq qysymǵa ūshyrap jatqan jaǵdaılar da barshylyq. Máselen, «otbasylyq keńes beremín» degen jeleumen «jūbaıyńdy qalaı ózgertuge bolady?», «balany tolyq baqylauda ūstau tásílderí», «ajyrasu – ómírdíń jańa kezeńí» sıyaqty ásíre kózqarastardy dárípteıtín jalǵan «sarapshylardyń» yqpalynan talaı tatu-táttí ómír súríp otyrǵan otbasynyń shańyraǵy ortasyna tústí. Būdan bólek, «bírge kásíp bastaımyz», «qarjylyq táuelsízdíkke jetkízemíz», «oı-sanany ózgertu arqyly ǵana baı bolasyń» degen ūrandardy alǵa tartqan alayaq kouchtar azamattardy nesıe rásímdeuge úgíttep, qarjylyq táuekelge ıtermeleude.
2025 jyly kouch qyzmetíne qatysty 900-ge juyq azamat shaǵym túsírgen. Osy tūrǵydan alǵanda, bíryńǵaı standart engízu – uaqyt talaby. Zań kouchtardyń kásíbı bílíktílígín baǵalau tetíkterín bekítíp, qyzmet sapasyna qoıylatyn talaptardy ázírleudí kózdeıdí. Salada ashyqtyq artyp, kásíbı qauymdastyqtardyń rólí kúsheımek. Būl óz kezegínde sapaly mamandardyń bedelín arttyryp, beıtanys adamdardyń naryqqa kíruín shekteıdí. Endí mamandardyń dayarlyǵy, etıkalyq normalardy saqtauy, klıent aldyndaǵy jauapkershílígí mańyzdy faktorǵa aınalady.
Jeke damuǵa sūranys artqan zamanda sapa men jauapkershílík te qatar júruí tıís. Motıvatsıyaǵa toly jyly sóz keı jaǵdaıda shynaıy ómírdíń qaltarys-būltarystaryn joqqa shyǵaryp, «bárí ózíńe baılanysty» degen qarapaıym formulaǵa ákelíp tíreıdí. Būl tásíl adamnyń jeke jauapkershílígín arttyrǵanymen, qoǵamdaǵy máselelerdí elemeuge ıtermeleuí múmkín. Saldarynan sátsízdíkke ūshyraǵan adam ózín kínálap, psıhologıyalyq qysymǵa túsedí. Taǵy bír másele – medıtsınalyq nemese klınıkalyq bílímí joq adamdardyń psıhologıyalyq jaraqattarmen jūmys ísteuge talpynuy. Būl kásíbı etıkaǵa ǵana emes, tūtynushynyń densaulyǵyna da qauíp tóndíredí.
Qos qyrly qūbylys
Kouch bolu úshín naqty lıtsenzıya nemese bíryńǵaı talap bolmaǵan kezeńde būl salaǵa kez kelgen adam kíre alatyn. Qysqa merzímdí onlaın kurs ayaqtap, ózín «halyqaralyq sertıfıkaty bar kouch» dep tanystyratyndar kóbeıdí. Mūndaı jaǵdaıda sapa men jauapkershílík máselesí de ózektí. Jańa zań osy olqylyqtardyń ornyn toltyruǵa baǵyttalǵanymen, tek normatıvtík qūjatpen barlyq máselení sheshu qıyn. Salada kásíbı qauymdastyqtardyń belsendílígí, ashyq reıtıngter, táuelsíz saraptama ınstıtuttary qajet.
Degenmen, kouchıngtí tūtas terís qūbylys retínde qarastyryp, bírjaqty kózqaras tanytu – ádíletsízdík. Saladaǵy óz ísíníń naǵyz sheberí ǵana adamnyń maqsat qoyu, uaqyt basqaru, sheshím qabyldau daǵdylaryn jetíldíruge kómektesedí. Máselen, írí kompanıyalar būl baǵytty kóshbasshylyq qabílettí damytu, komanda íshíndegí qarym-qatynasty jaqsartu qūraly retínde paıdalanyp júr. Al jeke tūlǵaǵa kouchpen jūmys ísteu óz-ózín tanuyna, íshkí resursyn júıeleuíne yqpal etedí.
Álemdegí tálímgerlík
International Coaching Federation (ICF) – kouchıng salasyndaǵy eń yqpaldy halyqaralyq ūıymdardyń bírí. Būl ūıym kouchtardy dayarlau, sertıfıkattau jáne etıkalyq standarttardy bekítu júıesín qalyptastyrǵan.
AQSh-ta kouchıng bıznes, kóshbasshylyq, mansaptyq damu salasynda keń taralǵan. Írí korporatsıyalar top-menedjerlerge jeke kouch bekítedí. Mūnda kouch bolu úshín míndettí memlekettík lıtsenzıya talap etílmegenímen, kásíbı sertıfıkat pen akkredıttelgen bílím baǵdarlamasy mańyzdy ról atqarady. Naryq ózín-ózí retteu qaǵıdasyna negízdelgen.
Europada kouchıng mádenıetí korporatıvtík sektorda joǵary damyǵan. Germanıya, Frantsıya, Ūlybrıtanıya sekíldí elderde kásíbı qauymdastyqtar men táuelsíz akkredıtatsıya ınstıtuttary belsendí jūmys ísteıdí. Al keıbír memleketterde psıhoterapıya men kouchıngtíń arajígí zań júzínde naqty ajyratylǵan. Yaǵnı kouch psıhologıyalyq dıagnoz qoya almaıdy jáne klınıkalyq máselelermen aınalysuǵa qūqyǵy joq. Būl – klıent qauípsízdígín qorǵaudyń mańyzdy tetígí.
Reseıde de kouchıng sońǵy onjyldyqta qarqyndy damydy. Alaıda, Qazaqstandaǵydaı, būl elde de áleumettík jelídegí «ınfo-kouchtar» fenomení keń taraldy. Qarjy pıramıdalary men jalǵan trenıngterge qatysty dauly íster kóbeıgendíkten, baqylau kúsheıdí.
Qazaqstanda kouchıng naryǵy negízínen jeke bastama men áleumettík jelíler arqyly qarqyn alǵany belgílí. Kásíbı qauymdastyqtar bar, bíraq qysqa merzímdí kurs bítírgen adamdar ózín «halyqaralyq deńgeıdegí kouch» retínde tanystyryp júr.
Qoryta aıtqanda, qoǵamda synı oılau mádenıetí de qatar damuy kerek. Árbír azamat kez kelgen qyzmettí tańdar aldynda mamannyń bílímíne, tájírıbesíne, kásíbı mártebesíne nazar audaruy tıís. Kouchıng salasy úshín de būl kezeń – sapany arttyryp, senímdí qalpyna keltíru múmkíndígí. Shynaıy kásíbı mamandar úshín jańa talaptar bedeldí nyǵaıtsa, kezdeısoq adamdar úshín naryq taryla túspek.
Zańger Lázzat Raqyshevanyń jeke mūraǵatynan alyndy
Lázzat RAQYShEVA,
qūqyq qorǵaushy, zańger:
Qūqyqtyq tosqauyl kerek
Qazír qoǵamda senímge kíríp, san soqtyratyn kouch kóbeıíp kettí. Keıbírí ózderín psıholog, keıbírí qarjylyq nemese ómírlík kouch dep kórsetíp, klıenttíń psıhologıyalyq jáne qarjylyq jaǵdaıyn paıdalanuda. Mysaly, tájírıbede adamdarǵa «sen dūrys oılamaısyń, meníń ádísterím sízge kómektesedí» dep qysym jasap, mıllıondaǵan teńgení alyp ketetín jaǵdaılar kezdesedí. Típtí, psıhologıyalyq daǵdarysqa
ūshyraǵan adamdarǵa kásíbı bílímsíz keńes beríp, jaǵdaıyn ushyqtyrady. Būl – ashyq manıpulyatsıya jáne aldau, būryn zań tūrǵysynan eshqandaı shekteu joq edí.
Jańa zań – kásíbı jauapkershílík pen sapa kepílí. Kouchıng «klıenttíń oılau qabíletín, sanalylyǵyn jáne áleuetín damytuǵa baǵyttalǵan kásíbı seríktestík» dep naqty anyqtaldy. Endí kez kelgen «kouch» óz kásíbín zańǵa saı júrgízuge májbúr bolady, áıtpese jauapkershílíkke tartylady. Eshqandaı bílímí joq, tek senímge súıeníp aqsha alyp, psıhologıyamen oınaǵandar endí qylmystyq nemese ákímshílík jauapkershílíkten qasha almaıdy. Kóbí psıholog pen kouchtyń atqaratyn qyzmetín ajyrata almaı jatady. Psıholog degen arnaıy joǵary bílím alǵan maman, al kouch – zańnamada jeke lıtsenzıyalanatyn míndettí mamandyq emes, kóp jaǵdaıda sertıfıkattyq kurs.
Dana SADYRQAN