Almaty oblysyndaǵy «Bízdíń auyl» etnoauylynda kóshpendíler mádenıetín ūlyqtauǵa arnalǵan «Nomad Álemi» festıvalíníń qorytyndy ís-sharasy óttí. Elímízdíń bírshama óńírín qamtyǵan būl auqymdy mádenı joba būǵan deıín Aqmola oblysynyń Makınsk qalasynda jáne Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Qasym Qaısenov auylynda ūıymdastyrylǵan bolatyn. Auqymdy festıvaldíń qorytyndy kezeńí Almaty oblysynda zamanauı baǵytta jalǵasyn tapty.
Úsh óńírdí qamtyǵan mádenı sharaǵa 17 myńnan astam adam qatysyp, kóshpendílerdíń baı tarıhy men dástúríne kuá boldy. Jobanyń basty maqsaty – babalar mūrasyn zamanauı trendtermen ūshtastyra otyryp, jūrtshylyqqa jańasha sıpatta tanystyru.
Festıval baǵdarlamasy óte baı árí mazmūndy boldy. Kórermenge muzykalyq keshter, zamanauı óner kórmelerí, ūlttyq oıyndar, gastronomıyalyq óner kórsetílímderí men tanymdyq kezdesuler ūsynyldy. Sondaı-aq, qonaqjaılyq, eńbekke jáne tuǵan jerge degen qūrmet, óner men muzyka, sondaı-aq dástúr men ūrpaq sabaqtastyǵy sıyaqty ūlttyq qūndylyqtar keńínen nasıhattaldy. Ūıymdastyrushylar bólíngen árbír arnaıy keńístíktí kóshpendíler mádenıetín zamanauı formatta kórsetetíndeı etíp jabdyqtap, kelgen qonaqtarǵa ūmytylmas áser syılady.
Immersıvtí keńístík
Festıvaldegí erekshe jobalardyń bírí – «Múshel joly» ımmersıvtí keńístígí. Teatrlandyrylǵan sayahat barysynda qonaqtar adam ómíríníń ártúrlí kezeńderín bastan ótkerdí. Eseyu, ózgerís, tańdau jáne bír kezeńnen ekínshísíne ótu taqyryptary múshel jas ūǵymy arqyly kórsetíldí. Joba adam ǵūmyry men ūrpaqtan ūrpaqqa beríletín bílím turaly túsíníkke negízdeldí. Bílím beru baǵdarlamasynda tarıh, mádenıet, arheologıya, etnografıya, óner jáne kreatıvtí ındustrıya máselelerí qozǵaldy. Baǵdarlamaǵa medıevıst-tarıhshy Aıbolat Kushkumbaev, túrkítanushy Erlan Espenbetov, jazushy árí mıfologıya zertteushísí Zıra Nauryzbaı, petroglıfterdí zertteushí jáne arheolog Olga Gumırova, derektí fılm rejısserí Álıya Áshím, nutrıtsıolog Sabına Mūqan jáne basqa da mamandar qatysty. Sarapshylar kóshpendílerdíń mádenı kody, Ūly dalanyń mıfologıyasy, dástúrlí qolóner men muzyka, ūlttyq taǵamdar jáne tarıhı mūrany qazírgí qoǵamda qoldanu máselelerín talqylady.
Óner keńístígínde qazaqstandyq zamanauı suretshíler men dızaınerler mádenı mūra, dala jáne qazírgí nomad beınesíne arnalǵan jūmystaryn tanystyrdy. Mūnda art-sheberhanalar, performanstar men sheberlík sabaqtary óttí. Qonaqtar áshekeı būıymdar jasap, etnıkalyq dúnıelerdí zamanauı tásíldermen qoldanu múmkíndíkterímen tanysty. Úsh festıvaldíń ortaq belgísíne aınalǵan art-nysandar da jasaldy. Kúní boıy jınalǵan plastık qaqpaqtar art-nysandarǵa paıdalanyldy.
Ūlttyq gastronomıya syrlary
Ūlttyq taǵamdar da festıvaldíń mańyzdy bólígí boldy. Dastarhan keńístígínde dástúrlí taǵamdar men olardyń tarıhy tanystyryldy. «Qazaqy as: Dástúr men dám» kítabynyń avtory, ǵalym-etnograf Aıgerím Musaǵajınova kóshpendíler ashanasy, taǵamdar men ónímderdíń tarıhy jáne olardyń qazírgí gastronomıyadaǵy orny turaly dárís oqyp, sheberlík sabaǵyn ótkízdí. Qonaqtar kópshílík bíle bermeıtín dástúrlí taǵamdarmen tanysyp, ūlttyq dámderdíń búgíngí as mázírínde qalaı qoldanylyp júrgenín kórdí.
Festıvalge kelgen qonaqtar arqan tartu, asyq atu, sadaq atu sıyaqty ūlttyq oıyndarǵa qatysyp, kókpar oıynyn tamashalady. Sonymen bírge tazy, búrkít, túıe jáne jylqymen baılanysty ınteraktıvtí baǵdarlamalar ūıymdastyryldy. Balalarǵa arnalǵan «Bolashaq» keńístígínde jas qonaqtar bolashaq auylyn qūryp, ǵylymı shoularǵa, shyǵarmashylyq jáne muzykalyq sheberlík sabaqtaryna, ınteraktıvtí qoıylymdarǵa, ūlttyq oıyndarǵa jáne Silent Disco baǵdarlamasyna qatysty. «Mamandyqtar qalasynda» balalar agronom, ınjener, zerthana mamany, tehnolog jáne veterınar mamandyqtarymen tanysty.
Etno-modern
Al keshkí merekelík kontsertte etnıkalyq áuen men zamanauı muzyka qatar ūsynyldy. Sahnada Yenlik, Urker, Arshat, Arqaıym, Tengrı, «Alatau serílerí», Steppe Sons, Dudeontheguitar jáne basqa da ónerpazdar men shyǵarmashylyq ūjymdar óner kórsettí. Baǵdarlama etno-defıle, aspaptyq-horeografıyalyq qoıylymdar, ūlttyq aspaptarǵa arnalǵan sheberlík sabaqtary jáne DJ-settermen tolyqty.
Nomad álemi festıvalderíníń árqaısysy Aitas holdıngíníń óndírístík nysandary ornalasqan óńírlermen baılanysty boldy. Makınsk qalasynda holdıngtíń írí kásíporyndarynyń bírí – Makınsk qūs fabrıkasy ornalasqan. Qasym Qaısenov auylynda Qazaqstandaǵy eń kóne qūs fabrıkalarynyń bírí sanalatyn, bıyl 50 jyldyǵyn atap ótetín Óskemen qūs fabrıkasy jūmys ísteıdí. Al Almaty oblysynda holdıngtíń jańa qūs fabrıkasy salynyp jatyr.
«Aitas» holdıngíníń qūryltaıshysy Serík Tolyqpaevtyń aıtuynsha, kóshpendíler mūrasyn tek ótkenníń enshísíndegí dúnıe retínde qarastyruǵa bolmaıdy. Ata-babalarymyzdyń dúnıetanymy men ómír saltynda qazírgí qoǵamǵa ǵana emes, bolashaqqa da qajet qūndylyqtar bar.
Dala fılosofıyasynan alarymyz kóp
«Bıyl otandyq qūs etín óndíretín jetekshí «Aitas» holdıngíníń qūrylǵanyna 30 jyl toldy. Mereıtoı ayasynda kompanıya ūjymy kóshpendíler festıvalín ótkízu bastamasyn kóterdí. Búgíngí qūbylmaly zamanda kóshpendílerge tán ıkemdílík, kez kelgen jaǵdaıǵa jyldam beıímdelu jáne ózgerísterge daıyn bolu qasıetteríníń mańyzy eselep artyp otyr. Sondyqtan festıval tek ūlttyq oıyndar men taǵamdardy tanystyratyn ís-shara emes, kóshpendíler fılosofıyasyn keńírek túsíndíretín alań retínde ūıymdastyryldy. Kóshpendíler álemí – tek jarys, qymyz nemese taǵam emes. Onyń íshínde bolashaq, bílím, tehnologıya da bar. Kóshpendíler fılosofıyasynyń erteńgí kúnníń talaptaryna qanshalyqty saı keletínín osy festıval arqyly kórsetuge tyrystyq», – dedí holdıng qūryltaıshysy.
Mádenıettanushy Zıra Nauryzbaı da kóshpendíler mūrasyn tek tarıhı kezeńmen shektemeı, onyń qazírgí ómírdegí maǵynasyna nazar audaru qajet ekenín atap óttí.
«Bíz – kóshpendílerdíń ūrpaǵymyz. Dástúrlí mádenıetímízde ataq, abyroı, dańq, ar men namys sıyaqty ūǵymdar eń mańyzdy orynda tūrdy. Sondyqtan boıymyzda maqtau men madaqqa, pańdyqqa degen beıímdílík bar. Bíraq bíz «osyndaı dúnıelerdíń qazírgí qoǵamda paıdasyn qalaı kóre alamyz, ony qoǵamymyzdyń bolashaǵyna qalaı jūmys ístete alamyz?» degen máselení talqyladyq», - deıdí Zıra Nauryzbaı.
Festıval ayasyndaǵy dáríster, óner jobalary, ūlttyq oıyndar, gastronomıyalyq baǵdarlama men balalarǵa arnalǵan keńístíkter osy baılanysty ár qyrynan kórsetuge baǵyttaldy. Osylaısha Nomad álemi festıvalí úsh óńírde ūlttyq mádenıet pen dástúrdí zamanauı formatta tanystyratyn ortaq alań qalyptastyrdy. Tarıh, óner, muzyka, ūlttyq taǵamdar, oıyndar men bílím beru baǵyttary bír baǵdarlamada toǵysyp, kóshpendíler mūrasynyń qazírgí qoǵamdaǵy mání kórsetíldí. Aitas holdıngí Nomad álemi festıvalín jyl saıyn ótkízudí josparlap otyr.
Gúljanat SEMBAEVA.