Basylymda eńbek etken qalamgerler estelíkterín bólístí, dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Almaty qalasyndaǵy QR Ūlttyq kítaphanasynda «Aqıqat» ūlttyq qoǵamdyq-sayası jurnalynyń 105 jyldyǵyna oraı «Zaman men zıyaly mínberí» atty ǵylymı-tájírıbelík konferentsıya óttí.
Saltanatty shara Memleket basshysy ańyzǵa aınalǵan basylymdy mereıtoıymen qūttyqtauynan bastaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń qūttyqtau hatyn Prezıdent keńesshísí Málík Otarbaev oqyp berdí.Memleket basshysy atap ótkendeı, dástúrlí baspasóz sapaly saraptama men jauapty jurnalıstıkanyń negízgí tíregíníń bírí bolyp qala beredí.
«Būl tarıhı meje – tūtas ūlt ruhanıyatynyń taǵylymdy shejíresí, ónegelí basylymnyń bíregeı jylnamasy. «Aqıqattyń» ár paraǵynda halqymyzdyń taǵdyry men eldík mūraty hattaldy. Basylym betínde Mūhtar Áuezov, Beıímbet Maılın, Sáken Seıfullın bastaǵan ūlt zıyalylarynyń bíregeı tuyndylary jarıyalandy. «Aqiqat» qaı kezeńde de eldík múddení bárínen bıík qoıyp, ádebıetímíz ben mádenıetímízdí dáríptedí, ūlttyq sana men qoǵamdyq oıdyń órísín keńeıtuge qaltqysyz qyzmet ettí. Qazírgídeı oqyrman talǵamy ózgeríp jatqan kezeńde baıypty sózdíń, tereń taldaudyń, parasatty paıymnyń qadírí būrynǵydan da arta túskení anyq. Jappaı tsıfrlandyru men jasandy ıntellekt dáuírínde salıqaly oıdyń mínberí bolyp qalu «Aqiqat» jurnalynyń jauapty mıssıyasy dep sanaımyn», – delíngen QR Prezıdentíníń qūttyqtau hatynda.
Jıyn barysynda Mádenıet jáne aqparat mınıstrí Arman Qyryqbaevtyń qūttyqtau hatyn «Qazaq gazetterí» JShS Bas dırektory Erjan Baıtíles oqyp berdí.
«Qūrmettí «Aqiqat» jurnalynyń ūjymy! Sízderdí qazaq baspasózíníń qazynaly qara shańyraqtarynyń bírí – «Aqiqat» ūlttyq qoǵamdyq-sayası jurnalynyń 105 jyldyq mereıtoıymen shyn júrekten qūttyqtaımyn! Ǵasyrdan astam tarıhy halqymyzdyń qoǵamdyq-sayası jáne ruhanı ómírímen sabaqtasyp jatqan jurnal el tarıhynyń taǵylymdy betterín sanasynda saqtaǵan baǵaly ruhanı mūraǵa aınaldy. Ūlttyń oı-sanasynyń ósuíne, qoǵamdyq píkírdíń qalyptasuyna jáne qazaq jurnalıstıkasynyń órkendeuíne eleulí úles qosty. Túrlí kezeńde atauy men mazmūndyq baǵytty ózgergenímen, jurnaldyń qoǵamnyń kókeıkestí máselelerín qozǵaıtyn bedeldí píkír alańy retíndegí sabaqtastyǵy úzílgen joq. Búgínde «Aqiqat» ózektí máselelerdí tereńnen taldap, ūlt múddesín baıyppen zerdeleıtín salmaqty basylym retínde oqyrman yqylasyna bóleníp keledí. Būl jurnaldyń ár jyldardaǵy basshylarynyń, ardager qalamgerleríníń jáne qazírgí shyǵarmashylyq ūjymynyń eselí eńbegíníń nátıjesí ekení sózsíz. Aldaǵy uaqytta da «Aqiqat» taǵylymdy dástúrí jańa mazmūnmen tolyǵyp, qoǵamǵa oı salatyn qyzmetí jalǵasa beretíníne senímdímín", – dep qūttyqtau hatynda Arman Qyryqbaev ǵasyrlyq tarıhy bar jurnaldyń qoǵamdyq mańyzyn atap óttí.
Ís-sharaǵa QR Prezıdentí janyndaǵy ŪǴA Prezıdentí Aqylbek Kúríshbaev, jurnal ardagerlerí Sarbas Aqtaev, Janbolat Aupbaev, tarıhshy Hangeldí Ábjanov jáne basqa ǵalymdar qatysty.
Ǵylymı-tájírıbelík konferentsıya barysynda sondaı-aq, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ūlttyq unıversıtetíníń rektory Janseıít Túımebaevtyń hatyn Janaı Omarov, al, M.Áuezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtutynyń dırektory Kenjehan Matyjanovtyń qūttyqtauyn bas dırektordyń jalpy máseleler jóníndegí orynbasary Elmıra Ramazanqyzy jurnal ūjymyna tabystady.
Ǵasyrlyq joldy júríp ótken jurnaldyń túp negízí tarıhı Orynbor qalasynan, 1921 jyldyń 15 qyrkúıegínen bastau alady. Ol kezde «Qyzyl Qazaqstan» degen atpen jaryq kórgen basylymnyń alǵashqy bas redaktory memleket jáne qoǵam qaıratkerí, publıtsıst Abdolla Asylbekov boldy. Jurnalda qazaq ūltynyń tarıhynan, ádebıetí men mádenıetínen, ǵylymy men bílímínen oıyp tūryp oryn alǵan belgílí tūlǵalar qyzmet atqardy. Oraz Jandosov, Smaǵūl Saduaqasov, Názıpa Qūljanova, Nyǵmet Nūrmaqov, Ūzaqbaı Qūlymbetov, Ǵabbas Toǵjanov, Erǵalı Aldońǵarov jáne taǵy da basqa el ardaqtylarynyń qoltańbasy qalǵan basylym óz zamanynyń únín jetkízíp, ūlt baspasózíníń aınasy bola bíldí. Uaqyt óte kele basylym atauy bírneshe ret ózgergení málím.Atap aıtqanda, «Auyl kommunısí», «Kommunıst», «Qazaqstan bolshevıgí», «Qazaqstan kommunısí» degen atpen jaryq kórdí. Merekelík ís-shara barysynda «Aqiqat» jurnalynyń bas redaktordyń orynbasary, jurnalıst Dına Imambaı jurnal tarıhynan bayandama jasady.
«1921 jylǵy bírínshí nómírden bastap, jurnalymyzdyń árbír betí – tarıhtyń shejíresí! Partıyalyq jurnal bola tūrsa da, mūnda ūlt ūstazy Ahmet Baıtūrsynūlynyń aqyl-keńesí, Alash arystarynyń memleketshíldík ūstanymy menmūndalap tūr. Mūnda Sáken Seıfullın men Beıímbet Maılınníń qoltańbasy, 25 jasynda halyq komıssary bolǵan Smaǵūl Sáduaqasovtyń «ūltym!» degen júregíníń dúrsílí jatyr. Jurnal alǵashqy kúnnen-aq tíl máselesín kóterdí. Mysaly 1923 jyly №19-21 sandaǵy «Ūlt máselesí jáne Qazaqstan qūrylysy» degen bas maqalada avtor (S.) bılík organdarynda qazaq tílín bílmeıtín mamandardyń kóptígín, halyq bılík ókílderímen sóılese almaıtynyn aıtady: «Mılıtsıya, ınspektor qazaqsha bír auyz bílmeıdí. Joǵarǵy ıspolkomdarǵa barsań tílmashsyz taǵy bolmaıdy». Jalpy jurnalda ūlttyq ıdentıfıkatsıya máselesí ūdaıy kóterílíp otyrǵan. 1931 jyly jurnal «Qazaqstan bálshebegí», odan keıín «Auyl kommunısí» ataldy, latynsha qaríppen shyqty. 1931-32 jyldary jauapty redaktor Janaıdar Sáduaqasūly, Oraz Jandosūly boldy, odan keıín Sarybaev, Súgírov, Musın redaktorlyq ettí. Goloshchekınníń sózderí shyqqan nómírler 10 myń tırajben taraǵan. 1938 jyly jurnal «Kommunıst» ataldy. Tırajy 15 myńǵa jettí. Soǵys kezínde jurnal jūmysy uaqytsha toqtady. Búgíngí jyldam ózgeríp jatqan tehnologıya zamanynda qaǵaz betíndegí basylymdardyń, ásírese qoǵamdyq-sayası jurnaldardyń orny men sıpaty da jańa deńgeıge kóterílíp otyr. Sondyqtan da «Aqıqat» sıyaqty írgelí basylym tereń analıtıka men saraptama alańy boluǵa tıís», – delíngen bayandamada.
Sonymen qatar basylymda eńbek etken qalamgerler estelíkterín bólístí.
– Men ekí ret «Aqıqat» jurnalyna jūmysqa shaqyrylǵan adammyn. 1986 jyly Kákímjan Qazybaev aǵamyz bas redaktor bolyp keldí. Sol kísí úsh jurnalıstí jūmysqa aldy. Sonyń bírí – men edím. Óte qıyn zamanda jūmys ístedík. 1985 jyly qaıta qūru kezeńímen tūspa-tūs keldí. Kákímjan aǵa jurnaldy jańartuǵa tyrysty. Eskí tásíl oryn bergísí kelmeıdí. Jańa ıdeya júzege aspaıdy. Kákeńníń arqasynda jurnalǵa jańa lep keldí. Bízge jospar jasatyp, júıelí jūmys júrgízdí. Tyń taqyryptarǵa qalam terbedík. «Aqıqat» jurnalynda ístegen jyldarymdy jurnalıst retínde qalyptasqan shaǵym dep bílemín», – dedí Janbolat Aupbaev.
«Aqıqat» jurnalynyń 105 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan ǵylymı-tájírıbelík konferentsıya barysyndaǵy mańyzdy sáttíń bírí – basylym tarıhyna arnalǵan «Alashtyń «Aqıqaty» atty kítaptyń tūsaukeserí boldy.
– Mereıtoı ayasynda bíz «Aqıqat» jurnalynyń tarıhyna arnalǵan kítap shyǵarudy ūıǵardyq. Kítapta basylymnyń bas redaktorlary bolǵan qalamgerler turaly málímet bar. «Aqıqattyń» «Qyzyl Qazaqstan» dep atalǵan kezeńínen bergí tarıhı zertteulerín de engízdík. Sebebí ańyzǵa aınalǵan basylym turaly zertteu joqtyń qasy. Sol úshín de jurnal ūjymymen aqyldasyp, zertteu eńbek shyǵarudy jón kórdík. Kítap ekí taraudan tūrady. Bírínshí bólímíne estelíkter men zertteuler jarıyalansa, ekínshí bólímde «Aqıqat» jurnalynyń bas redaktorynyń orynbasary Dına Imambaı «Qyzyl Qazaqstan» dep atalǵan kezeńnen bergí barlyq materıaldarǵa sholu jasady. Kítaptyń atynyń osylaı qoıyluynyń da ózíndík sebebí bar. Būl jurnaldyń tarıhynda Alash arystary óte kóp jūmys ístegen. Sondaı-aq, Alash arystarynyń eńbekterín tūńǵysh jarıyalaǵan da osy «Aqıqat» jurnaly bolatyn. Kítap kópshílík qauymǵa arnalǵan», – dedí basylymnyń bas redaktory Dáuírjan Tólebaı.
Jıyn sońynda «Qazaq gazetterí» JShS dırektory Erjan Baıtíles jurnaldyń ardagerí Sarbas Aqtaevty «Parlamentke 30 jyl» medalímen marapattady.
Gúldana Nūrlyhan,
«Qazaq gazetterí» JShS