Shynaıy sheberdíń qolynan shyqqan ár būıymda halyqtyń dúnıetanymy kóríníp tūrady. Kıíz ben tekemet muzeıdegí jádíger emes, zamanauı ınterer men sán ındustrıyasyna eníp kele jatqanyn baıqaǵan bolarsyz. Qolóner sheberí Láılá Jarqyn kıízden tekemet basyp, san ǵasyrlyq mūrany jańa dáuírdegí ónerge aınaldyryp júr. Aqshamnews.kz tílshísí suretshíníń sheberhanasyna arnaıy baryp, ūlttyq óner men kıízdíń qasıetí jaıynda áńgímelesken edí.
Láılá Jarqyn – suretshí, Qazaqstan Suretshíler odaǵynyń múshesí, tekstıl sheberí. Kıíz ónerímen aınalysyp kele jatqanyna 20 jylǵa juyqtaǵan. Onyń tuyndylary eldegí óner mūrajaılarynda,Chıkago, Tokıo, Dubaı, Kanada men Europadaǵy jeke kollektsıyalarda saqtauly tūr.
Sheberhanasyna barǵannan keıín Láıláǵa qoıǵan alǵashqy sūraǵymyz nege dál kıíz basu ónerín tańdaǵany turaly boldy.
«Bárí ájemníń kıízínen bastaldy»
«Almaty qalasyndaǵy Tańsyqbaev atyndaǵy sándík-qoldanbaly óner kolledjínde toqyma mamandyǵy boıynsha bílím alyp, dástúrlí qolónerdíń bírneshe túrín meńgerdím. Bíraq sımmetrıyadan górí abstraktsıya, erkín forma janyma jaqyn boldy. Keıín kıízdí basqa formatta, óner tuyndysy retínde kórgende osy materıalmen jūmys ístegím keldí. Maǵan kıíz bala kúnnen jaqyn boldy. Nege deseńíz, ájemníń úıínde qysta únemí kıíz tóselíp jatatyn. Bálkím, balalyq shaqtaǵy estelíkterdíń, kıízdíń ústínde óskenímníń áserí bolǵan shyǵar. Ol maǵan jylylyqtyń sımvolyndaı kórínedí. Kıízdíń baryn bílmeı óssem, būl ónerge osynsha qūshtar bolmas pa edím», – deıdí Láılá.
Osylaısha, keıípkerímíz on segíz jasynda alǵash ret júndí qolmen ılep kórgennen keıín kıíz ónerín tereń zertteuge bel buǵan. Kolledj qabyrǵasynda oqyp júrgen kezínde amerıkalyq suretshíníń kórmesíne tap bolyp, sheberlík sabaǵyna qatysqan. Būl kórme Láıláníń sanqyrly qolóner salasyndaǵy baǵytyn anyqtauǵa arqau boldy.
«Oǵan deıín men dástúrlí kıíz ónerín ǵana bíletínmín. Al sol kórmeden keıín júnníń múmkíndígí bíz oılaǵannan da orasan ekenín túsíndím. Kórgen sátte oǵan degen qyzyǵushylyǵym oyanyp, osy baǵytta bílímímdí jalǵastyruǵa sheshím qabyldadym. Būl oıymdy ūstazym, Tansyqbaev kolledjínde kórkem toqyma fakultetín ashqan Gúlshárím Mūsaqyzyna aıttym. Ol kísí maǵan professor, suretshí Sáule Bapanovaǵa baruǵa keńes berdí. «Mínezderíń, shyǵarmashylyq energıyalaryń ūqsaıdy» dep, bílím aluǵa baǵyttady. Sóıtíp, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ūlttyq óner akademıyasyna túsíp, Sáule apaıdyń sheberhanasynda bílím aldym. Ol jerde kıíz basudyń tehnıkasyn, ónerdíń íshkí tabıǵatyn, suretshí retínde oılaudy, ūlttyq ónerdí zamanauı formatta ūsynudyń joldaryn úırendím», – deıdí keıípkerímíz.
Suretshí ónerge keluíníń túp-tamyrynda báríbír de ájesíníń úıíndegí sol bír kıízdíń ūshqyny bolǵanyn tolqynyspen eske alyp otyrdy.
«2000 jylǵa deıín tuǵandar – ájelerí kıíz basyp, tekemet toqyǵanyn kórgen sońǵy buynbyz. Óıtkení, odan bergí jyldary dúnıege kelgen jastar kıízdí bílmeıdí», – deıdí ísmer.
Ortaq mūra
«Qyrǵyzstannan, Mońǵolıyadan oqyrmandarym jıí jazady. Kıíz – túrkí halyqtaryna ortaq mūra. Bíraq árqaısysynyń basu ádísí, qoldanu erekshelígí, oyu-órnegí, túsín tańdauy santúrlí. Dúnıe júzíne qazaqtyń kıíz óneríníń qanshalyqty tereń árí ejelgí dástúr ekenín tanytqym keledí», – deıdí ol.
Sheber barlyq tuyndysyn taza, tabıǵı, otandyq júnnen jasaıdy. Ísmerdíń aıtuynsha, júndí tazalap, ıísín ketíru ūzaq uaqyt alady. Sondyqtan sheberler juylyp, tazalanǵan, ıíssíz aq júndí paıdalanady. Al ony boyaudan bastap, kıízdí ılep, daıyn tuyndyǵa aınaldyruǵa deıíngí barlyq jūmys ózíníń qolynan ótedí.
«Kıíz basudyń basqalardan erekshelígí – ol toqylmaıdy. Ózíníń tabıǵı qūramyn būzbaı, qoldyń qımylymen ıleníp jasalady. Álemde tolyq ılenetín jalǵyz jún – qoıdyń júní ǵana. Basqa júnder ılenbeıdí, ılense de qoıdyń júnímen aralastyryp jasaımyz. Qoı júníníń bír talshyǵy shamamen, 8-15 santımetrge deıín bolady. Ystyq sumen juǵanda júnníń ūsaq «tísterí» ashylady. Keıín qolmen ılengen saıyn olar bír-bíríne jabysyp, bíríge bastaıdy. Tek su, uaqyt jáne qoldyń qımylymen jūmys ónedí. Al túıeníń júnín alsaq, ony kóbíne kórpe, qabyrǵa kílemí sıyaqty būıymdarǵa qoldanǵan. Qazaqta túıe júní kıelí sanalǵandyqtan, ayaqasty būıymdarǵa paıdalanbaǵan», – dedí sheber.
Láıláníń sheberhanasyndaǵy tuyndylaryna qarap-aq, onyń shyǵarmashylyǵynda ınterer men zamanauı keńístíkke arnalǵan dúnıelerdíń basym ekenín ańǵaruǵa bolady. Sheberdíń sózínshe, negízínen ol qazír tekemet jasaumen aınalysyp júr. Al syrmaqty sırek jasaıdy eken. Tapsyrystardyń kóbí sán dızaınyna arnalǵan dúnıelerge túsíp jatyr deıdí. Sheberhanasyn aralap júríp, tekemetterden bólek, kıízden jasalǵan taqıya, sómke sıyaqty būıymdardy kózímíz shaldy.
«Áuel basta mūndaı dúnıeler jastardy kıízben tanystyru úshín jasalǵan edí. Taqıya men shopperlerdí keıíngí tórt-bes jylda ǵana jasap júrmín. Jastar, típtí ózímníń íní-síńlílerím kıízdí múlde kórmegen. Olarǵa úlken tekemet nemese kartına qyzyq emes boluy múmkín. Jas buynnyń oıy men ómír salty basqa, kóbíne kıímge, stılge, kúndelíktí qoldanatyn zattarǵa mán beredí. Qysqasy, taqıya men shopper jas buyndy kıízben tanystyrudyń joly boldy», – dedí Láılá.
Qolóner sheberí ásírese, Instagram jelísínde tanymal, sheteldík oqyrmandary da jeterlík. Paraqshasynyń ózínen tūtas órkenıettíń ısí ańqyp tūrady.
«Men ózímdí sheberden būryn suretshí retínde kóremín. Kózdegen baǵdarym aqsha tabu emes, jany bar, tírí árí ólmeıtín dúnıe jasau. Ónerím mass-marketke aınalsa, bírden qūndylyǵy tómendeıdí. Mysaly, bír tekemetke kem degende ekí-úsh apta uaqyt ketedí. Būl tek ıleu protsesí emes, eskız jasau taǵy bar. Keıbír úlken jūmystardyń eskızín ázírleuge ekí aı uaqyt jūmsaımyn. Odan keıín tústerdí tauyp, júndí boyaımyn. Daıyn dúnıeníń seksen paıyzy – ıleuge deıíngí daıyndyq. Al ıleudíń ózí jıyrma paıyz ǵana. Ūzaq uaqyt jan-táníńdí salyp jasaǵan dúnıe báríbír sezíledí, baǵalanady», – deıdí keıípkerímíz.
«Bír tekemetke alty aı uaqyt ketedí»
Sheberdíń eń ūzaq uaqyt jasalǵan tuyndylarynyń bírí – Chıkagodan tapsyrys bergen «Auylym» atty tekemetke Láılá bes aı uaqytyn arnaǵan. Al Almatydan arnaıy tapsyrys jasalǵan «Jetí qazyna» tekemetíne alty aı uaqyt ketken. Onyń ekí aıy eskızí men ıdeyasyn tabuǵa jūmsalypty.
«Tapsyrys berushíler tekemettíń qandaı sezím beretín dúnıe qalaıtynyn aıtyp beredí. Sodan keıín suretshí retínde oıymdaǵy paraqqa túsíríp, obrazdar qūrastyramyn».
Iá, sheber kıízdíń betíne suret salyp qana shyqpaıdy. Tapsyrys berushíníń qalauy men ózíníń shyǵarmashylyq kózqarasy bír jerden shyǵuy úshín baryn salady.
«Ásírese, ūlttyq ónerge qatysty jūmys bolǵan kezde maǵynasyna súıeníp, oyu-órnek qoldanamyn. Eger dekoratıvtí nemese realıstík dúnıe jasasam, astarynda tarıhı mán jatuy qajet. Óıtkení bíz, qolóner sheberlerí – óz zamanymyz ben bolashaqtyń arasyndaǵy kópír sıyaqtymyz. Aqparat būrmalanyp ketpeuí úshín zertteu óte mańyzdy», dedí suretshí.
Sóz arasynda Láılá Jarqyn tuyndylary mūhıt asqanyn aıtyp qaldy. Eń qyzyǵy, daıyn dúnıelerdí satyp alatyndardyń dení – shetel azamattary eken.
«Mysaly, byltyr Tokıoǵa, Avstralıyaǵa, Kanada men Anglıyaǵa bírneshe jūmys jíberdík, Germanıyadan da jıí tapsyrys túsíp jatady. Álemníń túkpír-túkpíríne qazaqtyń tól tuyndylary jóneltílíp jatyr», dedí ol.
Sáuletshí dızaınerler – ónerdí halyqqa vızualdy túrde jetkíze alatyn mamandar. Láılá endí ınterer dızaınerlerí men sáuletshílermen bírlesíp jūmys ísteı bastaǵanyn aıtady.
«Suretshíler tūıyqtau keledí ǵoı. Óz sheberhanasynda, óz álemínde shyǵarmashylyqpen aınalysyp otyra beredí. Sondyqtan dızaınerler, ónertanushylar, galerıster – bízdí halyqqa tanystyryp júrgen mamandar dep oılaımyn. Ónerímízdí dáríptep júrgen de solar», dedí ol.
«Otbasy – basty taqyrybym»
Láılá Jarqynnyń shyǵarmashylyǵynda dekoratıvtí baǵyt erekshe oryn alady. Onyń qazaqtyń tūrmysy, otbasy jylulyǵy men dástúr sabaqtastyǵyn beıneleıtín «Jetí qazyna», «Jas jūbaılar», «Tarıhana» sekíldí tuyndylary osyǵan dálel.
«Auylda, qarashańyraqta otbasy bolyp shaı íshíp otyrǵan kórínís, dastarhan basyndaǵy jylulyq – men úshín eń mańyzdy taqyryptar», – deıdí keıípker.
Sheberdíń sheteldegí alǵashqy úlken saparlarynyń bírí Abu Dabıde ótken. Óner akademıyasynyń studentí kezínde Sáule Bapanovamen bírge halyqaralyq konkursqa qatysyp, syrmaqpen bírínshí oryn alǵan. Keıín Qazaqstan suretshíleríníń sımpozıumy ayasynda da Arab Ámírlíkterínde kórme ūıymdastyrǵan. Sol saparlar kezínde Láılá halyqaralyq kórmelerdí kóríp, bír kúní sondaı alańdarda óz jūmystaryn tanystyrudy armandaǵan. Araǵa on jyl salyp, būl armany oryndaldy.
Qazaqstan konsuldyǵynyń shaqyrtuymen Dubaıda jeke kórmesín ótkízíp, keıín halyqaralyq kórmege de qatysqan keıípkerímízden sūhbatymyzdyń sońynda endígí armanyn sūradyq.
«Eń úlken armanym – kıíz ónerín álemge odan saıyn keńírek tanytu. Bíraq men úshín eń mańyzdysy – ózímízdíń qazaqtar osy ónerdíń qūndylyǵyn túsínse deımín. Kıíz – bízge syrttan kelgen dúnıe emes, ol bízdíń tarıhymyzben bírge kele jatqan óner. Sol sebeptí ony zamanauı formatta damytyp, halyqaralyq úlken kórmelerde, muzeılerde kórsetkím keledí. Kıízdíń kúndelíktí qoldanysymyzǵa engenín qalaımyn», – dedí Láılá Jarqyn.
Maqala avtory - Gúljanat Sembaeva