Búgínde alayaqtar kóshede emes, kóbíne telefon men ınternettíń ar jaǵynda otyr. Olar ózín bank qyzmetkerí, kurer, memlekettík organ ókílí, onlaın-dúken menedjerí nemese ınvestıtsıyalyq kompanıya mamany retínde tanystyruy múmkín. Maqsaty bíreu – adamnyń senímíne kíríp, jeke deregín, bank kartasynyń málímetín nemese SMS-kodyn qolǵa túsíru., – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Internettegí alayaqtyqtyń eń jıí kezdesetín túrí – fıshıng. Būl kezde adamǵa jalǵan saıttyń síltemesí jíberíledí. Syrttaı qaraǵanda ol bank, poshta qyzmetí, onlaın-dúken nemese memlekettík portalǵa ūqsap tūruy múmkín. Adam sol jerge karta nómírín, qūpıyasózín nemese SMS-kodyn engízgen sátte deregí alayaqtardyń qolyna ótedí.
Taǵy bír keń taraǵan tásíl – jalǵan onlaın-dúkender. Áleumettík jelíde ádemí jarnama, arzan baǵa, «sońǵy múmkíndík», «tek búgín jeńíldík» degen habarlamalar jıí kezdesedí. Alayaqtar aldyn ala tólem sūraıdy, keıín baılanysqa shyqpaı qoyady nemese múlde joq tauardy satyp jíberedí.
Sondaı-aq sońǵy kezde «bank qyzmetkerímín» dep qońyrau shalatyndar kóbeıdí. Olar kartańyzǵa qauíp tóníp tūrǵanyn, shotyńyzdan aqsha sheshílgelí jatqanyn aıtyp, adamdy qorqytady. Sóıtíp SMS-kod, CVV, qūpıyasóz nemese bank qosymshasyna kíru deregín sūraıdy. Este saqtańyz: naǵyz bank qyzmetkerí eshqashan mūndaı málímet sūramaıdy.
Alayaqtyqtyń basty belgísí – asyqtyru. «Qazír sheshím qabyldamasańyz, aqshańyz joǵalady», «Bírden tólem jasasańyz ǵana jeńíldík beríledí», «Kodty aıtpasańyz, kartańyz būǵattalady» degen sózder kúmán tudyruy kerek. Alayaq adamǵa oılanuǵa múmkíndík bermeıdí, sebebí sabyrmen tekserseńíz, olardyń ótírígí bírden ashylady.
Ózíńízdí qorǵaudyń eń qarapaıym joly – jeke derekterdí eshkímge bermeu. SMS-kod, CVV, parol, bank qosymshasynyń kody tek ózíńízge ǵana belgílí boluy tıís. Kúmándí síltemení ashpańyz, saıttyń mekenjaıyn mūqıyat tekseríńíz. Bank qosymshasyna tek resmı qosymsha arqyly kíríńíz. Áleumettík jelí men poshtańyzǵa ekí faktorly qorǵanys qosyp qoıǵan dūrys.
Kartadaǵy lımıttí shekteu de qauípsízdík úshín mańyzdy. Internet arqyly tólem jasaıtyn kartańyzda kóp aqsha ūstamaǵan jón. Belgísíz dúkennen tapsyrys bermes būryn píkírlerín, mekenjaıyn, baılanys nómírín tekseríńíz. Baǵasy naryqtan tym arzan bolsa, būl da kúdík tudyratyn belgí.
Eger aldanyp qalsańyz, eń aldymen bankke dereu habarlasyp, kartany būǵattańyz. Keıín qūpıyasózderdí auystyryp, alayaqpen jazysqan hattardy, túbírtekterdí, skrınshottardy saqtap qoıyńyz. Būl derekter polıtsıyaǵa aryz jazǵanda qajet boluy múmkín.
Internettegí alayaqtyqtan qorǵanu úshín kúrdelí tehnologıyany bílu míndettí emes. Eń bastysy – asyqpau, kúmándí aqparatty tekseru jáne eshkímge qūpıya derek bermeu. Qarapaıym saqtyq – qarjyńyzdy qorǵaudyń eń tıímdí joly.