Jańa konstıtutsıyanyń jobasy jarıyalandy

Qazaqstan Respublıkasynyń jańa Konstıtutsıyasynyń qorytyndy jobasy jarıyalandy, dep habarlaıdy Aqshamnews.kz tílshísí.

Bíz, bírtūtas Qazaqstan halqy, baıyrǵy qazaq jerínde memlekettílíktí nyǵaıta otyryp,

Ūly Dalanyń myńdaǵan jyldyq tarıhynyń sabaqtas­tyǵyn saqtap,

memlekettíń unıtarly sıpatyn, onyń shekarasy men aumaǵynyń tūtastyǵyna qol sūǵuǵa bolmaıtynyn naqtylap,

Ádílettí Qazaqstan ıdeyasyn jáne Zań men Tártíp qaǵıdatyn ūstanyp,

adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtary múltíksíz saqtalatynyn málímdep,

bírlík pen yntymaq, etnosaralyq jáne konfessıyaaralyq tatulyq qaǵıdattaryna súıeníp,

mádenıet pen bílím, ǵylym men ınnovatsıya qūndylyq­taryn baǵdarǵa alyp,

tabıǵatty ayalau qajettígín moıyndap,

beıbítshílíkke jáne barlyq elmen dostyqqa ūmtylyp,

keleshek ūrpaq aldyndaǵy asa joǵary jauapkershílíktí sezíníp,

Qazaqstan Respublıkasynyń Ata Zańyn – osy Konstıtutsıyany qabyldaımyz.

 

Í bólím

Konstıtutsıyalyq qūrylys negízderí

 

1-bap

Qazaqstan Respublıkasy – demokratıyalyq, zaıyrly, qūqyqtyq jáne áleumettík memleket. Memlekettíń eń joǵary qūndylyǵy – adam men onyń ómírí, qūqyqtary men bostandyqtary.

 

2-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy – unıtarly memleket. Basqaru úlgísí – prezıdenttík respublıka.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Egemendígí onyń búkíl aumaǵyn qamtıdy. Memleket óz aumaǵynyń tūtastyǵyn, qol sūǵylmauyn, bólínbeuín qamtamasyz etedí.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń ákímshílík-aumaqtyq qūrylysy konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.
4. Qazaqstan Respublıkasynyń elordasy – Astana qalasy. Elorda mártebesí konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.
5. Qazaqstan Respublıkasy men Qazaqstan ataularynyń mání bírdeı.
6. Qazaqstan Respublıkasynyń ūlttyq valyutasy (aqsha bírlígí) – teńge.

Teńgení emıssıyalau aıryqsha qūqyǵy Qazaqstan Respublıkasyna tıesílí.

7. Qazaqstan Respublıkasynyń Egemendígí, Táuelsízdígí, unıtarlyǵy, aumaqtyq tūtastyǵy men basqaru úlgísí ózgermeıdí.

 

3-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy qyzmetíníń negíz qūraushy qaǵıdattary: Egemendík pen Táuelsízdíktí qorǵau; adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtaryn saqtau; zań men tártíp ústemdígín qamtamasyz etu; jalpyūlttyq bírlíktí bekemdeu; halyqtyń ál-auqatyn arttyru; jauapty árí jasampaz otanshyldyq ıdeyasyn ílgeríletu; qoǵamdyq dıalogty damytu; eńbeksúıgíshtík, progress, bílím qūndy­lyqtaryn bekítu; joǵary ekologıyalyq mádenıettí qalyptas­tyru; tarıhı-mádenı mūrany saqtau; tól mádenıettí
   qoldau.
2. Qazaqstan Respublıkasy adam kapıtalyn, bílímdí, ǵylymdy, ınnovatsıyany damytudy memleket qyzmetíníń strategıyalyq baǵyty dep tanıdy.

 

4-bap

1. Qazaqstan halqy – memlekettík bılíktíń bírden-bír bastauy jáne Egemendík ıesí.
2. Halyq bılíktí jalpyhalyqtyq referendum jáne erkín saılau arqyly tíkeleı júrgízedí, sondaı-aq óz bılígín memlekettík organdar arqyly júzege asyrady.
3. Qazaqstan Respublıkasynda bılíktí eshkím de ıemdeníp kete almaıdy. Bılíktí ıemdeníp ketu zańmen qudalanady. Halyq pen memleket atynan áreket etu qūqyǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne, sondaı-aq konstıtutsıyalyq ókílettígí shegínde Qazaqstan Respublıkasynyń Qūryltaıyna tıesílí. Qazaqstan Respublıkasynyń Úkímetí men ózge de memlekettík organdar ózderíne berílgen ókílettík shegínde memleket atynan áreket etedí.
4. Qazaqstan Respublıkasynda memlekettík bılík bírtūtas, ol zań shyǵarushy, atqarushy, sot tarmaqtaryna bólínu jáne ózara ís-qımyl jasau qaǵıdatyna sáıkes Konstıtutsıya men zańdar negízínde júzege asyrylady.

 

5-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń qoldanystaǵy qūqyǵy – Konstıtutsıyanyń, oǵan sáıkes keletín zańdardyń, Qazaqstan Respublıkasy Konstıtutsıyalyq Soty men Qazaqstan
   Respub­lı­ka­sy Joǵarǵy Sotynyń normatıvtík qaulylarynyń, ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerdíń, Qazaqstan Respublı­kasynyń halyqaralyq shart míndettemeleríníń
   normalary.
2. Konstıtutsıyanyń eń joǵary zańdy kúshí bar jáne ol Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda tíkeleı qoldanylady.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń aumaǵynda halyqaralyq sharttardy qoldanu tártíbí zańdarda aıqyndalady.
4. Barlyq zańdar men Qazaqstan Respublıkasy ratıfıka­tsıyalaǵan halyqaralyq sharttar jarıyalanady. Azamattardyń qūqyqtaryna, bostandyqtary men míndetteríne qatysty normatıvtík qūqyqtyq aktílerdíń resmı jarıyalanuy – olardy qoldanudyń míndettí sharty.
5. Azamattarǵa jańa míndetter júkteıtín nemese olardyń jaǵdaıyn nasharlatatyn zańdardyń kerí kúshí bolmaıdy.

Jauaptylyqty belgíleıtín nemese kúsheıtetín zańdardyń kerí kúshí bolmaıdy.

Jańa zań būryn jasalǵan qūqyq būzushylyq úshín jauaptylyqty joyatyn nemese jeńíldetetín bolsa, onda jańa zań qoldanylady.

6. Qazaqstan Respublıkasynyń jekelegen óńírleríníń ekonomıkasyn qarqyndy damytu maqsatynda qarjy salasyna qatysty arnauly qūqyqtyq rejım nemese «qarqyndy damıtyn qala» arnauly qūqyqtyq rejımí konstıtutsıyalyq zańdarǵa sáıkes belgílenuí múmkín. Osy arnauly qūqyqtyq rejımder memlekettík basqaru, sot júıesíníń jūmys ísteu erekshelíkterín kózdeuí múmkín.

 

6-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynda ıdeologıyalyq jáne sayası áraluandyq tanylady.
2. Qoǵamdyq bírlestíkter zań aldynda teń. Memlekettíń qoǵamdyq bírlestík ísíne, al qoǵamdyq bírlestíktíń memleket ísíne zańsyz aralasuyna jáne qoǵamdyq bírlestíkke memlekettík organ funktsıyalaryn júkteuge jol berílmeıdí. Memlekettík organda sayası partıya ūıymyn qūruǵa jol berílmeıdí.
3. Maqsaty nemese áreketí konstıtutsıyalyq qūrylys negízderín kúshtep ózgertuge, Qazaqstan Respublıkasynyń tūtastyǵyn jáne qoǵamdyq tártíptí būzuǵa, ūlttyq qauípsízdíkke nūqsan keltíruge, soǵysty, áleumettík, násíldík, ūlttyq, dínı arazdyqty qozdyruǵa baǵyttalǵan qoǵamdyq bírlestík qūruǵa jáne onyń qyzmetíne, sondaı-aq zańnamada kózdelmegen áskerılendírílgen jasaq qūruǵa tyıym salynady.
4. Basqa memlekettíń sayası partıyasy men kásíptík odaǵynyń, dínı negízdegí sayası partıyanyń qyzmetíne jol berílmeıdí, sondaı-aq sayası partıya men kásíptík odaqty sheteldík zańdy tūlǵanyń, shetel azamaty men azamattyǵy joq adamnyń, sheteldík qatysuy bar zańdy tūlǵanyń, shet memleket pen halyqaralyq ūıymnyń qarjylandyruyna jol berílmeıdí.
5. Kommertsıyalyq emes ūıymnyń shet memleketten, halyqaralyq jáne sheteldík zańdy tūlǵadan, shetel azamaty men azamattyǵy joq adamnan alatyn aqsha qarajatynyń qozǵalysy jáne aktıvterí turaly aqparat Qazaqstan Respublıkasynyń zańdaryna sáıkes ashyq árí qoljetímdí boluǵa tıís.

 

7-bap

1. Dín memleketten bólek.
2. Qazaqstan aumaǵynda dínı ūıymdardyń qyzmetí zańǵa sáıkes júzege asyrylady jáne ol konstıtutsıyalyq qūrylys negízderín, adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtaryn qorǵau, ūlttyq qauípsízdíktí qamtamasyz etu, qoǵamdyq tártíptí, azamattardyń densaulyǵy men qoǵamnyń adamgershílík bolmysyn saqtau maqsatynda shekteluí múmkín.

8-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynda barlyq menshík túrí tanylady, olarǵa kepíldík beríledí jáne teń qorǵalady.
2. Menshíktí paıdalanu qoǵam men memleket múddesíne saı keluge, qorshaǵan ortany qorǵau salasyndaǵy belgílengen talaptar saqtalyp íske asyryluǵa tıís, basqa tūlǵalardyń zańmen qorǵalatyn qūqyqtary men múddeleríne nūqsan keltírmeuge tıís. Menshík subektílerí men obektílerí, menshík ıeleríníń qūqyqtarynyń kólemí men shegí, olardy qorǵau kepíldíkterí zańda aıqyndalady.
3. Jer jəne onyń qoınauy, su kózderí, ósímdíkter men januarlar dúnıesí, basqa da tabıǵı resurstar halyqqa tıesílí. Halyq atynan menshík qūqyǵyn memleket júzege asyrady. Jer zańda belgílengen negízderde, sharttar men shekterde jeke menshíkte de boluy múmkín.

 

9-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń memlekettík tílí – qazaq tílí.
2. Memlekettík ūıymdarda jáne jergílíktí ózín-ózí basqaru organdarynda qazaq tílímen qatar orys tílí resmı túrde qoldanylady.
3. Memleket bírtūtas Qazaqstan halqynyń tílderín úırenu jáne damytu úshín jaǵdaı jasauǵa qamqorlyq kórsetedí.

 

10-bap

Qazaqstan Respublıkasy halyqaralyq qūqyq qaǵıdattary men normalaryn qūrmetteıdí, múddelí memlekettermen beıbítshílík pen yntymaqtastyqty, olardyń íshkí ísíne aralaspaudy, halyqaralyq daudy beıbít jolmen sheshudí kózdeıtín syrtqy sayasat júrgízedí.

 

11-bap

Qazaqstan Respublıkasynyń memlekettík rámízderí – Memlekettík Tu, Memlekettík Eltańba, Memlekettík Ánūran. Olardyń sıpattamasy jáne paıdalanu tártíbí konstıtutsıyalyq zańda belgílenedí.

 

II bólím

Negízgí qūqyqtar, bostandyqtar men míndetter

 

12-bap

1. Ár adamnyń qūqyq subektisi retinde tanyluǵa qūqyǵy bar.

Ár adam qūqyqtary men bostandyqtaryn zańǵa qaıshy kelmeıtin barlyq tásilmen, onyń íshínde qajettí qorǵanys arqyly qorǵauǵa qūqyly. 

2. Ár adamnyń óz qūqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵauǵa qūqyǵy bar.
3. Qazaqstan Respublıkasynda zańǵa sáıkes bílíkti zań kómegín alu qūqyǵy tanylady.

 

13-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń azamattyǵy zańǵa sáıkes beríledí jáne toqtatylady, ol berílgen negízíne qaramastan biryńǵaı jáne teń.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń azamatyn óz azamattyǵynan aıyruǵa, azamattyǵyn ózgertu qūqyǵynan aıyruǵa, sondaı-aq Qazaqstannan tys jerge alastatuǵa bolmaıdy. Azamattyqtan aıyruǵa terrorıstík qylmys jasaǵany, sondaı-aq Qazaqstan Respublıkasynyń ūlttyq múddeleríne ózge de auyr zıyan keltírgení úshín sot sheshímímen ǵana jol beríledí.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń azamatynda qos nemese kóp azamattyǵy boluyna jol berílmeıdí. Ózge el azamattyǵynyń boluy Qazaqstan Respublıkasynyń azamattyǵyn toqtatuǵa negíz bolady. Shet memlekette tuǵanyna baılanysty sol memlekettíń azamattyǵyn alǵan kámeletke tolmaǵan balaǵa qatysty zańda kózdelgen erejeler qoldanylady.

 

14-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń halyqaralyq sharttarynda ózgeshe belgilenbese, Qazaqstan Respublıkasynyń azamaty shet memleketke berílmeıdí.
2. Qazaqstan Respublıkasy óz azamattaryn el aumaǵynan tys jerde zańǵa sáıkes qorǵauǵa kepildik beredi.

 

15-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynda Konstıtutsıyaǵa sáıkes adam qūqyqtary men bostandyqtary tanylady jáne olarǵa kepildik beriledi.
2. Adam qūqyqtary men bostandyqtary árkimge tumysynan tıesílí, olar ajyratuǵa jáne aıyruǵa bolmaıtyn dep tany­lady, Qazaqstan Respublıkasynyń qoldanystaǵy qūqyǵynyń mazmūny men qoldanyluy osyǵan qaraı aıqyndalady.
3. Qazaqstan Respublıkasy azamatynyń óz azamattyǵyna oraı qūqyqtary men mindetterí bar.
4. Konstıtutsıyada, zańdarda jáne halyqaralyq sharttarda kózdelgen jaǵdaıda shetel azamaty men azamattyǵy joq adam Qazaqstan Respublıkasynyń azamaty úshín belgílengen qūqyqtar men bostandyqtardy paıdalanady, sondaı-aq mindetterdí atqarady.
5. Adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostan­dyqtaryn íske asyru basqa tūlǵanyń qūqyqtaryn būzbauǵa jáne bostandyqtaryn shektemeuge tıis, konstıtutsıyalyq qūrylys negízderíne, qoǵamdyq tártípke, azamattardyń densaulyǵy men qoǵamnyń adamgershílík bolmysyna nūqsan keltirmeuge tıis.
6. Ár adamnyń memlekettík organnyń nemese onyń lauazymdy adamynyń zańsyz áreketímen keltírílgen zıyandy memleketten ótetíp aluǵa qūqyǵy bar.

 

16-bap

1. Zań men sot aldynda bári teń.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń azamatyn, Qazaqstan Respublıkasynyń aumaǵynda tūratyn nemese uaqytsha júrgen shetel azamaty men azamattyǵy joq adamdy tegine, áleumettik, lauazymdyq jáne múliktik jaǵdaıyna, jynysyna, násiline, ūltyna, tílíne, dinı kózqarasyna, nanymyna, tūrǵylyqty jerine nemese kez kelgen ózge de sebepterge baılanysty kemsituge bolmaıdy.

 

17-bap

1. Ómír súru qūqyǵy – ár adamnyń ajyratuǵa jáne aıyruǵa bolmaıtyn qūqyǵy.
2. Eshkímníń óz betímen adam ómírín qıyuǵa qūqyǵy joq.
3. Ólím jazasyna tyıym salynǵan.

 

18-bap

1. Ár adamǵa jeke bas bostandyǵy men jeke basyna qol sūǵylmau qūqyǵyna kepíldík beríledí.
2. Sot sheshímínsíz adamdy zańda kózdelgen merzímnen artyq ūstauǵa bolmaıdy.

Kúzetpen ūstauǵa sot sheshímímen ǵana rūqsat etíledí jáne oǵan shaǵym jasau qūqyǵy beríledí.

3. Ár adamǵa ūstalǵan sátte bostandyǵyn shekteu negízderí jáne onyń qūqyqtary túsíndíríledí.
4. Ūstalǵan adamnyń, kúdíktíníń, aıyptalushynyń tıísínshe ūstalǵan, kúdíktí retínde tanylǵan nemese aıyp taǵylǵan sátten bastap advokat (qorǵaushy) kómegin paıdalanuǵa qūqyǵy bar.

 

19-bap

1. Zańdy kúshíne engen sot úkímímen adam kínálí dep tanylmaıynsha, ol jasalǵan qylmystyq qūqyq būzushylyqqa kínálí emes dep sanalady.
2. Eshkím óz-ózíne, jūbaıyna (zaıybyna) jáne zańda aıqyndalǵan jaqyn tuystaryna qarsy aıǵaq beruge míndettí emes.

Dínı qyzmetshíler ózderíne seníp, syryn ashqan adamdarǵa qarsy kuálík etuge míndettí emes.

3. Adamdy dál sol qūqyq būzushylyq úshín qylmystyq ne­me­se ákímshílík jauaptylyqqa qaıta tartuǵa tyıym salynady.

 

20-bap

1. Adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetine qol sūǵuǵa bolmaıdy jáne olar zańmen qorǵalady.
2. Eshkimdi azaptauǵa, oǵan zorlyq-zombylyq jasauǵa, basqa da qatygezdik kórsetíp nemese adamnyń qadir-qasıetin qorlap jábirleuge ne jazalauǵa bolmaıdy.

 

21-bap

1. Jeke ómírge qol sūǵylmau qūqyǵyna, jeke jáne otbasy qūpıyasynyń bolu qūqyǵyna, tsıfrlyq tehnologıyalardy qoldanudy qosa alǵanda, derbes derekterdí zańsyz jınaudan, óńdeuden, saqtaudan jáne paıdalanudan qorǵau qūqyǵyna zańmen kepíldík beríledí.
2. Bank operatsıyalarynyń, jeke salymdar men jınaq­tardyń, jazysqan hattardyń, telefon arqyly sóılesken sózderdíń, poshta habarlamalarynyń jáne baılanys qūraldary, onyń íshínde tsıfrlyq tehnologıyalardy qoldanu arqyly beríletín ózge de habarlamalardyń qūpıyasy zańmen qorǵalady. Būl qūqyqty shekteuge zańda belgílengen jaǵdaıda jáne kózdelgen tártíppen ǵana jol beríledí.
3. Memlekettík organdar, qoǵamdyq birlestikter, lauazymdy adamdar jáne būqaralyq aqparat qūraldary ár adamǵa óz qūqyqtary men múddelerine qatysty qūjatpen, sheshimmen jáne aqparat kózimen tanysu múmkindigin qamtamasyz etuge mindetti.

 

22-bap

1. Ár adam óziniń qaı ūltqa jatatynyn aıqyndauǵa, ony kórsetuge ne kórsetpeuge qūqyly.
2. Ár adamnyń ana tílí men tól mádenıetin qoldanuǵa, qarym-qatynas jasau, tárbıe beru, oqu men shyǵarmashylyq tílín erkin tańdauǵa qūqyǵy bar.

 

23-bap

1. Sóz erkíndígíne, ǵylymı, tehnıkalyq, kórkem shyǵarmashylyq erkíndígíne kepildik beriledi.
2. Zıyatkerlík menshík zańmen qorǵalady.
3. Memlekettík qūpıyalardy qospaǵanda, erkín aqparat alu jáne taratu qūqyǵy zańmen tyıym salynbaǵan kez kelgen tásílmen íske asyrylady. Qazaqstan Respublıkasynyń memlekettík qūpıyalaryn qūraıtyn málímetter tízbesí zańda aıqyndalady.
4. Sóz erkíndígí jáne aqparat taratu erkíndígí basqa adamdardyń ar-namysy men qadír-qasıetíne, azamattardyń densaulyǵy men qoǵamnyń adamgershílík bolmysyna nūqsan keltírmeuge, qoǵamdyq tártíptí būzbauǵa tıís.
5. Tsenzuraǵa tyıym salynady.
6. Qazaqstan Respublıkasynyń konstıtutsıyalyq qūrylys negízderín kúshtep ózgertudí, aumaǵynyń tūtastyǵyna, Egemendígí men Táuelsízdígíne qol sūǵudy, qoǵamdyq tártíptí būzudy, ūlttyq qauípsízdíkke nūqsan keltírudí, soǵysty, qaruly qaqtyǵysty, áleumettík, násíldík, ūlttyq, etnostyq, dínı basymdyqty nemese alauyzdyqty, qatygezdík pen zorlyq-zombylyqqa bas ūrudy nasıhattauǵa, sondaı-aq osyndaı áreketterge shaqyruǵa jol berílmeıdí.

 

24-bap

1. Zańda belgílengen jaǵdaılardy qospaǵanda, Qazaqstan Respublıkasynyń aumaǵynda zańdy túrde júrgen ár adamnyń el aumaǵynda erkin júrip-tūruǵa jáne tūrǵylyqty jerín erkín tańdauǵa qūqyǵy bar.
2. Ár adamnyń Qazaqstan Respublıkasynan tys jerge shyǵuǵa qūqyǵy bar. Būl qūqyqty shekteuge zańda belgílengen jaǵdaıda jáne kózdelgen tártíppen jol beríledí. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń Qazaqstan Respublıkasyna kedergisiz oraluǵa qūqyǵy bar.

 

25-bap

1. Ár adamnyń ar-ojdan bostandyǵyna qūqyǵy bar.
2. Ar-ojdan bostandyǵy qūqyǵyn paıdalanu jalpyadam­zat pen azamat qūqyqtaryn, memleket aldyndaǵy mindetterdí shektemeuge tıís.

 

26-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń birlestík qūru bostandyǵyna qūqyǵy bar. Qoǵamdyq birlestik qyzmeti zańmen retteledi.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyalyq Soty, Joǵarǵy Soty jáne ózge de sottary tóraǵalary men sudyala­rynyń, Ortalyq saılau komıssıyasy, Joǵary audıtorlyq palatasy tóraǵalary men músheleríníń, qūqyq qorǵau orga­ny
   jáne arnauly memlekettík organ qyzmetkerlerí men jūmys­kerleríníń, áskerı qyzmetshílerdíń sayası partıya men kásíptík odaqta boluǵa, qandaı da bír sayası partıyaǵa nemese qoǵamdyq-sayası qozǵalysqa qoldau kórsetuge ne synı píkír bíldíruge qūqyǵy joq.

 

27-bap

1. Ár adamnyń eńbek etuge, qyzmet pen kásíp túrín erkín tańdauǵa qūqyǵy bar. Eńbekke májbúrlep tartuǵa qylmystyq nemese ákímshílík qūqyq būzushylyq jasaǵany úshín adamdy kínálí dep tanu turaly sot aktísíníń negízínde, ne tótenshe jaǵdaıda, ne soǵys jaǵdaıynda jol beríledí.
2. Qazaqstan Respublıkasy qauipsizdik pen gıgıena talaptaryna saı eńbek jaǵdaılary qūqyǵyna, eńbegi úshin qandaı da bir kemsitusiz syıaqy alu, sondaı-aq áleumettik qorǵalu qūqyǵyna zańǵa sáıkes kepíldík beredí.
3. Zańda belgílengen tásilderdí qoldana otyryp, jeke jáne ūjymdyq eńbek daularyn sheshu qūqyǵy tanylady.
4. Tynyǵu, jūmys uaqytynyń ūzaqtyǵy, demalys jáne mereke kúnderi, aqy tólenetín demalys qūqyǵyna zańmen kepildik beríledi.

 

28-bap

1. Tūrǵyn úıge qol sūǵuǵa bolmaıdy. Sot sheshiminsiz tūrǵyn úıden aıyruǵa jáne shyǵaryp jíberuge jol berilmeıdi. Tūrǵyn úıge basyp kiruge, ony qarap-tekseruge, tintuge zańda belgílengen jaǵdaıda jáne kózdelgen tártippen jol beriledi.
2. Qazaqstan Respublıkasynda óz azamattaryn tūrǵyn úımen qamtamasyz etuge jaǵdaı jasalady. Tūrǵyn úı soǵan mūqtaj azamattardyń zańda kórsetilgen sanattaryna zańda belgílengen normalarǵa sáıkes beriledi.

 

29-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń zańdy túrde alǵan kez kelgen múlkíne jeke menshik qūqyǵy bar.
2. Menshikke jáne mūragerlik qūqyqqa zańmen kepildík beríledí.
3. Sot sheshiminsiz eshkimdi óz múlkinen aıyruǵa bolmaıdy. Zańmen kózdelgen aıryqsha jaǵdaıda memleket mūqtajy úshin múliktí májbúrlep ıelíkten shyǵaruǵa onyń teń qūny ótelgen kezde jol beríledí.
4. Qazaqstan Respublıkasy kásipkerlik qyzmet bostandyǵy qūqyǵyna, óz múlkin kez kelgen zańdy kásipkerlik qyzmet úshin erkin paıdalanu qūqyǵyna kepíldík beredí. Monopolıstik qyzmet zańmen retteledi nemese shekteledi. Josyqsyz básekege tyıym salynady.

 

30-bap

1. Neke jáne otbasy, ana, áke men bala memleket qorǵauynda bolady.
2. Neke – er men áıeldíń memleket zańǵa sáıkes tírkegen eríktí jáne teń qūqyqty odaǵy.
3. Balaǵa qamqorlyq jasau jáne tárbıe beru – ata-ananyń etene qūqyǵy ári mindeti.
4. Kámeletke tolǵan eńbekke qabiletti balalar eńbekke jaramsyz ata-anasyna qamqorlyq jasauǵa mindetti.

 

31-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń azamatyna jalaqy men zeınetaqynyń eń tómen mólsheríne kepildik beriledi,
   sondaı-aq jasyna, nauqastanuyna, múgedektígíne, asyraushy­synan aıyryluyna baılanysty jáne ózge de zańdy negizder boıynsha áleumettik qamsyzdandyruǵa kepildik beriledi.
2. Qazaqstan Respublıkasynda eríktí áleumettík saqtan­dyru, ózge de áleumettík qamsyzdandyru nysandary, volonterlík qyzmet pen qaıyrymdylyq qoldau tabady.

 

32-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń densaulyǵyn saqtauǵa qūqyǵy bar.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń azamattary zańda belgilengen medıtsınalyq kómektí aqy tólemeı aluǵa qūqyly.
3. Memlekettík jáne jekemenshik emdeu mekemelerinde, sondaı-aq jeke medıtsınalyq praktıkamen aınalysatyn tūlǵalardan aqyly medıtsınalyq kómek alu zańda belgilengen negizderde jáne kózdelgen tártippen júzege asyrylady.

 

33-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń memlekettík oqu oryndarynda aqy tólemeı orta bílím aluyna kepildik beriledi. Bastauysh jáne negízgí orta bílím mindetti.
2. Qazaqstan Respublıkasy azamatynyń zańǵa sáıkes joǵary oqu oryndarynda joǵary bílím aluǵa qūqyǵy bar.
3. Jekemenshík oqu oryndarynda aqyly bílím alu zańda belgilengen negizderde jáne kózdelgen tártippen júzege asyrylady.
4. Memleket jalpyǵa mindetti bílím beru standarttaryn belgileıdi. Barlyq oqu ornynyń qyzmeti osy standarttarǵa sáıkes keluge tıís.
5. Ruhanı (dínı) bílím beru ūıymdaryn qospaǵanda, Qazaqstan Respublıkasynyń aumaǵyndaǵy bílím beru ūıym­darynda bílím men tárbıe beru júıesí zaıyrly sıpatqa ıe.

 

34-bap

Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń beıbit jınalysqa qūqyǵy bar. Būl qūqyqty paıdalanu konstıtutsıyalyq qūry­lys negízderín, adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostan­dyqtaryn qorǵau, ūlttyq qauípsízdíktí qamtamasyz etu, qoǵam­dyq tártíptí, azamattardyń densaulyǵy men qoǵamnyń adam­ger­shílík bolmysyn saqtau maqsatynda zańmen shekteluí múmkín.

 

35-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń tikeleı jáne óz ókilderi arqyly memleket isin basqaruǵa qatysuǵa, memlekettík organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryna ózí júginuge, sondaı-aq jeke jáne ūjymdyq ótinish joldauǵa qūqyǵy bar.
2. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń memlekettík organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryn saılauǵa jáne olarǵa saılanuǵa, sondaı-aq jalpyhalyqtyq referendumǵa qatysuǵa qūqyǵy bar. Jalpyhalyqtyq referendum ótkízu tártíbí konstıtutsıyalyq zańda
   aıqyndalady.
3. Sot áreketke qabíletsíz dep tanyǵan Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń, sondaı-aq sot úkímímen bas bostandyǵynan aıyru oryndarynda jazasyn ótep júrgen Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń saılauǵa, jalpyhalyqtyq referendumǵa qatysuǵa qūqyǵy
   joq.

Sot áreketke qabíletsíz dep tanyǵan Qazaqstan Respublı­kasy azamattarynyń, sottalǵandyǵy zańda belgílengen tártíp­pen joıylmaǵan nemese alynbaǵan Qazaqstan Respublıka­sy azamattarynyń, sondaı-aq sybaılas jemqor­lyq qylmys nemese sybaılas jemqorlyq qūqyq būzushylyq jasauǵa qa­tys­ty kínásín sot zańda belgílengen tártíppen tanyǵan Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń saılanuǵa qūqyǵy joq.

4. Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń memlekettík qyzmetke kiruge teń qūqyǵy bar. Memlekettík qyzmetshi lauazymyna kandıdatqa qoıylatyn talaptar zańǵa sáıkes lauazymdyq mindetíníń sıpatyna ǵana qatysty bolady.

 

36-bap

1. Ár adam Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy men zańnamasyn saqtauǵa, basqa adamdardyń qūqyqtaryn, bostandyqtaryn, ar-namysy men qadir-qasıetin qūrmetteuge mindetti.
2. Ár adam Qazaqstan Respublıkasynyń memlekettík rámízderín qūrmetteuge mindetti.

 

37-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń azamattary tabıǵatty saqtauǵa jáne tabıǵı baılyqqa ūqypty qarauǵa míndettí.
2. Memleket adamnyń ómir súruine jáne densaulyǵyna qolaıly bolatyn qorshaǵan ortany qorǵaudy maqsat etedí.
3. Adam ómiri men densaulyǵyna, qorshaǵan ortaǵa qater tóndiretin faktílerdí, mán-jaılardy lauazymdy adamdardyń jasyruy zańǵa sáıkes jauaptylyqqa alyp keledí.

 

38-bap

Zańdy túrde belgilengen salyqtardy, alymdardy jáne ózge de mindetti tólemderdi tóleu – ár adamnyń boryshy men mindeti.

 

39-bap

1. Qazaqstan Respublıkasyn qorǵau – onyń ár azamatynyń qasıetti paryzy men mindeti.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń azamattary áskerı qyzmettí zańda belgilengen túrde jáne kózdelgen tártippen ótkeredí.

 

40-bap

Qazaqstan Respublıkasynyń azamattary tarıhı jáne mádenı mūranyń saqtaluyna qamqor boluǵa, tarıh pen mádenıet eskertkishterine ūqypty qarauǵa mindetti.

 

41-bap

1. Adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtary konstıtutsıyalyq qūrylys negízderín, adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtaryn qorǵau, ūlttyq qauípsízdíktí qamtamasyz etu, qoǵamdyq tártipti, azamattardyń densaulyǵy men qoǵamnyń adamgershílík bolmysyn saqtau maqsatynda tek zańmen jáne qajettí shamada ǵana shektelui múmkin.
2. Etnosaralyq jáne konfessıyaaralyq tatulyqty būzuǵa alyp keletín áreket konstıtutsıyalyq emes dep tanylady.
3. Azamattardyń qūqyqtary men bostandyqtaryn sayası sebeptermen shekteuge jol berílmeıdí. Qazaqstan Respublıkasy Konstıtutsıyasynyń 12, 14, 16, 17, 20, 22, 25-baptarynda kózdelgen qūqyqtar men bostandyqtar eshbír jaǵdaıda shektelmeuge tıís.

 

III bólím

Prezıdent

 

42-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí – memleket basshysy, memlekettíń íshkí jáne syrtqy sayasatynyń negízgí baǵyttaryn aıqyndaıtyn, Qazaqstan atynan el íshínde jáne halyqaralyq qatynastarda ókíldík etetín eń joǵary lauazymdy tūlǵa.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí – halyq pen memlekettík bılík bírlígíníń, Konstıtutsıyanyń myzǵymas­tyǵynyń, adamnyń jáne Qazaqstan Respublıkasy azamatynyń qūqyqtary men bostandyqtarynyń nyshany árí
   kepílí.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí memlekettík bılíktíń barlyq tarmaǵynyń úılesímdí árí kedergísíz jūmys ísteuín, bılík organdarynyń bírtūtas Qazaqstan halqynyń aldyndaǵy jauapkershílígín qamtamasyz etedí.

 

43-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentín Qazaqstan Respublıkasynyń kámeletke tolǵan azamattary konstıtutsıya­lyq zańǵa sáıkes jalpyǵa bírdeı, teń jáne tóte saılau qūqyǵy negízínde jasyryn dauys beru arqyly jetí jyl merzímge saılaıdy.

Konstıtutsıyaǵa sáıkes bír adam bír retten artyq Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí bolyp saılana almaıdy.

2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí bolyp tumysynan Qazaqstan Respublıkasynyń azamaty bolyp tabylatyn, qyryq jasqa tolǵan, memlekettík tíldí jetík meńgergen, Qazaqstanda sońǵy on bes jyl boıy tūratyn, joǵary bílímí bar jáne memlekettík qyzmette nemese saılanbaly memlekettík lauazymda kemínde bes jyl jūmys ístegen Qazaqstan Respublıkasynyń azamaty saılana
   alady.
3. Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń kezektí saı­lauy onyń ókílettík merzímí ayaqtalǵanǵa deıín ekí aıdan keshík­tírílmeı ótkízíledí jáne Qazaqstan Respublıkasy Qūryltaıy­nyń jańa qūramyn saılau merzímímen tūspa-tūs kelmeuge tıís.
4. Dauys beruge qatysqan saılaushylardyń elu paıyzynan astam dauysyn alǵan kandıdat saılandy dep sanalady. Kandıdattardyń eshqaısysy elu paıyzdan astam dauys ala almasa, eń kóp dauys sanyn alǵan ekí kandıdat qaıta dauysqa salynady. Dauys beruge qatysqan saılaushylardyń eń kóp dauys sanyn alǵan kandıdat saılandy dep sanalady.
5. Osy baptyń 1-tarmaǵynyń erejelerí ózgermeıdí.

 

44-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí: «Qazaqstan halqyna adal qyzmet etuge, Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy men zańdaryn qatań saqtauǵa, Qazaqstan Respub­lıkasy azamattarynyń qūqyqtary men bostandyq­taryna kepíldík beruge, ózíme júktelgen Qazaqstan Respublıka­sy Prezıdentíníń mártebelí míndetín adal atqaruǵa saltanatty túrde ant etemín», – dep halyqqa ant bergen sátten bastap qyzmetíne kírísedí.
2. Ant beru rásímí saılau qorytyndysy jarıyalanǵan kúnnen bastap bír aı íshínde Qazaqstan Respublıkasy Qūryl­taıy deputattarynyń, Konstıtutsıyalyq Soty, Joǵarǵy Soty sudyalarynyń, eks-Prezıdentteríníń, sondaı-aq qoǵam ókíl­derí men shaqyrylǵan shetel azamattarynyń qatysuymen ótkí­zíledí. Konstıtutsıyanyń 51-babynda kózdelgen jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaǵan tūlǵa Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz erkímen ornynan túsuíne, densaulyq jaǵdaıyna qaraı óz míndetterín atqaruǵa tūraqty qabíletíníń bolmauyna nemese qyzmetínen ketíríluíne baılanysty merzímínen būryn lauazymynan bosatylǵan ne qaıtys bolǵan kúnnen bastap jetí kún íshínde ant beredí.
3. Jańadan saılanǵan Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qyzmetíne kírísken sátten bastap, sondaı-aq Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz erkímen ornynan túsuíne, densaulyq jaǵdaıyna qaraı óz míndetterín atqaruǵa tūraqty qabíletíníń bolmauyna nemese qyzmetínen ketíríluíne baılanysty merzímínen būryn lauazymynan bosatylǵan ne qaıtys bolǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasy Prezı­den­tíníń ókílettígí toqtatylady. Qyzmetínen ketírílgenderden basqa, Qazaqstan Respublıkasynyń barlyq būrynǵy Prezıdent­teríníń Qazaqstan Respublıkasynyń eks-Prezıdentí ataǵy bolady.

 

45-bap

1. Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń óz ókílettígí kezeńínde ókíldí organnyń deputaty bolyp saılanuǵa, ózge de aqy tólenetín lauazymdy atqaruǵa, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruǵa, sondaı-aq sayası partıyada boluǵa qūqyǵy joq.
2. Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń jaqyn tuystarynyń memlekettík sayası qyzmetshí lauazymynda, kvazımemlekettík sektor subektíleríníń basshy lauazymynda boluǵa qūqyǵy joq.

 

46-bap

Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí:

1) Qazaqstan halqyna eldegí jaǵdaı men Qazaqstan Respublıkasynyń íshkí jáne syrtqy sayasatynyń negízgí baǵyttary turaly joldau jasaıdy;

2) deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen berílgen Qūryltaı kelísímímen Qazaqstan Respublıkasynyń Vıtse-Prezıdentín taǵaıyndaıdy; Vıtse-Prezıdenttí lauazymynan bosatady, onyń ókílettígín aıqyndaıdy.

Konstıtutsıyanyń 62-babynyń 3-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, Vıtse-Prezıdenttí taǵaıyndauǵa kelísím beruden qaıta bas tartylǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaıdy taratuǵa qūqyly;

3) Qazaqstan Respublıkasy Qūryltaıynyń kezektí jáne kezekten tys saılauyn taǵaıyndaıdy; Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasyn shaqyrady jáne onyń deputattarynyń Qazaqstan halqyna beretín antyn qabyldaıdy; Qūryltaıdyń kezekten tys sessıyasyn shaqyrady; Qūryltaı ūsynǵan zańǵa bír aı íshínde qol qoyady, zańdy halyqqa jarıyalaıdy nemese zańdy ne onyń jekelegen baptaryn qaıta talqylap, dauysqa salu úshín qaıtarady;

4) Qūryltaıda ókíldígí bar sayası partıyalar fraktsıyala­rymen konsultatsıyadan keıín Qazaqstan Respublıkasy Premer-Mınıstríníń kandıdaturasyn kelísím beru úshín Qū­ryltaıdyń qarauyna ūsynady; deputattardyń jalpy sa­nynyń kópshílík dauysymen berílgen Qūryltaı kelísímí­men Premer-Mınıstrdí taǵaıyndaıdy; Premer-Mınıstrdí lauazymynan bosatady; Premer-Mınıstrdíń ūsynuymen Úkímet qūrylymyn aıqyndaıdy; Qūryltaımen konsultatsıyadan keıín Premer-Mınıstr ūsynǵan Úkímet múshelerín taǵaıyndaıdy; syrtqy íster, qorǵanys, íshkí íster mınıstrlerín derbes taǵaıyndaıdy; Úkímet múshelerín lauazymynan bosatady; Úkímet músheleríníń antyn qabyldaıdy; asa mańyzdy máseleler boıynsha Úkímet otyrystaryna tóraǵalyq etedí.

Konstıtutsıyanyń 62-babynyń 3-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, Premer-Mınıstrdí taǵaıyndauǵa kelísím beruden qaıta bas tartylǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaıdy taratuǵa qūqyly;

5) Qazaqstan Respublıkasy Konstıtutsıyalyq Sotynyń Tóraǵasyn, Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasyn, Ūlttyq Bankíníń Tóraǵasyn, Bas Prokuroryn, Ūlttyq qauípsízdík komıtetíníń Tóraǵasyn, Ortalyq saılau komıssıyasynyń Tóraǵasyn, Joǵary audıtorlyq palatasynyń Tóraǵasyn, Joǵary Sot Keńesíníń Tóraǵasyn, Memlekettík kúzet qyzmetíníń Bastyǵyn, Qazaqstan Respublıkasyndaǵy Adam qūqyqtary jóníndegí uákíldí taǵaıyndaıdy jáne olardy lauazymynan bosatady;

6) Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne tíkeleı baǵynatyn jáne esep beretín memlekettík organdardy qūrady, taratady jáne qaıta qūrady, olardyń basshylaryn taǵaıyndaıdy jáne lauazymynan bosatady;

7) Qazaqstan Respublıkasy dıplomatıyalyq ókíldíkteríníń basshylaryn taǵaıyndaıdy jáne kerí shaqyryp alady;

8) deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen berílgen Qūryltaı kelísímímen Konstıtutsıyalyq Sottyń on sudyasyn segíz jyl merzímge, Ortalyq saılau komıssıyasynyń alty múshesín bes jyl merzímge, Joǵary audıtorlyq palatanyń segíz múshesín bes jyl merzímge taǵaıyndaıdy; olardy lauazymynan bosatady.

Konstıtutsıyanyń 62-babynyń 3-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, Konstıtutsıyalyq Sot sudyalaryn, Ortalyq saılau komıssıyasy men Joǵary audıtorlyq palata múshelerín taǵaıyndauǵa kelísím beruden qaıta bas tartylǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaıdy taratuǵa qūqyly;

9) Qazaqstan Respublıkasy Qaruly Kúshteríníń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy bolyp tabylady, Qaruly Kúshterdíń joǵary qolbasshylyǵyn taǵaıyndaıdy jáne lauazymynan bosatady;

10) jalpyhalyqtyq referendum ótkízu turaly sheshím qabyldaıdy;

11) adamnyń jáne Qazaqstan Respublıkasy azamatynyń qūqyqtary men bostandyqtaryn qorǵau, ūlttyq qauípsízdíktí, memlekettíń Egemendígí men tūtastyǵyn qamtamasyz etu múddesínde Konstıtutsıyalyq Sotqa kúshíne engen zańnyń nemese ózge de qūqyqtyq aktíníń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín qarau turaly jáne Konstıtutsıyanyń 93-babynda kózdelgen jaǵdaıda qorytyndy beru turaly ótínísh jíberedí;

12) Qazaqstan Respublıkasynyń atynan kelíssózder júrgízedí jáne halyqaralyq sharttarǵa qol qoyady; ratıfıka­tsıyalyq gramotalarǵa qol qoyady; shet memleketterdíń
Qazaq­stan Respublıkasynda akkredıttelgen dıplomatıyalyq ókíl­dík­­terí basshylarynyń, sondaı-aq halyqaralyq ūıym basshyla­­rynyń sením jáne kerí shaqyryp alu gramotalaryn qabyldaıdy;

13) memlekettík nagradalardy, qūrmettí ataqtardy belgíleıdí;

14) memlekettík nagradalarmen marapattaıdy, qūrmettí ataqtardy, joǵary áskerı jáne ózge de ataqtardy, synyptyq shenderdí, dıplomatıyalyq dárejelerdí, bílíktílík synyptaryn beredí;

15) Qazaqstan Respublıkasynyń azamattyǵy máselesín, sayası baspana beru máselesín sheshedí;

16) keshírím berudí júzege asyrady;

17) Qazaqstan Respublıkasynyń Táuelsízdígí men aumaǵynyń tūtastyǵyna, íshkí sayası tūraqtylyǵyna, azamatta­rynyń qauípsízdígíne tíkeleı qater tónse jáne būl memlekettík konstıtutsıyalyq organdardyń jūmys ísteuín būzuǵa alyp kelse, Qazaqstan Respublıkasynyń Premer-Mınıstrímen jáne Qūryltaıy Tóraǵasymen resmı konsultatsıyadan keıín Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda nemese jekelegen aımaqtarynda tótenshe jaǵdaı engízudí, Qazaqstan Respublıkasynyń Qaruly Kúshterín qoldanudy qosa alǵanda, osy mán-jaılar talap etetín sharalardy qabyldaıdy;

18) Qazaqstan Respublıkasyna qarsy agressıya jasalǵan ne onyń qauípsízdígíne syrttan tíkeleı qater tóngen jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda nemese onyń jekelegen aımaqtarynda soǵys jaǵdaıyn engízedí, íshínara ne jalpy jūmyldyru jarıyalaıdy, būl jónínde Qazaqstan Respublıkasynyń Qūryltaıyna dereu habarlaıdy;

19) ózíne baǵynatyn Memlekettík kúzet qyzmetín qūrady;

20) Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń Ákímshílígín qūrady;

21) Qauípsízdík Keńesín, ózge de konsultatıvtík-keńesshí organdardy, sondaı-aq Joǵary Sot Keńesín qūrady;

22) Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy men zańdaryna sáıkes basqa da ókílettíkterdí júzege asyrady.

 

47-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Konstıtutsıya men zańdar negízínde jáne olardyń oryndaluy úshín Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda míndettí kúshí bar jarlyqtar men ókímder shyǵarady.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaı ókílettígí merzímínen būryn toqtatylyp, ol uaqytsha bolmaǵan kezeńde Qazaqstan Respublıkasynyń konstıtutsıyalyq zań kúshí nemese zań kúshí bar jarlyqtar shyǵarady.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qol qoıǵanǵa deıín zańdardy Qūryltaı Tóraǵasy men Premer-Mınıstr aldyn ala qol qoıyp bekemdeıdí jáne olarǵa zańdardyń Konstı­tutsıya men zańdarǵa sáıkestígí úshín jauaptylyq júkteledí.

Úkímet bastamasymen shyǵarylatyn Qazaqstan Respublı­kasy Prezıdentíníń aktílerín Premer-Mınıstr aldyn ala qol qoıyp bekemdeıdí jáne oǵan aktílerdíń Konstıtutsıya men zańdarǵa sáıkestígí úshín jauaptylyq júkteledí.

 

48-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne, onyń ar-namysy men qadír-qasıetíne qol sūǵylmaıdy.

Memleketke opasyzdyq jasaudy qospaǵanda, Prezıdent ókílettígín atqaru kezíndegí áreketí úshín Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qylmystyq jáne ákímshílík jauaptylyqqa tartylmaıdy.

2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí men onyń otbasyn qamtamasyz etu, qyzmet kórsetu jáne kúzetu memleket esebínen júzege asyrylady.
3. Osy baptyń erejelerí Qazaqstan Respublıkasynyń eks-Prezıdentteríne qoldanylady.

 

49-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Vıtse-Prezıdentín deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen berílgen Qazaqstan Respublıkasy Qūryltaıynyń kelísímímen Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy.
2. Vıtse-Prezıdenttíń óz ókílettígí kezeńínde ókíldí organnyń deputaty bolyp saılanuǵa, ózge de aqy tólenetín lauazymdy atqaruǵa, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruǵa, sondaı-aq sayası partıyada boluǵa qūqyǵy joq.
3. Vıtse-Prezıdent Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń tapsyrmasy boıynsha Qūryltaımen, Úkímetpen jáne basqa da memlekettík organdarmen ózara ís-qımyl jasau kezínde Prezıdent atynan ókíldík etedí, sondaı-aq Prezıdent aıqyndaıtyn ózge de ókílettíkterdí júzege asyrady.

 

50-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyalyq Sotyna málímdeme beru arqyly óz erkímen ornynan túsuge qūqyly. Konstıtutsıyalyq Sot Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ornynan túsu turaly málímdemení ózí jáne óz erkímen bergenín rastaıdy. Konstıtutsıyalyq Sot qorytyndy bergen sátten bastap Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz erkímen ornynan túsuíne baılanysty lauazymynan bosatyldy dep sanalady.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí densaulyǵyna baılanysty óz míndetterín atqaruǵa tūraqty qabíletí bolmaǵan jaǵdaıda merzímínen būryn lauazymynan bosaty­luy múmkín. Būl jaǵdaıda Qūryltaı deputattardan jáne tıístí medıtsına salalarynyń mamandarynan tūratyn komıssıya qūrady. Merzímínen būryn bosatu turaly sheshím komıssıyanyń qorytyndysy negízínde jáne Konstıtutsıyalyq Sottyń belgílengen konstıtutsıyalyq rásímderdíń saqtalǵany turaly qorytyndysy negízínde Qūryltaı otyrysynda deputattardyń jalpy sanynyń kemínde tórtten úshíníń dauysymen qabyldanady.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz ókílettígín atqaru kezíndegí áreketí úshín memleketke opasyzdyq jasaǵanda ǵana jauapty bolady jáne būl úshín Qūryltaı ony qyzmetínen ketíruí múmkín. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne memleketke opasyzdyq jasady dep aıyp taǵu jáne ony tergep-tekseru turaly bastamany Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten bírí kóteredí. Būl másele boıynsha sheshím Qūryltaı deputattarynyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen qabyldanady. Qūryltaı taǵylǵan aıypty tergep-tekserudí ūıymdastyrady jáne onyń nátıjelerí Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen Qūryltaı otyrysynyń qarauyna shyǵarylady. Būl másele boıynsha túpkílíktí sheshím Joǵarǵy Sottyń aıyp taǵudyń negízdílígí turaly qorytyndysy jáne Konstıtutsıyalyq Sottyń belgílengen konstıtutsıyalyq rásímderdíń saqtalǵany turaly qorytyndysy bolǵan jaǵdaıda Qūryltaı otyrysynda deputattardyń jalpy sanynyń kemínde tórtten úshíníń dauysymen qabyldanady. Aıyp taǵylǵan sátten bastap ekí aı íshínde túpkílíktí sheshím qabyldanbasa, būl Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne qarsy aıypty qabyldanbady dep tanuǵa alyp keledí. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne memleketke opasyzdyq jasady dep taǵylǵan aıyptyń kez kelgen satyda qabyldanbauy osy máselení qarauǵa bastamashy bolǵan Qūryltaı deputattarynyń ókílettígín merzímínen būryn toqtatuǵa alyp keledí.
4. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentín qyzmetínen ketíru turaly másele Qūryltaıdyń ókílettígín merzímínen būryn toqtatu máselesín qarau kezeńínde ūsynylmaıdy.

 

51-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz erkímen ornynan túsuíne, densaulyq jaǵdaıyna qaraı óz míndetterín atqaruǵa tūraqty qabíletíníń bolmauyna nemese Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qyzmetínen ketíríluíne baılanysty merzímínen būryn lauazymynan bosatylǵan, sondaı-aq qaıtys bolǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígí Vıtse-Prezıdentke ótedí; Vıtse-Prezıdenttíń densaulyq jaǵdaıyna nemese jeke sıpattaǵy ózge de sebepterge baılanysty Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldauy múmkín bolmaǵan kezde Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígí Qūryltaı Tóraǵasyna ótedí; Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín Qūryltaı Tóraǵasynyń qabyldauy múmkín bolmaǵan kezde Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígí Premer-Mınıstrge ótedí.

Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaudan bas tartu jónínde sheshím qabyldaǵan tūlǵa Konstıtutsıyalyq Sotqa Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaudan bas tartu turaly málímdeme beredí. Konstıtutsıyalyq Sot Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaudan bas tartu turaly málímdemení osy tūlǵanyń ózí jáne óz erkímen bergenín rastaıdy jáne qorytyndy beredí.

Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaǵan tūlǵa tıísínshe Vıtse-Prezıdent, Qūryltaı Tóraǵasy, Premer-Mınıstr ókílettígín doǵarady. Būl jaǵdaıda bos memlekettík lauazymdarǵa ornalasu Konstıtutsıya­da kózdelgen tártíppen júzege asyrylady.

2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz erkímen ornynan túsuíne, densaulyq jaǵdaıyna qaraı óz míndetterín atqaruǵa tūraqty qabíletíníń bolmauyna nemese Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qyzmetínen ketíríluíne baılanysty merzímínen būryn lauazymynan bosatylǵan ne qaıtys bolǵan kúnnen bastap jetí kún íshínde Qūryltaı Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń saılauyn ótkízu turaly jarıyalaıdy. Saılau Qūryltaı tıístí sheshím qabyldaǵan kúnnen bastap ekí aı íshínde ótkízíledí.
3. Osy baptyń 1-tarmaǵyna sáıkes Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ókílettígín qabyldaǵan tūlǵanyń Konstıtutsıyaǵa ózgeríster men tolyqtyrular engízuge bastama jasauǵa, sondaı-aq Qūryltaıdy taratuǵa qūqyǵy joq.

 

IV bólím

Qūryltaı

 

52-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Qūryltaıy – zań shyǵaru bılígin júzege asyratyn Qazaqstan Respublıkasynyń joǵary ókildi organy.
2. Qūryltaıdyń ókílettígí onyń bírínshí sessıyasy ashylǵan kezden bastalady jáne jańadan shaqyrylǵan Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasynyń jūmysy bastalǵan kezde ayaqtalady.
3. Qūryltaıdyń ókílettígí Konstıtutsıyada kózdelgen jaǵdaıda jáne belgílengen tártíppen merzímínen būryn toqtatyluy múmkín.
4. Qūryltaıdyń ūıymdastyryluy men qyzmetí, onyń deputattarynyń qūqyqtyq jaǵdaıy konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

 

53-bap

1. Qūryltaı bírtūtas jalpyūlttyq saılau okrugíníń aumaǵy boıynsha proportsıyaly ókíldík júıe negízínde konstıtutsıyalyq zańda belgílengen tártíppen saılanatyn bír júz qyryq bes deputattan tūrady.
2. Qūryltaı deputattarynyń ókílettík merzímí – bes jyl.

 

54-bap

1. Qūryltaı deputattary jalpyǵa bírdeı, teń jəne tóte saılau qūqyǵy negízínde jasyryn dauys beru arqyly saılanady. Qūryltaı deputattarynyń kezektí saılauy jūmys ístep tūrǵan Qūryltaı shaqyrylymynyń ókílettík merzímí ayaqtalǵanǵa deıín ekí aıdan keshíktírílmeı ótkízíledí.
2. Qūryltaı deputattarynyń kezekten tys saılauy Qūryltaıdyń ókílettígí merzímínen būryn toqtatylǵan kúnnen bastap ekí aı íshínde ótkízíledí.
3. Jıyrma bes jasqa tolǵan, Qazaqstan Respublıkasynyń azamattyǵy bar, onyń aumaǵynda sońǵy on jyl boıy tūraqty tūryp jatqan adam Qūryltaı deputaty bola alady.
4. Qūryltaı deputattarynyń saılauy konstıtutsıyalyq zańmen retteledí.
5. Qūryltaı deputattary Qazaqstan halqyna ant beredí.

 

55-bap

1. Qūryltaı deputattary onyń jūmysyna qatysuǵa míndettí. Qūryltaıda deputattyń jeke ózí dauys beredí. Deputat Qūryltaı men onyń organdarynyń otyrystaryna dáleldí sebepsíz úsh retten artyq qatyspasa, sol sıyaqty dauys beru qūqyǵyn basqaǵa berse, būl zańda belgílengen jazalau sharalaryn qoldanuǵa alyp keledí.
2. Qūryltaı deputatynyń basqa ókíldí organnyń deputaty boluǵa, oqytushylyq, ǵylymı, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetín lauazymdy atqaruǵa, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruǵa, kommertsıyalyq ūıymnyń basshy organynyń nemese baıqaushy keńesíníń qūramyna kíruge qūqyǵy joq. Osy talaptardy būzu deputattyń ókílettígín toqtatuǵa alyp keledí.
3. Qūryltaı deputatyn qylmys ornynda nemese auyr jáne asa auyr qylmys jasaǵanda ūstau jaǵdaılaryn qospaǵanda, ony óz ókílettígí merzímí íshínde Qūryltaıdyń kelísímínsíz ūstauǵa, kúzetpen ūstauǵa, kúshtep ákeluge, sot tártíbímen qoldanylatyn ákímshílík jazalauǵa, qylmystyq jauaptylyqqa tartuǵa bolmaıdy.
4. Qūryltaı deputatynyń ókílettígí deputat ornynan túsken, qaıtys bolǵan, zańdy kúshíne engen sot sheshímímen áreketke qabíletsíz, qaıtys bolǵan nemese habarsyz ketken dep tanylǵan jáne Konstıtutsıya men konstıtutsıyalyq zańda kózdelgen ózge de jaǵdaıda toqtatylady.

Qūryltaı deputaty:

1) Qazaqstannan tys jerge tūraqty tūruǵa ketken;

2) ózíne qatysty sottyń aıyptau úkímí zańdy kúshíne engen;

3) Qazaqstan Respublıkasynyń azamattyǵy toqtatylǵan;

4) saılanǵan sayası partıyasynan shyqqan nemese shyǵarylǵan;

5) saılanǵan sayası partıyasy qyzmetín toqtatqan kezde mandatynan aıyrylady.

Qūryltaı deputattarynyń ókílettígí Qūryltaı taratylǵan jaǵdaıda toqtatylady.

5. Deputattarǵa jazalau sharalaryn qoldanuǵa, olardyń osy baptyń 2-tarmaǵynyń talaptaryn jáne deputattyq ádep qaǵıdalaryn saqtauyna, sondaı-aq deputattardyń ókílettígín toqtatuǵa, olardy ókílettígínen jáne qol sūǵylmau kepíldígínen aıyruǵa baılanysty máselelerdí daıyndau Qazaqstan Respublıkasynyń Ortalyq saılau komıssıyasyna júkteledí.

 

56-bap

Qūryltaı:

1) konstıtutsıyalyq zańdardy jáne zańdardy qabyldaıdy;

2) Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qarsylyq bíldírgen zańdardy nemese zań baptaryn qarsylyq jíberílgen kúnnen bastap bír aı merzímde qaıta talqylap, dauysqa salady. Būl merzímníń saqtalmauy Prezıdent qarsylyǵynyń qabyldanǵanyn bíldíredí. Eger Qūryltaı konstıtutsıyalyq zańdar nemese konstıtutsıyalyq zań baptary boıynsha deputattardyń jalpy sanynyń tórtten úshíníń dauysymen, al zańdar nemese zań baptary boıynsha deputattardyń jalpy sanynyń úshten ekísíníń dauysymen Prezıdenttíń qarsylyǵyn eńserse, Prezıdent bír aı íshínde konstıtutsıyalyq zańǵa nemese zańǵa qol qoyady. Eger Prezıdenttíń qarsylyǵy eńserílmese, konstıtutsıyalyq zań nemese zań qabyldanbady nemese Prezıdent ūsynǵan redaktsıyada qabyldandy dep sanalady;

3) soǵys jáne bítím máselelerín sheshedí;

4) Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ūsynysy boıynsha beıbítshílík pen qauípsízdíktí saqtau jóníndegí halyqaralyq míndettemelerdí oryndau úshín Qazaqstan Respublıkasynyń Qaruly Kúshterín qoldanu turaly sheshím qabyldaıdy;

5) Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń saılauyn jarıyalaıdy;

6) jalpyhalyqtyq referendum taǵaıyndau turaly bastama kóteredí;

7) Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen Qazaqstan Respublıkasynyń Vıtse-Prezıdentín taǵaıyndauǵa kelísím beredí;

8) Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen Qazaqstan Respublıkasynyń Premer-Mınıstrín taǵaıyndauǵa kelísím beredí;

9) Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń Konstıtutsıyalyq Sot sudyalaryn, Ortalyq saılau komıssıyasy, Joǵary audı­tor­lyq palata múshelerín taǵaıyndauyna Qūryltaı deputat­tary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen kelísím beredí;

10) Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ūsynuymen Qazaqstan Respublıkasy Joǵarǵy Sotynyń sudyalaryn saılaıdy jáne lauazymynan bosatady, olardyń antyn qabyldaıdy;

11) Konstıtutsıyalyq Sot sudyalaryn, Joǵarǵy Sot sudyalaryn qol sūǵylmau kepíldígínen aıyrady;

12) Qūryltaı deputatynyń ókílettígín toqtatady,
sondaı-aq Qazaqstan Respublıkasy Bas Prokurorynyń ūsynuymen Qūryltaı deputatyn qol sūǵylmau kepíldígínen aıyru máselesín sheshedí;

13) Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde besten bíríníń bastamasy boıynsha Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen Úkímetke senímsízdík votumyn bíldíruge qūqyly;

14) Konstıtutsıyalyq Sottyń Qazaqstan Respublıkasyndaǵy konstıtutsıyalyq zańdylyqtyń jaı-kúıí turaly jyl saıynǵy joldauyn tyńdaıdy;

15) jylyna ekí ret Joǵary audıtorlyq palata Tóraǵasynyń esebín tyńdaıdy;

16) Úkímet pen Joǵary audıtorlyq palatanyń respublı­kalyq byudjettíń atqaryluy turaly esepterín talqylaıdy jáne bekítedí. Qūryltaıdyń respublıkalyq byudjettíń atqaryluy turaly Úkímet esebín bekítpeuí Qūryltaıdyń Úkímetke senímsízdík votumyn bíldíruí dep sanalady;

17) Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten bíríníń bastamasymen Qazaqstan Respublıkasy Úkímetí músheleríníń óz qyzmetí jóníndegí esepterín tyńdauǵa qūqyly. Úkímet múshesí Qazaqstan Respublıkasynyń zańdaryn orynda­maǵan jaǵdaıda, eseptí tyńdau qorytyndysy boıyn­sha Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten ekísíníń dauysymen Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne ony lauazymynan bosatu turaly ótínísh bíldíru jónínde sheshím qabyldauǵa qūqyly. Būl jaǵdaıda Qazaqstan Respublıka­synyń Prezıdentí Úkímet múshesín lauazymynan bosatady;

18) óz qūzyretíndegí máseleler boıynsha tyńdau ótkízedí;

19) óz qyzmetíníń reglamentín qabyldaıdy jáne Qūryltaıdyń jūmysyn ūıymdastyruǵa, íshkí tártíbíne baılanysty máseleler boıynsha ózge de sheshím qabyldaıdy;

20) Qūryltaıdyń úılestíru organyn jáne jūmys organdaryn qūrady;

21) Qūryltaı komıssıyalaryn qūrady, tóraǵalaryn saılaıdy jáne lauazymynan bosatady, komıssıyalardyń qyzmetí turaly eseptí tyńdaıdy;

22) Qūryltaıǵa Konstıtutsıyamen júktelgen ózge de ókílettíkterdí júzege asyrady.

 

57-bap

1. Qūryltaıdy memlekettík tíldí jetík meńgergen deputattar arasynan Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kópshílík dauysymen jasyryn dauys beru arqyly saılanǵan Tóraǵa basqarady. Qūryltaı Tóraǵasynyń lauazymyna kandı­da­turany Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí ūsynady.

Qūryltaı Tóraǵasyn saılaudan qaıta bas tartqan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaı­dy taratuǵa qūqyly.

2. Qūryltaı deputattarynyń jalpy sanynyń kópshílígí dauys bergen jaǵdaıda Qūryltaı Tóraǵasy lauazymynan kerí shaqyryp alynuy, sondaı-aq ornynan túsuí múmkín.
3. Qūryltaı Tóraǵasy:

1) Qūryltaı otyrysyn shaqyrady jáne oǵan tóraǵalyq etedí;

2) Qūryltaıdyń qarauyna engízíletín máselelerdí daıyndauǵa jalpy basshylyq etedí;

3) Qūryltaı Tóraǵasynyń orynbasarlaryn lauazymǵa saılau úshín Qūryltaıǵa kandıdaturalar ūsynady;

4) Qūryltaıdyń qyzmetínde reglamenttíń saqtaluyn qamtamasyz etedí;

5) Qūryltaıdyń úılestíru organynyń qyzmetíne basshylyq etedí;

6) Qūryltaı shyǵaratyn aktíge qol qoyady;

7) ózíne Qūryltaı reglamentímen júkteletín basqa da míndetterdí atqarady.

4. Konstıtutsıyada ózgeshe kózdelmese, Qūryltaı Tóraǵasy Qūryltaı sessıyasyn ashady.
5. Qūryltaı Tóraǵasy óz qūzyretíndegí máseleler boıynsha ókím shyǵarady.

58-bap

1. Qūryltaı sessıyasy otyrys túrínde ótkízíledí.
2. Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasyn Qazaqstan Respublıka­synyń Prezıdentí saılau qorytyndysy jarıyalanǵan kúnnen bastap otyz kúnnen keshíktírmeı shaqyrady.
3. Qūryltaıdyń kezektí sessıyasy jylyna bír ret, qyrkúıektíń bírínshí jūmys kúní men mausymnyń sońǵy jūmys kúní aralyǵynda ótkízíledí.
4. Sessıya Qūryltaı otyrysynda ashylady jáne jabylady. Qūryltaı sessıyasyn, ádette, Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí ashady. Qūryltaı sessıyalary arasyndaǵy kezeńde Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz bastamasymen, Qūryltaı Tóraǵasynyń nemese Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten bíríníń ūsynysymen Qūryltaıdyń kezekten tys sessıyasyn shaqyra alady. Onda sessıyany shaqyruǵa negíz bolǵan máseleler ǵana qaraluy múmkín.
5. Qūryltaı otyrysy Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten ekísí qatysqan jaǵdaıda ótkízíledí.
6. Qūryltaı otyrysy ashyq túrde ótedí. Reglamentte kózdelgen jaǵdaıda otyrys jabyq túrde ótkízíluí múmkín. Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń, Vıtse-Prezıdenttíń, Premer-Mınıstrdíń jáne Úkímet músheleríníń, Qazaqstan Halyq Keńesí Tóraǵasynyń, Ūlttyq Bank Tóraǵasynyń, Bas Prokurordyń, Ūlttyq qauípsízdík komıtetí Tóraǵasynyń kez kelgen otyrysqa qatysuǵa jáne sóz sóıleuge qūqyǵy bar.

 

59-bap

1. Qūryltaı konstıtutsıyalyq zańda sany aıqyndalatyn tūraqty komıtetter, sondaı-aq komıssıyalar qūrady.
2. Komıtetter men komıssıyalar óz qūzyretíndegí máseleler boıynsha qauly shyǵarady.

 

60-bap

1. Zań shyǵaruǵa bastama jasau qūqyǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne, Qūryltaı deputattaryna, Úkímetke, Qazaqstan Halyq Keńesíne tıesílí jáne tek qana Qūryltaıda íske asyrylady.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí zań jobalaryn qaraudyń basymdyǵyn aıqyndauǵa qūqyly, būl tıístí zań jobalary bírínshí kezekte ekí aı íshínde qabyldanuǵa tıís degendí bildiredi.
3. Qūryltaı:

1) jeke jáne zańdy tūlǵalardyń qūqyq subektísí boluyna, azamattyq qūqyqtary men bostandyqtaryna, jeke jáne zańdy tūlǵalardyń míndettemelerí men jauaptylyǵyna;

2) menshík rejımíne jáne ózge de zattyq qūqyqtarǵa;

3) memlekettík organdar men jergílíktí ózín-ózí basqaru organdaryn ūıymdastyrudyń jáne olardyń qyzmetíníń, memlekettík jáne áskerı qyzmettíń negízderíne;

4) salyq saluǵa, alymdar men basqa da míndettí tólemderdí belgíleuge nemese olardyń kúshín joyuǵa;

5) respublıkalyq byudjet, memlekettík qaryz, Qazaqstan Respublıkasynyń ekonomıkalyq jáne ózge de kómek kórsetu máseleleríne;

6) sot qūrylysy men sot ísín júrgízu máseleleríne;

7) raqymshylyq jasau máseleleríne;

8) bílímge, ǵylymǵa, mádenıetke, densaulyq saqtauǵa jáne áleumettík qamsyzdandyruǵa;

9) kásíporyndardy jáne olardyń múlkín jekeshelendíruge;

10) qorshaǵan ortany qorǵauǵa;

11) Qazaqstan Respublıkacynyń ákímshílík-aumaqtyq qūrylysyna;

12) memleket qorǵanysy men qauípsízdígín qamtamasyz etuge;

13) Qazaqstan Respublıkasynyń memlekettík rámízderíne;

14) halyqaralyq sharttardy ratıfıkatsıyalauǵa jáne denonsatsıyalauǵa;

15) memlekettík nagradalar men qūrmettí ataqtarǵa;

16) Konstıtutsıyaǵa sáıkes ózge de máselelerge qatysty asa mańyzdy qoǵamdyq qatynastardy retteıtín, negíz qūraushy qaǵıdattar men normalardy belgíleıtín zań shyǵaruǵa qūqyly.

4. Halyqtyń ómírí men densaulyǵyna, konstıtutsıya­lyq qūrylysqa, qoǵamdyq tártíptíń saqtaluyna, eldíń ekono­mıkalyq qauípsízdígíne qater tóndíretín jaǵdaılarǵa jedel den qoyu maqsatynda Qazaqstan Respublıkasynyń Úkímetí zań shyǵaru bastamasymen engízgen zań jobalaryn Qūryltaı dereu qarauǵa tıís.

Osy tarmaqtyń bírínshí bólígínde kózdelgen zań jobalary Qūryltaıǵa engízílgen jaǵdaıda Úkímet ózíne jauapkershílík ala otyryp, osy baptyń 3-tarmaǵynda kórsetílgen máseleler boıynsha zań kúshí bar uaqytsha normatıvtík qūqyqtyq akt qabyldauǵa qūqyly. Mūndaı akt Qūryltaı qabyldaǵan zań kúshíne engenge deıín nemese Qūryltaı zań jobalaryn qabyldamaı tastaǵanǵa deıín qoldanysta bolady.

5. Qūryltaı qabyldaǵan zań on kún íshínde Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne qol qoyuǵa ūsynylady.

Qūryltaı zań jobasyn deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen tūtastaı qabyldamaı tastauǵa qūqyly. Mūndaı jaǵdaıda zań jobasy qabyldanbady dep sanalady jáne bastamashyǵa qaıtarylady.

6. Memlekettík kírístí qysqartudy nemese memlekettík shyǵysty ūlǵaıtudy kózdeıtín zań jobalary Úkímettíń oń qorytyndysy bolǵan kezde ǵana engízíluí múmkín. Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń zań shyǵaru bastamasymen Qūryltaıǵa engízíletín zań jobalary úshín mūndaı qorytyndy talap etílmeıdí.
7. Úkímet engízgen zań jobasy qabyldanbasa, Premer-Mınıstr Qūryltaı otyrysynda Úkímetke sením bíldíru máselesín qoyuǵa qūqyly. Būl másele sením bíldíru máselesí qoıyl­ǵan­nan bastap qyryq segíz saǵattan keıín ǵana dauysqa salyna­dy. Eger senímsízdík votumy turaly ūsynys Qūryltaı deputat­tary jalpy sanynyń kópshílík dauysyn almasa, zań joba­sy dauysqa salynbaı qabyldandy dep sanalady. Alaıda Úkímet būl qūqyqty jylyna ekí retten artyq paıdalana almaıdy.

 

61-bap

1. Qūryltaı Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda míndettí kúshí bar zań jáne qauly qabyldaıdy.
2. Zań Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí qol qoıǵannan keıín kúshíne enedí.
3. Konstıtutsıyalyq zań Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasynda kózdelgen máseleler boıynsha Qūryltaı deputattary jalpy sanynyń kemínde úshten ekísíníń dauysymen qabyldanady.
4. Konstıtutsıyada ózgeshe kózdelmese, Qūryltaı deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen zańdy qabyldaıdy.

Konstıtutsıyada ózgeshe kózdelmese, Qūryltaı qaulysy deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen qabyldanady.

5. Zańdar, Qūryltaı qaulylary Konstıtutsıyaǵa qaıshy kelmeuge tıís. Qūryltaı qaulylary zańdarǵa qaıshy kelmeuge tıís.
6. Qazaqstan Respublıkasynyń zańnamalyq jáne ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerín ázírleu, ūsynu, talqylau, qoldanysqa engízu jáne jarıyalau tártíbí zańmen jáne Qūryltaı reglamentímen retteledí.

 

62-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaı Tóraǵasymen jáne Premer-Mınıstrmen konsultatsıyadan keıín Qūryltaıdy taratuǵa qūqyly.
2. Qūryltaı kelísímímen taǵaıyndalatyn lauazymǵa Prezıdent ūsynǵan kandıdaturany taǵaıyndauǵa kelísím beruden qaıta bas tartylǵan, sondaı-aq Qūryltaı Tóraǵasyn saılaudan qaıta bas tartylǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaıdy taratuǵa qūqyly.
3. Qūryltaıdy tótenshe jaǵdaı nemese soǵys jaǵdaıy kezínde, Prezıdent ókílettígíníń sońǵy alty aıynda,
   sondaı-aq al­dyńǵy taratudan keıíngí bír jyl íshínde nemese Konstı­tutsıyanyń 51-babynyń 3-tarmaǵynda belgílengen jaǵdaıda taratuǵa bolmaıdy.

 

V bólím

Úkímet

 

63-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Úkímetí Qazaqstan Respublı­ka­synyń atqarushy bılígín júzege asyrady, atqaru­shy organdar júıesín basqarady jáne olardyń qyzmetíne basshylyq etedí.
2. Úkímet – alqaly organ, ol óz qyzmetínde Qazaqstan Respublıka­synyń Prezıdentí men Qūryltaı aldynda jauapty.
3. Úkímet múshelerí Konstıtutsıyanyń 56-babynyń
   17) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaıda Qūryltaıǵa esep beredí.
4. Úkímettíń qūzyretí, ūıymdastyrylu jáne qyzmet tártíbí konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

64-bap

1. Úkímettí Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Konstıtutsıyada kózdelgen tártíppen qūrady.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń Premer-Mınıstrí Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne Premer-Mınıstr taǵaıyndalǵannan keıín on kún íshínde Úkímettíń qūrylymy men qūramy turaly ūsynys engízedí.
3. Úkímet múshelerí Qazaqstan Respublıkasynyń halqy men Prezıdentíne ant beredí.

 

65-bap

Úkímet:

1) memlekettiń áleumettik-ekonomıkalyq sayasatynyń, qorǵanys qabiletiniń, qauipsizdiginiń, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etu ísíníń negizgi baǵyttaryn ázirleıdi jáne olardyń júzege asyryluyn ūıymdastyrady;

2) Qūryltaıǵa respublıkalyq byudjettí jáne onyń atqaryluy turaly eseptí ūsynady, byudjettíń atqaryluyn qamtamasyz etedí;

3) Qūryltaıǵa zań jobalaryn engízedí jáne zańdardyń oryndaluyn qamtamasyz etedí;

4) memlekettík menshíktí basqarudy ūıymdastyrady;

5) Qazaqstan Respublıkasynyń syrtqy sayasatyn júrgízu sharalaryn ázírleıdí;

6) mınıstrlíkterdíń, ózge de ortalyq jáne jergílíktí atqarushy organdardyń qyzmetíne basshylyq etedí;

7) Qazaqstan Respublıkasynyń mınıstrlíkterí, ózge de ortalyq jáne jergílíktí atqarushy organdary aktíleríníń tolyq nemese bír bólígínde kúshín joyady ne qoldanysyn toqtata tūrady;

8) memlekettík byudjet esebínen qamtylatyn barlyq organ úshín qarjylandyrudyń jáne qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleudíń bíryńǵaı júıesín Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentiníń kelísímímen bekítedí;

9) ózíne Konstıtutsıyamen, zańdarmen jáne Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentiníń aktílerímen júktelgen ózge de funktsıyalardy oryndaıdy.

 

66-bap

Qazaqstan Respublıkasynyń Premer-Mınıstrí:

1) Úkímet qyzmetín ūıymdastyrady jáne basqarady, onyń jūmysy úshín derbes jauap beredí;

2) Úkímet qaulysyna qol qoyady;

3) Úkímet qyzmetíníń negízgí baǵyttary jónínde jáne onyń barlyq asa mańyzdy sheshímderí turaly Prezıdent pen Qūryltaıǵa bayandaıdy;

4) Úkímet qyzmetín ūıymdastyruǵa jáne basqaruǵa baılanysty basqa da funktsıyalardy oryndaıdy.

 

67-bap

1. Úkímet múshelerí óz qūzyretí shegínde derbes sheshím qabyldaıdy jáne ózíne baǵynysty memlekettík organdardyń jūmysy úshín Premer-Mınıstr aldynda derbes jauap beredí. Úkímet júrgízíp otyrǵan sayasatpen kelíspeıtín nemese ony íske asyrmaıtyn Úkímet múshesí ornynan túsuge ótínísh beredí ne lauazymynan bosatyluǵa tıís.
2. Úkímet músheleríníń ókíldí organnyń deputaty boluǵa, oqytushylyq, ǵylymı, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetín lauazymdy atqaruǵa, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruǵa, sondaı-aq Qazaqstan Respublıkasynyń zańnamasyna sáıkes ózíníń lauazymdyq míndetí bolatyn jaǵdaılardy qospaǵanda, kommertsıyalyq ūıymnyń basqarushy organynyń nemese baıqaushy keńesíníń qūramyna kíruge qūqyǵy joq.

 

68-bap

1. Úkímet óz qūzyretíndegí máseleler boıynsha Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda míndettí kúshí bar qauly shyǵarady.
2. Premer-Mınıstr Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda míndettí kúshí bar ókím shyǵarady.
3. Úkímet qaulylary men Premer-Mınıstrdíń ókímderí Konstıtutsıyaǵa, zańdarǵa, Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń aktíleríne qaıshy kelmeuge tıís.

 

69-bap

1. Úkímet jańadan saılanǵan Qūryltaı aldynda óz ókílettígín doǵarady.
2. Úkímet jáne onyń kez kelgen múshesí ózderíne júktelgen funktsıyalardy odan árí oryndau múmkín emes dep eseptese, Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne ornynan túsu turaly málímdeme beruge qūqyly.
3. Qūryltaı Úkímetke senímsízdík votumyn bíldírgen jaǵdaıda Úkímet Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne ornynan túsu turaly málímdeıdí.
4. Ornynan túsudí qabyldau nemese qabyldamau turaly máselení Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí on kún íshínde qaraıdy.
5. Ornynan túsudí qabyldau Úkímettíń ne onyń tıístí múshesíníń ókílettígí toqtatylǵanyn bíldíredí.
   Premer-Mınıstrdíń ornynan túsuín qabyldau búkíl Úkímettíń ókílettígí toqtatylǵanyn bíldíredí.
6. Úkímettíń nemese onyń múshesíníń ornynan túsuí qabyldanbaǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí oǵan míndetterín odan árí atqarudy tapsyrady.
7. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz bastamasymen Úkímettíń ókílettígín toqtatu turaly sheshím qabyldauǵa jáne onyń kez kelgen múshesín lauazymynan bosatuǵa qūqyly. Premer-Mınıstrdí lauazymynan bosatu búkíl Úkímettíń ókílettígí toqtatylǵanyn bíldíredí.

 

VI bólím

Qazaqstan Halyq Keńesí

 

70-bap

1. Qazaqstan Halyq Keńesí – Qazaqstan Respublıkasy halqynyń múddesín bíldíretín joǵary konsultatıvtík organ.
2. Qazaqstan Halyq Keńesí Qazaqstan Respublıkasynyń azamattarynan qūralady.
3. Qazaqstan Halyq Keńesín qūru, onyń qūramyn qalyptastyru tártíbí, ókílettígí jáne qyzmetíníń ūıymdasty­ry­luy konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

 

71-bap

Qazaqstan Halyq Keńesí:

1) memlekettíń íshkí sayasatynyń negízgí baǵyttary, qoǵamdyq kelísímdí, jalpyūlttyq bírlík pen yntymaqty nyǵaıtu, Qazaqstan Respublıkasy qyzmetíníń negíz qūraushy qaǵıdattaryn jáne jalpyūlttyq qūndylyqtardy ílgeríletu jónínde ūsynystar men ūsynymdar ázírleıdí;

2) Qūryltaıǵa zań jobalaryn engízedí;

3) jalpyhalyqtyq referendum taǵaıyndau turaly bastama kóteredí;

4) konstıtutsıyalyq zańǵa sáıkes ózge de ókílettíkterdí júzege asyrady.

 

VII bólím

Konstıtutsıyalyq Sot

 

72-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyalyq Soty –
   konstıtutsıyalyq baqylaudy júzege asyratyn jáne búkíl el aumaǵynda Qazaqstan Respublıkasy Konstıtutsıyasynyń ústemdígín qamtamasyz etetín táuelsíz memlekettík organ.
2. Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵa men on sudyadan tūrady. Olardyń ókílettík merzímí – segíz jyl.

Konstıtutsıyaǵa sáıkes bír adam bír retten artyq Konstıtutsıyalyq Sot sudyasy bolyp taǵaıyndalmaıdy.

3. Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasyn Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy jáne ol ókílettík merzímí íshínde Konstıtutsıyalyq Sot sudyasy da bolady.

Konstıtutsıyaǵa sáıkes bír adam bír retten artyq Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasy bolyp taǵaıyndalmaıdy.

4. Konstıtutsıyalyq Sot sudyalaryn deputattardyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen berílgen Qūryltaı kelísímímen Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy.

Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasynyń orynbasaryn Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasynyń ūsynuymen Konstıtutsıya­lyq Sot sudyalary arasynan Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy.

5. Konstıtutsıyalyq Sot sudyasynyń deputat mandatyn qatar alyp júruíne, oqytushylyq, ǵylymı, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetín lauazymdy atqaruyna, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruyna, sondaı-aq kommertsıya­lyq ūıymnyń basqarushy organynyń nemese baıqaushy keńesíníń qūramyna kíruíne bolmaıdy.
6. Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasy men sudyalaryn qylmys ornynda nemese auyr jáne asa auyr qylmys jasaǵanda ūstau jaǵdaılaryn qospaǵanda, olardy óz ókílettígí merzímí íshínde tıísínshe Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ne Qūryltaıdyń kelísímínsíz ūstauǵa, kúzetpen ūstauǵa, kúshtep ákeluge, sot tártíbímen qoldanylatyn ákímshílík jazalauǵa, qylmystyq jauaptylyqqa tartuǵa bolmaıdy.
7. Konstıtutsıyalyq Sottyń ūıymdastyryluy jáne qyzmetí konstıtutsıyalyq zańmen retteledí.

 

73-bap

1. Konstıtutsıyalyq Sot Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń, Qūryltaı Tóraǵasynyń, Qūryltaı deputatta­rynyń jalpy sanynyń kemínde besten bíríníń,
   Premer-Mınıstrdíń ótíníshí boıynsha:

1) dau tuyndaǵan jaǵdaıda Prezıdenttíń, Qūryltaı deputattarynyń saılauyn jáne jalpyhalyqtyq referendum­dy ótkízudíń dūrystyǵy máselesín sheshedí;

2) Prezıdent qol qoıǵanǵa deıín Qūryltaı qabyldaǵan zańdardyń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín qaraıdy;

3) Qūryltaı qabyldaǵan qaulylardyń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín qaraıdy;

4) halyqaralyq sharttardy ratıfıkatsıyalaǵanǵa deıín olardyń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín qaraıdy;

5) halyqaralyq ūıymdar men olardyń organdary sheshímderíníń oryndaluynyń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín qaraıdy;

6) Konstıtutsıya normalaryna resmı túsíndírme beredí;

7) Konstıtutsıyanyń 50-babynyń 2 jáne 3-tarmaqtarynda belgílengen jaǵdaılarda qorytyndy beredí.

2. Konstıtutsıyalyq Sot Konstıtutsıyanyń 46-babynyń 11) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaıda – Prezıdenttíń ótinishin, sondaı-aq Konstıtutsıyanyń 79-babynda belgilengen jaǵdaıda sottyń ótinishin qaraıdy.
3. Konstıtutsıyalyq Sot Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń Konstıtutsıyada kózdelgen qūqyqtary men bostandyqtaryna tíkeleı qatysty Qazaqstan Respublıkasy normatıvtík qūqyqtyq aktíleríníń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín olardyń ótíníshterí boıynsha qaraıdy.

Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń Konstıtutsıyalyq Sotqa júgínu tártíbí men sharttary konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

4. Konstıtutsıyalyq Sot osy baptyń 1-tarmaǵynyń 4), 5) jáne 6) tarmaqshalarynda kórsetílgen máselelerdí, sondaı-aq Qazaqstan Respublıkasynyń normatıvtík qūqyqtyq aktíleríníń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín Bas Prokurordyń ótíníshí boıynsha qaraıdy.
5. Konstıtutsıyalyq Sot adamnyń jáne azamattyń Konstıtutsıyada bekítílgen qūqyqtary men bostandyqtaryna qatysty Qazaqstan Respublıkasynyń normatıvtík qūqyqtyq aktíleríníń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín Adam qūqyqtary jóníndegí uákíldíń ótíníshí boıynsha qaraıdy.
6. Konstıtutsıyalyq Sot Konstıtutsıyanyń 50-babynyń 1-tarmaǵynda jáne 51-babynyń 1-tarmaǵynda belgílengen jaǵdaılarda qorytyndy beredí.

 

74-bap

1. Konstıtutsıyanyń 73-baby 1-tarmaǵynyń 1) tarmaqsha­synda kórsetílgen máseleler boıynsha Konstıtutsıyalyq Sotqa ótínísh berílgen jaǵdaıda tıísínshe Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń qyzmetíne kírísuí, Qūryltaıdyń saılanǵan deputattaryn tírkeu, jalpyhalyqtyq referendum qorytyndysyn shyǵaru toqtatyla tūrady.
2. Konstıtutsıyanyń 73-baby 1-tarmaǵynyń 2) jáne 4) tarmaqshalarynda kórsetílgen máseleler boıynsha Konstıtutsıyalyq Sotqa ótínísh berílgen jaǵdaıda tıístí aktílerge qol qoyu ne olardy ratıfıkatsıyalau merzímíníń ótuí toqtatyla tūrady.
3. Konstıtutsıyalyq Sot óz sheshímín konstıtutsıyalyq zańda belgílengen merzímde shyǵarady.

 

75-bap

1. Konstıtutsıyaǵa sáıkes kelmeıdí dep tanylǵan zańdar men halyqaralyq sharttarǵa qol qoıylmaıdy ne ratıfıkatsıyalanbaıdy jáne olar qoldanysqa engízílmeıdí.
2. Konstıtutsıyaǵa sáıkes kelmeıdí dep tanylǵan, onyń íshínde adamnyń jáne azamattyń Konstıtutsıyada bekítílgen qūqyqtary men bostandyqtaryna nūqsan keltíredí dep tanylǵan zańdar men ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktíler, olardyń jekelegen erejelerí Konstıtutsıyalyq Sot sheshím qabyldaǵan kúnnen nemese ol belgílegen kúnnen bastap qoldanysyn toqtatady jáne qoldanylmauǵa tıís.

Konstıtutsıyalyq Sot bergen túsíndírmede Konstıtutsıyaǵa sáıkes keledí dep tanylǵan zańdar men ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktíler, olardyń jekelegen erejelerí osy túsíndírmedegídeı qoldanyluǵa tıís.

3. Konstıtutsıyalyq Sot oryndaluy Konstıtutsıyaǵa sáıkes kelmeıdí dep tanyǵan halyqaralyq ūıymdar men olardyń organdarynyń sheshímderí, onyń íshínde jekelegen erejelerí oryndalmauǵa tıís.
4. Konstıtutsıyalyq Sot sheshímderí qabyldanǵan kúnínen bastap kúshíne enedí, Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda jalpyǵa bírdeı míndettí, túpkílíktí bolady jáne olarǵa shaǵym jasalmaıdy.

 

VIII bólím

Sot tóreligi. Prokuratura.

Qūqyq qorǵau tetíkterí

 

76-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynda sot tórelígín sot qana júzege asyrady.
2. Sot bılígí sot ísín júrgízudíń zańda belgílengen azamattyq, ákímshílík, qylmystyq jáne ózge de nysandary arqyly júzege asyrylady. Zańda kózdelgen jaǵdaıda qylmystyq sot ísín júrgízu alqabılerdíń qatysuymen ótedí.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń sottary – Joǵarǵy Sot, zańmen qūrylǵan jergílíktí jáne basqa da sottar.
4. Qazaqstan Respublıkasynyń sot júıesí Konstıtutsıyada jáne konstıtutsıyalyq zańda belgílenedí. Qandaı da bír ataumen arnauly jáne tótenshe sottardy qūruǵa jol berílmeıdí.

 

77-bap

1. Sot bılígí Qazaqstan Respublıkasynyń atynan júzege asyrylady, ol adamnyń, azamattyń, ūıymdardyń qūqyqtaryn, bostandyqtary men zańdy múddelerín qorǵaudy, sondaı-aq Konstıtutsıyanyń, zańdardyń, ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerdíń, Qazaqstan Respublıkasy halyqaralyq sharttarynyń oryndaluyn maqsat etedí.
2. Sot bılígí Konstıtutsıyanyń, zańdardyń, ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerdíń, Qazaqstan Respublıkasy halyqaralyq sharttarynyń normalaryn qoldanuǵa baıla­nysty tuyndaıtyn barlyq íster men daularǵa qoldanylady.
3. Sot sheshímíníń, úkímí men ózge de qaulysynyń Qazaqstan Respublıkasynyń búkíl aumaǵynda míndettí kúshí bar.

 

78-bap

1. Sudya sot tórelígín íske asyru kezínde táuelsíz bolady jáne Konstıtutsıya men zańǵa ǵana baǵynady.
2. Sot tórelígín íske asyrǵan kezde sottyń qyzmetíne múldem aralasuǵa bolmaıdy jáne būl zań boıynsha jauapty­lyqqa alyp keledí. Sudyalar naqty íster boıynsha esep bermeıdí.
3. Sudya sot tórelígín íske asyru kezínde myna qaǵıdattardy basshylyqqa aluǵa tıís:

1) eshkímníń ózíne zańda kózdelgen sottylyǵyn onyń kelísímínsíz ózgertuge bolmaıdy;

2) sotta ár adamnyń óz sózín tyńdatuǵa qūqyǵy bar;

3) aıyptalushy ózíníń kínásíz ekenín dáleldeuge míndettí emes;

4) adamnyń kínálí ekeníne qatysty kez kelgen kúmán aıyptalushynyń paıdasyna qarastyrylady;

5) zańsyz jolmen alynǵan dáleldemelerdíń zańdy kúshí joq. Eshkímdí ózíníń jeke moıyndauy negízínde ǵana sottauǵa bolmaıdy;

6) qylmystyq zańdy ūqsastyǵyna qaraı qoldanuǵa jol berílmeıdí.

4. Konstıtutsıyada belgílengen sot tórelígí qaǵıdattary Qazaqstan Respublıkasynyń barlyq sottary men sudyalaryna ortaq jáne bíryńǵaı.

 

79-bap

Sottardyń adam men azamattyń Konstıtutsıyada bekítílgen qūqyqtary men bostandyqtaryna nūqsan keltíretín zańdardy jáne ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerdí qoldanuǵa qūqyǵy joq.

Eger sot qoldanyluǵa tıís zań nemese ózge de normatıvtík qūqyqtyq akt adamnyń jáne azamattyń Konstıtutsıyada bekítíl­gen qūqyqtary men bostandyqtaryna nūqsan keltíre­dí dep tapsa, ol ís júrgízudí toqtata tūruǵa jáne osy aktíní kons­tıtutsıyalyq emes dep tanu turaly ūsynumen Konstıtutsıyalyq Sotqa júgínuge míndettí.

 

80-bap

1. Sottar tūraqty sudyalardan tūrady, olardyń táuelsízdígí Konstıtutsıyamen jáne zańmen qorǵalady. Sudyanyń ókílettígí tek qana zańda belgílengen negízdermen toqtatyluy nemese toqtatyla tūruy múmkín.
2. Sudyany qylmys ornynda nemese auyr jáne asa auyr qylmys jasaǵanda ūstau jaǵdaılaryn qospaǵanda, tıísínshe Joǵary Sot Keńesíníń qorytyndysyna negízdelgen Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń kelísímínsíz ne Qūryltaıdyń kelísímínsíz ony ūstauǵa, kúzetpen ūstauǵa, kúshtep ákeluge, sot tártíbímen qoldanylatyn ákímshílík jazalauǵa, qylmystyq jauaptylyqqa tartuǵa bolmaıdy.
3. Qazaqstan Respublıkasy sottarynyń sudyalaryna qoıylatyn talaptar konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.
4. Sudyanyń deputat mandatyn qatar alyp júruíne, oqytushylyq, ǵylymı, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetín lauazymdy atqaruyna, kásípkerlík qyzmettí júzege asyruyna, kommertsıyalyq ūıymnyń basqarushy organynyń nemese baıqaushy keńesíníń qūramyna kíruíne bolmaıdy.

 

81-bap

Sottardy qarjylandyru, sudyalardy tūrǵyn úımen qamtamasyz etu respublıkalyq byudjet qarajaty esebínen júrgízíledí jáne sot tórelígín tolyq árí táuelsíz júzege asyru múmkíndígín qamtamasyz etuge tıís.

 

82-bap

Joǵarǵy Sot – jergílíktí jáne basqa da sottardyń qarauyna jatatyn azamattyq, ákímshílík, qylmystyq jáne ózge de íster boıynsha joǵary sot organy, ol zańda kózdelgen jaǵdaıda ózíníń qarauyna jatatyn sot ísterín qaraıdy jáne sot praktıkasy máseleleri boıynsha túsindíru beredí.

 

83-bap

1. Joǵarǵy Sot Tóraǵasyn Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Joǵary Sot Keńesíníń ūsynymymen taǵaıyndaıdy jáne ol óz ókílettígí merzímí íshínde Joǵarǵy Sot sudyasy da bo­la­dy. Joǵarǵy Sot Tóraǵasynyń ókílettík merzímí – alty jyl.

Konstıtutsıyaǵa sáıkes bír adam bír retten artyq Joǵarǵy Sot Tóraǵasy bolyp taǵaıyndalmaıdy.

Joǵarǵy Sot sudyalaryn Qūryltaı Joǵary Sot Keńesíníń ūsynymy negízínde Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń ūsynuymen saılaıdy.

2. Jergílíktí jáne basqa da sot sudyalaryn Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Joǵary Sot Keńesíníń ūsynymymen taǵaıyndaıdy.
3. Sottarda konstıtutsıyalyq zańǵa sáıkes sot alqalary qūryluy múmkín.
4. Joǵary Sot Keńesíníń Tóraǵasyn Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy.
5. Joǵary Sot Keńesíníń mərtebesí, qūramyn qalyptastyru tərtíbí jəne jūmysyn ūıymdastyru zańda aıqyndalady.

 

84-bap

1. Prokuratura memleket atynan Qazaqstan Respublıka­synyń aumaǵynda zańdylyqtyń saqtaluyna joǵary qadaǵalaudy zańda belgílengen shekte jáne nysanda júzege asyrady, sotta memleket múddesin bildiredi jáne memleket atynan qylmystyq qudalaudy júzege asyrady.
2. Qazaqstan Respublıkasynyń prokuraturasy ortalyqtandyrylǵan bíryńǵaı júıení qūraıdy, tómen tūrǵan prokurorlar joǵary tūrǵan prokurorlarǵa jáne Bas Prokurorǵa baǵynady. Ol óz ókílettígín basqa memlekettík organdardan, lauazymdy adamdardan táuelsíz júzege asyrady jáne Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentíne ǵana esep beredí.
3. Bas Prokurordy Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy. Bas Prokurordyń ókílettík merzímí – alty jyl.

Konstıtutsıyaǵa sáıkes bír adam bír retten artyq Bas Prokuror bolyp taǵaıyndalmaıdy.

4. Bas Prokurordy qylmys ornynda nemese auyr jáne asa auyr qylmys jasaǵanda ūstau jaǵdaılaryn qospaǵanda, ony óz ókílettígí merzímí íshínde Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń kelísímínsíz ūstauǵa, kúzetpen ūstauǵa, kúshtep ákeluge, sot tártíbímen qoldanylatyn ákímshílík jazalauǵa, qylmystyq jauaptylyqqa tartuǵa bolmaıdy.
5. Prokuraturanyń qūzyretí, qyzmetíníń ūıymdastyryluy men tártíbí konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

 

85-bap

1. Qazaqstan Respublıkasyndaǵy Adam qūqyqtary jóníndegí uəkíl adamnyń jáne azamattyń būzylǵan qūqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltíruge jərdemdesedí, adamnyń jáne azamattyń qūqyqtary men bostandyqtaryn ílgeríletuge yqpal etedí.
2. Adam qūqyqtary jóníndegí uəkíldí Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí taǵaıyndaıdy.
3. Adam qūqyqtary jóníndegí uəkíl óz ókílettígín júzege asyru kezínde təuelsíz bolady jəne memlekettík organdar men lauazymdy adamdarǵa esep bermeıdí.
4. Adam qūqyqtary jóníndegí uəkíldí qylmys ornynda nemese auyr jáne asa auyr qylmys jasaǵanda ūstau jaǵdaıla­ryn qospaǵanda, ony óz ókílettígí merzímí íshínde Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń kelísímínsíz ūstauǵa, kúzetpen ūstauǵa, kúshtep ákeluge, sot tártíbímen qoldanylatyn ákímshí­lík jazalauǵa, qylmystyq jauaptylyqqa tartuǵa bolmaıdy.
5. Adam qūqyqtary jóníndegí uəkíldíń qūqyqtyq jaǵdaıy men qyzmetín ūıymdastyru konstıtutsıyalyq zańda aıqyndalady.

 

86-bap

1. Qazaqstan Respublıkasyndaǵy advokatura adamnyń memleket kepíldík bergen sot arqyly qorǵalu qūqyǵyn jáne zań kómegín alu qūqyǵyn íske asyruǵa járdemdesedí. Zań kómegín advokattar men ózge tūlǵalar zańǵa sáıkes kórsetedí.
2. Advokat qyzmetín júzege asyru tártíbí, advokat qūqyqtary, míndetterí men jauaptylyǵy zańda aıqyndalady.

 

IX bólím

Jergílíktí memlekettík basqaru jáne ózín-ózí basqaru

 

87-bap

Jergílíktí memlekettík basqarudy tıístí aumaqtaǵy ahualdyń jaı-kúıíne jauapty jergílíktí ókíldí jáne atqarushy organdar júzege asyrady.

 

88-bap

1. Jergílíktí ókíldí organdar – máslıhattar tıístí ákímshílík-aumaqtyq bírlík halqynyń erík-múddesín bíldíredí jáne jalpymemlekettík múddelerdí eskere otyryp, ony íske asyruǵa qajettí sharalardy aıqyndaıdy, olardyń júzege asyryluyn baqylaıdy.
2. Máslıhattardy halyq jalpyǵa bírdeı, teń, tóte saılau qūqyǵy negízínde jasyryn dauys beru arqyly bes jyl merzímge saılaıdy.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń jıyrma jasqa tolǵan azamaty máslıhat deputaty bolyp saılana alady. Qazaqstan Respublıkasynyń azamaty bír ǵana máslıhattyń deputaty bola alady.
4. Máslıhattardyń qarauyna:

1) aumaqty damytudyń josparlaryn, ekonomıkalyq jáne áleumettík baǵdarlamalaryn, jergílíktí byudjettí jáne olardyń atqaryluy turaly esepterdí bekítu;

2) óz qarauyna jatqyzylǵan jergílíktí ákímshílík-aumaqtyq qūrylys máselelerín sheshu;

3) zańmen máslıhat qūzyretíne jatqyzylǵan máseleler boıynsha jergílíktí atqarushy organ basshylarynyń esebín qarau;

4) máslıhattyń tūraqty komıssıyalaryn jáne ózge de jūmys organdaryn qūru, olardyń qyzmetí turaly eseptí tyńdau, máslıhat jūmysyn ūıymdastyruǵa baılanysty ózge de máselelerdí sheshu;

5) zańǵa sáıkes Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń qūqyqtary men zańdy múddelerín qamtamasyz etu jóníndegí ózge de ókílettíkterdí júzege asyru jatady.   

5. Máslıhattyń ókílettígín Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Premer-Mınıstrmen jáne Qūryltaı Tóraǵasy­men konsultatsıyadan keıín merzímínen būryn toqtatady, sondaı-aq onyń ókílettígí máslıhat ózín-ózí taratu turaly sheshím qabyldaǵan jaǵdaıda merzímínen būryn toqtatylady.
6. Máslıhattardyń qūzyretí, ūıymdastyrylu jáne qyzmet tártíbí, deputattardyń qūqyqtyq jaǵdaıy zańda belgílenedí.

 

89-bap

1. Jergílíktí atqarushy organdar Qazaqstan Respublıkasy atqarushy organdarynyń bírtūtas júıesíne kíredí, atqarushy bılíktíń jalpymemlekettík sayasatyn tıístí aumaqty damytu múddesímen jáne qajettílígímen úılestíre júrgízudí qamtamasyz etedí.
2. Jergílíktí atqarushy organdardyń qarauyna:

1) aumaqty damytudyń josparlaryn, ekonomıkalyq jáne áleumettík baǵdarlamalaryn, jergílíktí byudjettí ázírleu men olardyń atqaryluyn qamtamasyz etu;

2) kommunaldyq menshíktí basqaru;

3) jergílíktí atqarushy organ basshylaryn taǵaıyndau jáne lauazymynan bosatu, jergílíktí atqarushy organdardyń jūmysyn ūıymdastyruǵa baılanysty ózge de máselelerdí sheshu;

4) jergílíktí atqarushy organdarǵa zańmen júkteletín ózge de ókílettíkterdí jergílíktí memlekettík basqaru múddesínde júzege asyru jatady.

3. Jergílíktí atqarushy organdy tıístí ákímshílík-aumaqtyq bírlíktíń ákímí basqarady, ol Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentí men Úkímetíníń ókílí bolyp tabylady.
4. Astana, oblys, respublıkalyq mańyzy bar qala əkímderín Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí tıísínshe astana məslıhaty, oblys aumaǵyndaǵy məslıhattar, respublıkalyq mańyzy bar qala məslıhaty deputattarynyń kelísímímen taǵaıyndaıdy.

Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí kemínde ekí kandıdaturany ūsynady, olar dauysqa salynady. Dauys beruge qatysqan məslıhat deputattarynyń kópshílík dauysyn alǵan kandıdat kelísím aldy dep sanalady.

Ózge əkímshílík-aumaqtyq bírlík əkímderí zańda aıqynda­latyn tərtíppen taǵaıyndalady nemese saılanady, sondaı-aq
lauazymynan bosatylady. Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz ūıǵaruymen astana, oblys, respublıkalyq mańyzy bar qala əkímderín lauazymynan bosatuǵa qūqyly.

5. Máslıhat deputattarynyń jalpy sanynyń kemínde besten bíríníń bastamasymen ákímge senímsízdík votumyn bíldíru máselesí qoıyluy múmkín. Būl jaǵdaıda məslıhat óz deputattarynyń jalpy sanynyń kópshílík dauysymen əkímge senímsízdík bíldíruge jəne ony lauazymynan bosatu máselesín tıísínshe astana, oblys, respublıkalyq mańyzy bar qala əkímderíne qatysty – Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentíníń aldyna ne ózge de əkímshílík-aumaqtyq bírlík əkímderíne qatysty – joǵary tūrǵan əkímníń aldyna qoyuǵa qūqyly. Astana, oblys, respublıkalyq mańyzy bar qala ákímderíníń ókílettígí jańadan saılanǵan Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz qyzmetíne kírísken kezde toqtatylady.
6. Jergílíktí atqarushy organdardyń qūzyretí, ūıymdas­tyrylu jáne qyzmet tártíbí zańda belgílenedí.

 

90-bap

1. Máslıhattar óz qūzyretíndegí máseleler boıynsha – sheshím, al ákímder sheshím men ókím qabyldaıdy, būlar tıístí ákímshílík-aumaqtyq bírlík aumaǵynda oryndaluǵa míndettí.
2. Jergílíktí byudjet kírísín qysqartudy nemese jergílíktí byudjet shyǵysyn ūlǵaıtudy kózdeıtín máslıhat sheshímíníń jobalary ákímníń oń qorytyndysy bolǵan kezde ǵana qarauǵa engízíluí múmkín.
3. Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy men zańnamasyna sáıkes kelmeıtín máslıhat sheshímíníń kúshí sot tártíbímen joıyluy múmkín.
4. Ákímderdíń sheshímderí men ókímderíníń kúshín tıísínshe Qazaqstan Respublıkasynyń Úkímetí ne joǵary tūrǵan ákím joya alady, olardyń kúshí sot tártíbímen de joıyluy múmkín.

 

91-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynda jergílíktí mańyzy bar máselelerdí tūrǵyn halyqtyń ózí sheshuín qamtamasyz etetín jergílíktí ózín-ózí basqaru tanylady.
2. Jergílíktí ózín-ózí basqarudy halyq tíkeleı júzege asyrady, sondaı-aq ol máslıhattar arqyly jáne tūrǵyn sany shaǵyn aumaqtardy qamtıtyn jergílíktí qoǵamdastyqtarda ózge de jergílíktí ózín-ózí basqaru organdary arqyly júzege asyrylady.

Jergílíktí ózín-ózí basqaru organdaryna zańǵa sáıkes memlekettík funktsıyalar beríluí múmkín.

3. Qazaqstanda jergílíktí ózín-ózí basqarudy ūıymdastyru jáne onyń qyzmetí zańmen retteledí.
4. Jergílíktí ózín-ózí basqaru organdarynyń derbestígíne zańda belgílengen ókílettígí shegínde kepíldík beríledí.

 

X bólím

Konstıtutsıyaǵa ózgeríster men tolyqtyrular engízu

 

92-bap

1. Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna ózgeríster men tolyqtyrular Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí óz bastamasy boıynsha, Qūryltaıdyń, Úkímettíń, Qazaqstan Halyq Keńesíníń bastamasy boıynsha qabyldaǵan sheshímmen ótkízíletín jalpyhalyqtyq referendumda engízíledí.
2. Jalpyhalyqtyq referendumǵa qatysuǵa qūqyǵy bar Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń jartysynan astamy dauys beruge qatyssa, jalpyhalyqtyq referendum ótkízíldí dep sanalady.
3. Oblystardyń, respublıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń kemínde úshten ekísínde dauys beruge qatysqan Qazaqstan Respublıkasy azamattarynyń jartysynan astamy jalpyhalyqtyq referendumǵa shyǵarylǵan Konstıtutsıyaǵa ózgeríster men tolyqtyrulardy jaqtap dauys berse, olar qabyldandy dep sanalady.

 

93-bap

Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna ózgeríster men tolyqtyrulardyń Konstıtutsıyanyń 2-baby 7-tarmaǵynyń jáne 43-baby 5-tarmaǵynyń talaptaryna sáıkestígí turaly Konstıtutsıyalyq Sot qorytyndysy bolǵan jaǵdaıda olar jalpyhalyqtyq referendumǵa shyǵarylady.

 

XI bólím

Qorytyndy jáne ótpelí erejeler

 

94-bap

1. Respublıkalyq referendumda qabyldanǵan Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy 2026 jylǵy 1 shíldeden bastap kúshíne enedí, būǵan deıín qabyldanǵan Qazaqstan Respublıkasy Konstıtutsıyasynyń qoldanysy sol mezgílden bastap toqtatylady.
2. Respublıkalyq referendumda Konstıtutsıya qabyldanǵan kún memlekettík mereke – Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy kúní dep jarıyalanady.

 

95-bap

1. 1995 jylǵy 30 tamyzdaǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna sáıkes qalyptastyrylǵan Qazaqstan Respublıkasynyń Parlamentí óz ókílettígín 2026 jylǵy
   1 shíldeden bastap toqtatady.

Konstıtutsıya kúshíne engen kúnnen bastap bír aı íshínde Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaı saılauyn jarıyalauǵa tıís jáne ol ekí aı íshínde ótkízíluge tıís.

2. Bírínshí shaqyrylǵan Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasy ashylǵan kúnnen bastap ekí aı íshínde Qazaqstan Respublıkasynyń Prezıdentí Qūryltaıdyń kelísímímen
   Vıtse-Prezıdenttí taǵaıyndauǵa tıís.
3. Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasy men sudyalary bírínshí shaqyrylǵan Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasy ashylǵan kúnnen bastap ekí aı íshínde taǵaıyndaluǵa tıís.

1995 jylǵy 30 tamyzdaǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna sáıkes taǵaıyndalǵan Konstıtutsıyalyq Sot Tóraǵasy men sudyalary Konstıtutsıyalyq Sottyń jańa qūramy qalyptastyrylǵanǵa deıín óz ókílettígín saqtaıdy.

4. Ortalyq saılau komıssıyasynyń, Joǵary audıtorlyq palatanyń tóraǵalary men múshelerí bírínshí shaqyrylǵan Qūryltaıdyń bírínshí sessıyasy ashylǵan kúnnen bastap ekí aı íshínde taǵaıyndaluǵa tıís.

1995 jylǵy 30 tamyzdaǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna sáıkes taǵaıyndalǵan Ortalyq saılau komıssıyasynyń, Joǵary audıtorlyq palatanyń tóraǵalary men múshelerí Ortalyq saılau komıssıyasynyń jáne Joǵary audıtorlyq palatanyń jańa qūramy qalyptastyrylǵanǵa deıín óz ókílettígín saqtaıdy.

5. Joǵarǵy Sot Tóraǵasy, Ūlttyq Bank Tóraǵasy, Bas Prokuror, Ūlttyq qauípsízdík komıtetíníń Tóraǵasy, Joǵary Sot Keńe­síníń Tóraǵasy, Adam qūqyqtary jóníndegí uákíl Konstıtutsıya kúshíne engen kúnnen bastap ekí aı íshínde taǵaıyndaluǵa tıís.
6. 1995 jylǵy 30 tamyzdaǵy Qazaqstan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasyna sáıkes saılanǵan (taǵaıyndalǵan) Joǵarǵy Sottyń, jergílíktí jáne basqa da sottyń sudyalary, máslıhat deputattary, ózge de lauazymdy adamdar óz ókílettíkterín Qazaq­stan Respublıkasynyń Konstıtutsıyasy men zańdarynda kózdelgen negízder boıynsha ókílettígí toqtatylǵanǵa deıín saqtaıdy.

 

96-bap

1. Konstıtutsıya kúshíne engen kúní qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respublıkasynyń zańdary men ózge de normatıvtík qūqyqtyq aktílerí Konstıtutsıyaǵa qaıshy kelmeıtín bólígínde qoldanylady.
2. Úkímet, ortalyq jáne jergílíktí memlekettík organdar normatıvtík qūqyqtyq aktílerdí Konstıtutsıyaǵa sáıkes keltíru jónínde qajettí sharalar qabyldaıdy.
3. Konstıtutsıya kúshíne engen kúní qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respublıkasynyń zańnamasyna sáıkes qabyldanǵan Konstıtutsıyalyq Keńestíń jáne Konstıtutsıyalyq Sottyń normatıvtík qaulylary Konstıtutsıyaǵa qaıshy kelmeıtín bólígínde zańdy kúshín saqtaıdy.