2026 jylǵy 15 nauryzda Qazaqstanda jańa Konstıtutsıyany qabyldau jónínde respublıkalyqreferendum ótedí. Negízgí zań jobasy qazírdíń ózínde qoǵamda keńínen talqylanyp, sarapshylar oǵan baǵa bere bastady.
Qūjattyń basty erekshelígíníń bírí — jańartylǵankíríspe bólígí (preambula). Onda «Qazaqstannyńbírtūtas halqy» ūǵymy bekítílíp, baıyrǵy qazaqjeríndegí memlekettílíktí nyǵaıtu, Ūly Dalanyńmyńjyldyq tarıhynyń sabaqtastyǵy atap ótíledí, sondaı-aq memlekettíń unıtarlyq sıpaty, onyńshekarasynyń myzǵymastyǵy men aumaqtyqtūtastyǵy rastalady. Alǵash ret konstıtutsıyalyqdeńgeıde «Ádílettí Qazaqstan» ıdeyasy men «Zańjáne Tártíp» qaǵıdaty tūjyrymdalyp otyr. Sarapshylardyń píkírínshe, būl azamattardyńqūqyqtary men bostandyqtaryn naqty kepíldíkpenqamtamasyz etetín qūqyqtyq memleket qūruǵabaǵyttalǵan strategıyalyq baǵdardy aıqyndaıdy.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ūlttyqunıversıtetíníń zań fakultetí memleket jáneqūqyq teorıyasy men tarıhy, konstıtutsıyalyq jáneákímshílík qūqyq kafedrasynyń professory, zańǵylymdarynyń doktory Alua Ibraevanyńaıtuynsha, preambula búkíl konstıtutsıyalyqjúıeníń qūndylyqtyq baǵytyn aıqyndaıdy. Ondabírlík pen yntymaq, ūltaralyq jánekonfessıyaaralyq kelísím qaǵıdaty, mádenıet, bílím, ǵylym men ınnovatsıyanyń basymdyǵybekítílgen. Sonymen qatar tabıǵatqa ūqypty qaraumen Qazaqstannyń barlyq elmen beıbít qarym-qatynas jasauǵa ūmtylatyny atap kórsetílgen.
7-bapta dínníń memleketten bólíngení naqtybekítílíp, dínı bírlestíkterdíń qyzmetí zańǵa sáıkesjúzege asyrylatyny kórsetíledí. Sonymen qatarkonstıtutsıyalyq qūrylystyń negízderín, adamqūqyqtary men bostandyqtaryn, ūlttyqqauípsízdíktí, qoǵamdyq tártíptí, azamattardyńdensaulyǵy men qoǵamnyń ımandylyǵyn qorǵauǵabaǵyttalǵan qūqyqtyq shekteuler kózdelgen. Osy qaǵıdatpen logıkalyq baılanysta 33-bapta bílímberu ūıymdaryndaǵy oqytu men tárbıeníńzaıyrly sıpaty bekítílgen.
Adam qūqyqtary salasyndaǵy mańyzdyqadamdardyń bírí — 22-bap normasy. Oǵan sáıkesárkím ózíníń ūlttyq tıesílígín aıqyndauǵa, kórsetuge nemese kórsetpeuge qūqyly. Būl jeketańdau erkíndígíne jáne qazaqstandyq qoǵamnyńkópūltty sıpatyna qūrmettí bíldíredí.
Ekologıyalyq baǵyt ta konstıtutsıyalyq deńgeıdebekítíldí. 8-bapta alǵash ret menshík ıeleríníńjauapkershílígí aıqyndalǵan: menshík paıdalanuqorshaǵan ortaǵa zıyan keltírmeuí jáne ózgelerdíń qūqyǵyn būzbauy tıís. Osylaısha bıznes pen jekemenshík ıeleríníń áleumettík jauapkershílígíkúsheıtíledí.
Adam qūqyqtarynyń mańyzdy kepíldíkterí qūqyqqorǵau organdarynyń qyzmetín retteıtínnormalarda da kórínís tapqan. 18-bapta ūstalǵanadamǵa bostandyǵyn shekteudíń negízderí men onyńqūqyqtaryn míndettí túrde túsíndíruqarastyrylǵan. Būl zań tájírıbesínde «Mıranda qaǵıdasy» retínde belgílí. 19-bapta kínásízdík prezumptsıyasy, bír qūqyqbūzushylyq úshín qaıta jauapqa tartuǵa tyıym salu, sondaı-aq ózíne jáne jaqyn tuystaryna qarsy kuálík bermeu qūqyǵy bekítílgen.
Jeke ómírdí qorǵauǵa da erekshe mán berílgen. 20-bapta jeke jáne otbasylyq qūpıyaǵa qol sūǵylmaushylyq, derbes derekterdí, sonyń íshínde tsıfrlyq ortada qorǵau, sondaı-aq banktík operatsıyalardyń, hat almasudyń jáne ózge de habarlamalardyń qūpıyasy qūqyǵy bekítílgen.
Memlekettíń áleumettík baǵyty 27-bapta aıqyn kórsetílgen. Onda eńbek etuge, mamandyqty erkín tańdauǵa, qauípsíz eńbek jaǵdaılaryna jáne kemsítusíz áleumettík qorǵauǵa qūqyq kepíldendírílgen. 14-bapta bír adamnyń qūqyqtary men bostandyqtaryn júzege asyruy basqa adamdardyń qūqyqtaryn būzbauǵa jáne konstıtutsıyalyq qūrylystyń negízderíne qol sūqpauǵa tıís ekení belgílengen.
Professor Alua Ibraevanyń píkírínshe, jańa Konstıtutsıya jobasy memlekettílíktí nyǵaıtuǵa jáne adam qūqyqtaryn jan-jaqty qorǵauǵa berík qūqyqtyq negíz qalyptastyrady. Aldaǵy referendum eldíń qūqyqtyq júıesín damytudaǵy mańyzdy kezeń bolyp, Qazaqstan Respublıkasynyń odan arǵy damu baǵytyn aıqyndaıdy.
