Molekulalyq bıolog, bıotehnolog, bıologıya ǵylymdarynyń kandıdaty Ílıyas Esmaǵambetov KVI-ge qarsy "Sputnık V" vaktsınasyn jasaǵan ǵalymdar tobynda jūmys ístedí. Ol dáríníń erekshelíkterí men tıímdílígí turaly aıtty.
Ǵalymnyń aıtuynsha, vaktsına jasau ádísí 20 jyldan astam uaqyttan berí bar. Tek aldyn ala tájírıbe men tehnologıyalyq shemalardyń arqasynda qysqa merzímde daıyn boldy. Í. Esmaǵambetov "Sputnık V" jasaumen aınalysatyn komandada dárí óndírudíń tehnologıyalyq shemasyn pysyqtaumen aınalysty.
"Shynynda, óndírístík shemalardy íske qosu alǵashqy kezeńde qıyn boldy. Sebebí kóptegen alańdarda būǵan deıín kólemdí óndírís tájírıbesí boldy. Ókíníshtísí, Gamaleya ınstıtutynda jappaı vaktsınaǵa arnalǵan preparatty shyǵarudaǵy alǵashqy úlken tájírıbe. Sondyqtan belgílí bír qıyndyqtar tuyndady", – deıdí ǵalym.
"Sputnık" vaktsınasyn halyqaralyq tanu kezínde, DDŪ-ny moıyndaudaǵy qıyndyqtardyń sebepterí turaly sūraqqa jauap bere otyryp, Ílıyas Esmaǵambetov DDŪ-nyń ózíníń zańdary men retteushísí bar ekenín aıtty. Olar ony saqtauǵa míndettí jáne belgílí bír preparatty osy ūıym tanuy úshín tekserulerden, bírqatar saraptama men retteushí ádísterden ótuí kerek. Būl óte ūzaq protsess. Sarapshynyń aıtuynsha, DDŪ óz sarapshylarymen bírge kelíp, klınıkalyq zertteulerdíń barlyq málímetterín tolyq qarap, osy vaktsınany shyǵaratyn barlyq saıttardy baǵalauy kerek: olar europalyq standarttarǵa, sapaǵa sáıkes boluy úshín DDŪ sarapshylary esep beredí. Sodan keıín sheshím qabyldauǵa jauapty adamdar olardy zerttep, barlyq osy tarmaqtar men standarttarǵa sáıkes kele me, joq pa, sony sheshedí. Būl óte kúrdelí protsess.
"Europada vaktsına óndírushílerí júıení europalyq standarttarǵa sáıkes jasady. Tıísínshe, reseılík standarttar álemdík standarttardan ózgeshe boluy múmkín. Barlyǵyn, sonyń íshínde klınıkalyq zertteulerdíń hattamalary, barlyq óndírístík erejelerdí aǵylshyn tílíne audaru kerek. Būl bíraz uaqytty alady. Qytaıda álemdík naryqqa shyǵuǵa aldyn ala daıyndyq boldy. Múmkín Reseı Federatsıyasy úshín būl dárí osyndaı deńgeıge jetken kezdegí alǵashqy tájírıbe. Árıne, mūndaı byurokratıyalyq rásímder tuyndauy múmkín", – deıdí ǵalym.
Ílıyas Esmaǵambetov vaktsına jaıly qoǵamda aıtylyp jatqan qauesetter men ańyzdarǵa toqtala kele, būl kúrdelí másele ekenín aıtty. Internette vaktsına turaly túsíníksíz beıneler bar. Olar vaktsına turaly jalǵan aqparat jarıyalaıdy. Keıbír ǵylymı dárejesí men ataǵy bar adamdar vaktsınadan keıín adamnyń genetıkalyq túrlenuíne alyp keledí deıdí. Būl dálelí joq bos sózder.
Ǵalym Qazaqstanda óndírílgen "Sputnık V" vaktsınasy reseılík "sputnıkten" ózgeshe me degen sūraqqa jauap berdí.
"Dáríníń barlyq partıyalary, óndírís ornyna qaramastan, bízge Gamaleya ınstıtutyna baqylauǵa keledí. Parametrlerdíń bír bólígín tíkeleı ózím baqylaımyn, sonyń íshínde Qaraǵandy farmatsevtıkalyq kesheníníń partıyalary bírneshe ret tekseríldí. Sondyqtan Reseı men Qazaqstanda óndírílgen preparat sapasynda aıyrmashylyq joq dep aıta alamyn. Sondaı-aq barlyq bastapqy materıaldar Gamaleya ınstıtutymen barlyq óndírístík oryndarǵa jetkízíledí", – dep aıtty Í. Esmaǵambetov.
KVI-ǵa qarsy qazaqstandyq vaktsınaǵa keletín bolsaq, bıotehnolog bízdíń preparatty jasaushylar jaqsy nátıje kórsetkeníne senímdí.
"Meníń oıymsha, būl jerde klınıkalyq zertteulerdíń derekteríne nazar audaru kerek. Barlyǵyn tolyǵyraq zertteńíz. Bíraq Qazaqstanda sapaly analogty jasaı alǵanymyzǵa kúmáním joq", – deıdí Í. Esmaǵambetov.