Táuelsízdík alǵan jyldardan berí elímízde jastardy qoldauǵa basymdylyq berílíp, osy baǵytta kóptegen sharalar júzege asty. Sońǵy uaqyttarda el jastaryna jan-jaqty qoldau kórsetu qarqyn alyp keledí. Onyń íshínde jastardyń bílím aluyna barynsha jaǵdaı jasalyp jatqany belgílí. Sonyń nátıjesínde jastar arasynda ǵylymǵa degen qyzyǵushylyq kún sanap artyp keledí.
Búgínde elímízde ǵylymı zertteulermen jáne ázírlemelermen 384 ūıym aınalysady. Oǵan 22 378 adam tartylyp, 17 454 maman-zertteushí jūmys ísteıdí. Sońǵy jyldary ǵylymı salalarǵa jastardyń aǵyny artqan. 35 jasqa deıíngí ǵalymdardyń sany 2011 jylǵy 6,4 myń adamnan 2020 jyly 8,1 myń adamǵa deıín óstí.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń otandyq ǵalymdarǵa qoldau kórsetu jáne ǵylymnyń damuyna janjaqty yqpal etudí jıí aıtatyny belgílí. Osyndaı qoldaudyń sheshímderíníń bírí retínde ǵylymı jobalardy qarjylandyrudy jatqyzuǵa bolady. 2020–2022 jyldarǵa arnalǵan jas ǵalymdar zertteulerín granttyq qarjylandyrudyń jalpy kólemí 9 mlrd. teńgení qūraıdy.
Ǵylymı zertteulerdí íske asyru QR Úkímetí janyndaǵy Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssıya aıqyndaıtyn ǵylym- dy damytudyń basym baǵyttaryna sáıkes júrgízíledí. Taldau kórsetkendeı, qazaqstandyq ǵalymdar úshín granttardaǵy úlesí 58,5% kórsetedí.
Ótkenge kóz júgírtsek, 2017 jyly 1547 ǵylymı joba jáne 2015–2017 jyldarǵa baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyru boıynsha 95 ǵylymı joba grant ūtyp aldy. Jobalardy oryndaushylar sanynyń 35% (7413 adam) – jas ǵalymdar. Zertteu toptarynyń qūramyndaǵy sheteldík ǵalymdar sany – 716 adam (GF boıynsha – 665, PTsF boıynsha – 51 adam).
Osyndaı eren eńbek pen syndarly sayasattyń arqasynda ǵylymmen aınalysatyn jastardyń jūmyssyz qalmauyna kepíldík beríledí. Sonyń nátıjesínde 2025 jylǵa qaraı elímízdegí ǵalymdardyń úlesí 1,5 ese ūlǵaıyp, 34 myń adamǵa jetedí dep kútílude.
Būl turaly ǵylymı komıtettíń tóraǵasy Janna Qūrmanǵalıeva ǵylymmen aınalysatyn jastarǵa memleket tarapynan kóp kóńíl bólíníp jatqanyn aıtyp, jastardyń bolashaqta jūmyssyz qalmaıtynyna senímdí ekenín jetkízdí:
– Prezıdent byltyrǵy Joldauynda jyl saıyn jas ǵalymdarǵa kemínde 1 myń grant bóludí tapsyrǵan bolatyn. Jaqyn arada konkurs jarıyalanady. Jyl saıyn postdoktoranturaǵa PhD qorǵap shyqqan jas ǵalymdarǵa 3 jyldyq grant bólínedí. Granttardyń qūny 24 mln. teńgení qūraıdy. Jas ǵalymǵa kemínde 1 myń dollardaı stıpendıya tólenedí, qalǵany ǵalymǵa jetekshílík etetín ǵylymı ūıymǵa tıesílí bolady. Būl rette ekí shart bar: jas ǵalymnyń sol ınstıtutta nemese joǵary oqu ornynda jetekshísí jáne shet elde myqty, tájírıbelí ǵylymı keńesshísí boluy kerek. Sondaıaq, ǵylymda qaluǵa talpynysy, jospary, íske asyratyn ǵylymı ıdeyasy boluy shart. Ǵylymmen aınalysatyn jastar jūmyssyz qalmaıdy, – deıdí komıtet tóraǵasy.
Búgínde íske asyrylyp jatqan 315 jobany qarjylandyrudyń jalpy kólemí 3 jylǵa 17,8 mlrd. teńgení qūraǵan. Konkurs jyl saıyn ótkízíledí. Jas ǵalymdar bolashaǵyna, ǵylymı áleuetíne se