Futbol - álemdík deńgeıde eń kóp ınvestıtsıya salynatyn sport túrleríníń bírí. Keıíngí jyldary Qazaqstan futbolynda da aıtarlyqtaı qozǵalys árí ózgerís bar. Memleket basshysy bıylǵy Joldauynda būqaralyq sportty qoldaumen qatar, kásíbı sportty tabys ákeletín bıznes-ındustrıya retínde qarastyru kerektígín aıtyp, futbol klubtaryn jekeshelendíru jūmysyn jedeldetudí tapsyrdy. Būl sheshím ne beredí? Aqshamnews.kz tílshísí osy másele tóńíregínde sarapshylar píkírín sūrap kórdí.
"Futboldy kommertsıyalandyrusyz Qazaqstanda būl sport damymaıdy. Álemdík tájírıbe sony kórsetíp otyr", - dedí Memleket basshysy.
Būl píkírdí sport sarapshylary da quattap otyr.
Sport kommentatory árí futbol salasynyń medıa mamany Ermūhamed Máulenníń aıtuynsha, futboldy jeke sektorǵa beru - damudyń tabıǵı joly. Europalyq klubtardyń kópshílígí tabysty bıznes-jańashyldyqqa aınalǵan. Onyń píkírínshe, memleket tek balalarǵa arnalǵan sport ortalyqtaryn qoldauǵa tıís. Al negízgí klub júıesín basqaruda jeke menshík tıímdírek, sebebí memlekettík modeldíń negízgí kemshílígí - keı jaǵdaıda qarjynyń ashyq emestígí men jemqorlyq táuekelderdíń boluynda.
Suret: instagram.com/e.maulen
Máulen jekeshelendírudíń eń úlken áserí jastar akademıyalarynyń damuy bolatynyn aıtady.
"Jeke kásípker komandaǵa qarajat qūıǵannan keıín, futbolshyny óním retínde qaraıdy. Talantty jastardy ósíruge múddelílík artady. Būl - nátıjeníń negízí. Bíraq jekeshelendírílgen klub bírden gúldeníp ketedí degenge senu qıyn. Futbolda nátıje beru úshín 10-12 jyl kerek. "Qaırat" futbol klubyn kóríp otyrsyzdar. Qaırat Boranbaev 2012 jyly satyp aldy. 2025 jyly jarty aqshasyn qaıtaryp otyr", - deıdí sarapshy.
Investor tartu úshín memleket qandaı qadam jasauy kerek?
Al ınvestor tartu máselesíne kelgende, sarapshynyń píkírínshe, memleket naqty qadamdardy jedeldetuí kerek.
"Investordy tartudyń nūsqalary kóp. Memleket kásípkerler qashan kelíp satyp alady eken dep kútíp otyra bermeı, soǵan saı áreket etuí kerek. Futbol klubtary da jáne sol óńírdíń ákímderí de osy máselege bas qatyrsa. Búkíl sport basqarmasy, turızm jáne sport basqarmasy jer bóluí kerek. Turızm basqarmasy degen sıyaqty ákímdíkke qaraıtyndar solardyń balansynda tūrǵan, sharuashylyq bólímníń balansynda tūrǵan bazalardy, futbol alańdaryn ınfraqūrylymdardyń qaısysy bolady dep sol jergílíktí óńírdegí futbol klubtary paıdalanyp júrgen jerdí beru kerek", - dep qorytty oıyn.
Belgílí sport kommentatory, futbol sholushysy Eseı Jeńísūly da jekeshelendírudíń artyqshylyǵyn joqqa shyǵarmaıdy. Bíraq alǵashqy jyldary asyǵys úmít artpau kerektígín aıtady. Onyń píkírínshe, jeke ınvestorlar klub qarjysyn baqylauda ūstaıdy, būrynǵydaı mıllıardtaǵan qaryzdarǵa jol bermeıdí. Sonymen qatar, akademıyalardyń damuy nemese jańadan qūryluy oıynshy daıyndaudyń múlde jańa sapaly kezeńíne ákeledí.
Suret: kazgazeta.kz
"Qaırat" akademıyasy - osy baǵyttaǵy sáttí mysal. Eseı Jeńísūly akademıyanyń Qazaqstannyń túkpír-túkpírínen talant jınap otyrǵanyn alǵa tartady. Búgínde ūlttyq qūramanyń segíz-toǵyz oıynshysy - osy akademıya túlekterí. Bírínshí lıgadaǵy kóptegen klubtarda da "Qaırattyń" būrynǵy shákírtterí oınaıdy. Sarapshynyń aıtuynsha, basqa klubtar da osyndaı júıení íske qosa alsa, Qazaqstannyń futbol naryǵy íshkí transferlermen de, syrtqy satylymdarmen de tabys ala alady.
"Qaırattyń" akademıyasyn qalyp qarasaq, qūramy respublıkanyń túkpír-túkpírínen. Mysaly, Temírlan Anarbekov Atyraudyń balasy, Nūrálí Álíp Mańǵystaudyń balasy. Oljas Baıbek Shardaranyń balasy degen sıyaqty. Eger balalar akademıyalary ashylyp jatsa, onda ózíníń talanttaryn syrtqa shyǵarmauǵa tyrysady. Yaǵnı, ıe boluǵa tyrysady. Mysaly, qazír Premer-lıganyń komandalarynda shamamen ekí komandaǵa jetetín tarazdyq futbolshylar oınaıdy. Bauyrjan Islamhannan bastap, Artur Shushenachevpen qostap, Dáuren Jūmat bar. Solardyń barlyǵy Tarazdyń ózínde oınasa, aqshany az tauyp qalady. Sondyqtan , shashylyp júr. Al aldaǵy uaqytta jeke bıznesmender qolǵa alyp, osyndaı talanttardy "shashpasa", onda jergílíktí jerdíń ózí futbolshylardy satu arqyly paıda tabuǵa bolatyn edí. Qazírgí Nıderlendy komandalary, sol sıyaqty shaǵyn elderdíń komandalarynyń súıenetíní sol ǵoı. Sondyqtan ol jol da bízge jat bolmaıdy dep esepteımín", - deıdí ol.
Sonymen qatar, ol klubtardy jekeshelendírgennen keıín memleket pen jeke menshík arasyndaǵy qoldau mehanızmí ashyq qalyptasuy kerektígín atap óttí. Jekemenshík klubqa būrynǵydaı írí kólemdegí byudjettík qarajatty esh talapsyz bóle beru - jekeshelendírudíń mánín joǵaltady. "Qaırat" mysalynda memlekettík qoldau tek balalar akademıyasyna baǵyttalady jáne naqty eseppen júredí. Basqa klubtar da osy modelge kóshuge tıís.
"Memleket "komandany ótkízíp berdík, endí ary qaraı ózíń qalaı bolsa da jan baq "deuge de bolmaıdy. "Qaırat" qazír memleketten aqsha alyp otyr ǵoı. 30 paıyz byudjetí memleketten, yaǵnı Almaty qalasynyń byudjetínen. Ol bylaı aıtqanda, balalar akademıyasyna jūmsalyp otyr jáne onyń esebí bar. Sol sıyaqty jeke komanda ıesí men oblystyq sport basqarmalary arasynda baılanys qandaı bolatyny osy tūsta anyqtaluy kerek" - deıdí ol.
Qazír mektepke barǵan balasyn futbolǵa da jetektep aparyp, tapsyryp jatqan ata-analardyń qarasy da kóbeıgen syńaıly. Būl da Qazaqstan futbolyna sením artu men bolashaǵynan úmít kútudíń bír kórínísí íspettí. Osy jaıly sūraǵymyzǵa Eseı Jeńísūly aǵamyz bylaı dep jauap berdí:
"Álem jaǵdaıynda futbol - áleumettík lıft. Mysaly, Afrıka elíníń talanttary Frantsıyaǵa, Brazılıyanyń talanttary bírínshí Brazılıyaǵa taban tírep, bírtíndep APL-ǵa, Bundeslıgaǵa joldama aluǵa tyrysady. Nıderlandyda bastaıtyn oıynshylar bar. Sol sıyaqty bízdíń balalardan da aldaǵy uaqytta jaqsy futbolıster shyǵady degen úmíttemíz. Qazírgí jaǵdaıda balalardy futbolǵa beru óte jyldam nátıje beruí múmkín. "Qaırat" alǵyshartjasap qoıdy ǵoı. Qazír, mysaly, Ūlttyq qūramada oınaıtyn 8-9 túlegí bar, odan bólek bíz eskermeı júrgen nárse, "Qaırattyń" túlekterí bírínshí lıganyń komandalarynda túgelí derlík bar. "Qaısarǵa" kelgen Nūrdáulet Aǵzambaev ta kezínde "Qaıratta" oınaǵan. Basqa da bírshama oıynshyny aıtuǵa bolady. Roman Cherkov deıtín oıynshy mysaly "Atyrauda", "Tūranda" oınady. Sonyń bárí "Qaırattyń" akademıyasynan shyqqandar. Eger akademıya jyldam qolǵa alynatyn bolsa, onyń jemísín tez kóruímíz múmkín".
Jekemenshík klub pen memleket seríktestígí qalaı jūmys ísteuge tıís?
Turızm jáne sport vıtse-mınıstrí Serík Jarasbaevtyń aıtuynsha, qazírgí tańda Premer-lıgada oınaıtyn 14 klubtyń beseuí jekeshelendírílgen, taǵy ekeuí boıynsha ınvestorlarmen kelíssózder júríp jatyr. Úkímet klubtardy kommertsıyalandyru baǵytynda QFF jáne óńírler ákímdíkterímen bírlesíp jūmys ístep jatyr. Jekeshelendírumen qatar, barlyq kásíbı klubqa balalar akademıyalaryn ashu míndetí qoıylǵan.
Qazaqstanda qansha klub jekeshelendíríldí? Resmı málímet
Jaqynda Qyzylordanyń "Qaısar" kluby TAU Group LTD kompanıyasynyń basshysy Islamǵalı Qozybaqovqa basqaruǵa beríldí. "Shahter" klubyn Freedom Holding Corp. satyp aldy, al astanalyq "Jeńís" komandasynyń endígí ıesí - Mıhaıl Lomtadze.
Jalpy alǵanda, futbol klubtaryn jekeshelendíru - Qazaqstan futbolynyń jańa kezeńge qadam basuy. Sarapshylardyń aıtqan píkírlerínen būl protseske uaqyt, salmaqty strategıya jáne ınvestorlardyń tabandylyǵy qajet degen túıín jasadyq. Júıe dūrys qūrylǵan jaǵdaıda, jekeshelendíru jastar dayarlau sapasyn arttyryp, klubtardyń ashyqtyǵyn kúsheıtíp, futboldy shynymen tıímdí bızneske aınaldyra alady. Al eger mehanızmder naqty aıqyndalmasa, reforma óz áleuetín tolyq asha almaı qaluy ábden múmkín.
