Venesuela tóńíregíndegí geosayası shıelenís Qazaqstan ekonomıkasyna qalaı áser etuí múmkín? Aqshamnews.kz tílshísí būl turaly qarjy sarapshysy Aıbar Oljaıdan píkír aldy.
Venesuelanyń mūnaıy - "auyr mūnaı"
Sarapshynyń aıtuynsha, Venesuelada mūnaı qory óte mol bolǵanymen, onyń basym bólígí óńdeuí kúrdelí sanalatyn auyr mūnaıǵa jatady.
"Venesuelada álemdegí eń írí mūnaı qorlarynyń bírí bar. Bíraq onyń mūnaıy kóbíne auyr mūnaı sanatyna jatady", - deıdí Aıbar Oljaı.
Aıbar Oljaı būl jerde Qytaıdyń rólí mańyzdy ekenín atap óttí. Onyń píkírínshe, Qytaıdyń bírqatar óndírístík jáne óńdeu júıesí auyr mūnaıdy tūtynuǵa beıím, sondyqtan Venesuela mūnaıy Beıjíń úshín strategıyalyq resursqa aınalǵan.
"Qytaıdyń mūnaı óńdeu zauyttarynyń bír bólígí dál osyndaı auyr mūnaıdy óńdeuge ıkemdelgen. Sondyqtan Venesuela mūnaıy Qytaı úshín de asa mańyzdy", - deıdí sarapshy.
AQSh-tyń maqsaty qandaı?
Sarapshy boljamynsha, Vashıngtonnyń Venesuela baǵytyna qatysty qatań sayası-ekonomıkalyq ūstanymynyń túpkí mání - mūnaı aǵynyna yqpal etu.
"Bírínshíden, Qytaıǵa ekonomıkalyq yqpal jasauǵa múmkíndík beredí. Yaǵnı Venesuela mūnaıy arqyly Beıjíńníń energıya qauípsízdígíne qysym kúsheıedí. Ekínshíden, AQSh úshín būl qadam íshkí energetıkalyq tūraqtylyqty arttyryp, álemdík mūnaı baǵasyna táueldílíktí tómendetuge yqpal etuí yqtımal", - deıdí Aıbar Oljaı.
Aıbar Oljaıdyń aıtuynsha, eger Venesuela mūnaıy AQSh naryǵyna tíkeleı árí tūraqty baǵyttalsa, onda Vashıngton álemdík mūnaı baǵasyn qajet kezde tómendetíp nemese kóteríp, naryqtaǵy oıyn sharttaryn óz múddesíne qaraı yńǵaılaı alady.
Qazaqstanǵa áserí qandaı?
Aıbar Oljaı Qazaqstan sekíldí mūnaıǵa táueldí elder úshín basty qauíp - álemdík mūnaı baǵasynyń ūzaq merzímge tómen deńgeıde tūraqtap qaluy ekenín aıtady. Baǵa tómendese, salany jańǵyrtuǵa, ınfraqūrylymdy kútíp ūstauǵa jáne ınvestıtsıya saluǵa múmkíndík qysqarady.
"Qazaqstan úshín, árıne, Tramptyń álemdík naryqta mūnaı baǵasyn joǵary deńgeıde ūstap tūruǵa ūmtylatyn ūstanymy tıímdí boluy múmkín. Óıtkení eger álemdík mūnaı baǵasy (sonyń íshínde fyucherster) ūzaq uaqyt tómendep, barrelí 30 dollardan da tómen deńgeıde bolsa, onda Qazaqstan ekonomıkasy kezeń-kezeńímen qysymǵa túsedí. Bírínshí jyly-aq byudjet kírísterí men kompanıyalardyń tabysy qysqaryp, shyǵyndardy ońtaılandyru bastalady. Ekínshí jyly qıyndyq tereńdep, írí jobalar men ınvestıtsıyalar keıínge shegeríluí múmkín. Al úshínshí jylǵa qaraı óndírístík áleuettíń álsíreuí, yaǵnı belgílí bír maǵynada degradatsıyalyq úrdís baıqaluy yqtımal. Sebebí mūnaı salasynda ınfraqūrylymdy ūstap tūrudyń ózí qymbatqa túsedí: qūbyrlardy jańartu, óndírístík jabdyqtardy jóndeu, apattardyń aldyn alu, ken oryndaryn kútíp-baptau – mūnyń bárí tūraqty qarjyny qajet etedí. Al mūnaıdan túsetín kírís tómendep ketse, kompanıyalarda da, memlekette de modernızatsıyaǵa qarjy bólu múmkíndígí azayady. Sonyń saldarynan mūnaı ınfraqūrylymy tozyp, óndírístíń tıímdílígí tómendeıdí", - deıdí ol.
Sarapshynyń sózínshe, mūnaı qūbyrlary men óndírístík jabdyqtardy jańartu tūraqty qarjyny talap etedí. Al mūnaı kírísí azaısa, modernızatsıyaǵa aqsha jetkílíksíz bolyp, ūzaq merzímde óndírístík áleuet álsíreuí múmkín.
Eske salaıyq, ótken senbíde AQSh Venesuelaǵa qarsy operatsıya júrgízíp, el prezıdentí Nıkolas Madurony jáne onyń jūbaıyn respublıkanyń astanasy Karakasta ūstap áketken. Búgín Maduronyń Bruklındegí tergeu ızolyatoryna jetkízílgení belgílí boldy. Venesuela prezıdentín tūtqyndau turaly aıta otyryp, AQSh prezıdentí Donald Tramp Monro doktrınasyn eske saldy. Būl doktrına Amerıka qūrlyǵyn ózge derjavalardyń aralasuyna jabyq aımaq dep jarıyalaıdy. Sondaı-aq, Tramp "AQSh-tyń barlyq jauyna" Venesuelada bolǵandaı operatsıya jasaluy múmkín ekenín aıtyp qorqytty. Būǵan qatysty sayası sarapshy Perdehan Shámshıev būl operatsıyaǵa qūqyqtyq baǵa berdí.