Venesýela tóńiregindegi geosaıası shıelenis Qazaqstan ekonomıkasyna qalaı áser etýi múmkin? Aqshamnews.kz tilshisi bul týraly qarjy sarapshysy Aıbar Oljaıdan pikir aldy.
Venesýelanyń munaıy - "aýyr munaı"
Sarapshynyń aıtýynsha, Venesýelada munaı qory óte mol bolǵanymen, onyń basym bóligi óńdeýi kúrdeli sanalatyn aýyr munaıǵa jatady.
"Venesýelada álemdegi eń iri munaı qorlarynyń biri bar. Biraq onyń munaıy kóbine aýyr munaı sanatyna jatady", - deıdi Aıbar Oljaı.
Aıbar Oljaı bul jerde Qytaıdyń róli mańyzdy ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, Qytaıdyń birqatar óndiristik jáne óńdeý júıesi aýyr munaıdy tutynýǵa beıim, sondyqtan Venesýela munaıy Beıjiń úshin strategıalyq resýrsqa aınalǵan.
"Qytaıdyń munaı óńdeý zaýyttarynyń bir bóligi dál osyndaı aýyr munaıdy óńdeýge ıkemdelgen. Sondyqtan Venesýela munaıy Qytaı úshin de asa mańyzdy", - deıdi sarapshy.
AQSH-tyń maqsaty qandaı?
Sarapshy boljamynsha, Vashıngtonnyń Venesýela baǵytyna qatysty qatań saıası-ekonomıkalyq ustanymynyń túpki máni - munaı aǵynyna yqpal etý.
"Birinshiden, Qytaıǵa ekonomıkalyq yqpal jasaýǵa múmkindik beredi. Iaǵnı Venesýela munaıy arqyly Beıjińniń energıa qaýipsizdigine qysym kúsheıedi. Ekinshiden, AQSH úshin bul qadam ishki energetıkalyq turaqtylyqty arttyryp, álemdik munaı baǵasyna táýeldilikti tómendetýge yqpal etýi yqtımal", - deıdi Aıbar Oljaı.
Aıbar Oljaıdyń aıtýynsha, eger Venesýela munaıy AQSH naryǵyna tikeleı ári turaqty baǵyttalsa, onda Vashıngton álemdik munaı baǵasyn qajet kezde tómendetip nemese kóterip, naryqtaǵy oıyn sharttaryn óz múddesine qaraı yńǵaılaı alady.
Qazaqstanǵa áseri qandaı?
Aıbar Oljaı Qazaqstan sekildi munaıǵa táýeldi elder úshin basty qaýip - álemdik munaı baǵasynyń uzaq merzimge tómen deńgeıde turaqtap qalýy ekenin aıtady. Baǵa tómendese, salany jańǵyrtýǵa, ınfraqurylymdy kútip ustaýǵa jáne ınvestısıa salýǵa múmkindik qysqarady.
"Qazaqstan úshin, árıne, Tramptyń álemdik naryqta munaı baǵasyn joǵary deńgeıde ustap turýǵa umtylatyn ustanymy tıimdi bolýy múmkin. Óıtkeni eger álemdik munaı baǵasy (sonyń ishinde fúcherster) uzaq ýaqyt tómendep, barreli 30 dollardan da tómen deńgeıde bolsa, onda Qazaqstan ekonomıkasy kezeń-kezeńimen qysymǵa túsedi. Birinshi jyly-aq búdjet kiristeri men kompanıalardyń tabysy qysqaryp, shyǵyndardy ońtaılandyrý bastalady. Ekinshi jyly qıyndyq tereńdep, iri jobalar men ınvestısıalar keıinge shegerilýi múmkin. Al úshinshi jylǵa qaraı óndiristik áleýettiń álsireýi, ıaǵnı belgili bir maǵynada degradasıalyq úrdis baıqalýy yqtımal. Sebebi munaı salasynda ınfraqurylymdy ustap turýdyń ózi qymbatqa túsedi: qubyrlardy jańartý, óndiristik jabdyqtardy jóndeý, apattardyń aldyn alý, ken oryndaryn kútip-baptaý – munyń bári turaqty qarjyny qajet etedi. Al munaıdan túsetin kiris tómendep ketse, kompanıalarda da, memlekette de modernızasıaǵa qarjy bólý múmkindigi azaıady. Sonyń saldarynan munaı ınfraqurylymy tozyp, óndiristiń tıimdiligi tómendeıdi", - deıdi ol.
Sarapshynyń sózinshe, munaı qubyrlary men óndiristik jabdyqtardy jańartý turaqty qarjyny talap etedi. Al munaı kirisi azaısa, modernızasıaǵa aqsha jetkiliksiz bolyp, uzaq merzimde óndiristik áleýet álsireýi múmkin.
Eske salaıyq, ótken senbide AQSH Venesýelaǵa qarsy operasıa júrgizip, el prezıdenti Nıkolas Madýrony jáne onyń jubaıyn respýblıkanyń astanasy Karakasta ustap áketken. Búgin Madýronyń Brýklındegi tergeý ızolátoryna jetkizilgeni belgili boldy. Venesýela prezıdentin tutqyndaý týraly aıta otyryp, AQSH prezıdenti Donald Tramp Monro doktrınasyn eske saldy. Bul doktrına Amerıka qurlyǵyn ózge derjavalardyń aralasýyna jabyq aımaq dep jarıalaıdy. Sondaı-aq, Tramp "AQSH-tyń barlyq jaýyna" Venesýelada bolǵandaı operasıa jasalýy múmkin ekenin aıtyp qorqytty. Buǵan qatysty saıası sarapshy Perdehan Shámshıev bul operasıaǵa quqyqtyq baǵa berdi.