Jańa tuǵan náreste shalqasynan jatpaı, shalqalap jylaı berse, "būl balanyń jauyryny jabysqan" dep aıtu halqymyzda ádepkí jaıt. Jyldar boıy ájelerímíz ben analarymyz balanyń denesín maılap jíberíp, ayaq-qolyn sozyp, qazírgí "massajdan" kem túspeıtíndeı etíp jasap keledí. Jauyryny jabysqan dep aıtyp júrgen "dıagnoz" shyn mánínde medıtsınada būlshyqettíń gıpertonusy dep atalady. Deıtūrǵanmen, "eskílíkke" salyp, kópshílík álí “jauyryny jabysyp qalypty” dep qorqyp, qolmen túzetkísí keletínder bar. Aqshamnews.kz tílshísí osynyń qanshalyqty dūrys-būrys ekenín anyqtap kórdí.
Pedıatr mamandardyń sózíne sensek, būl - eskí mıf!
"Būryn besíkte bala ūzaq qozǵalyssyz jatatyn, sondyqtan “jauyryn jabysady” degen túsíník taraǵan. Al qazír bala erkín qımyldaıdy. Típtí, qazírgí medıtsınada balanyń qol-ayaǵyn jórgekpen de qatty tartyp, oramaıdy" - deıdí mamandar.
Al myna vıdeo-rolıkte taǵy bír balalar dáríger "jauyryn ashuǵa" tyrysu áreketí oǵan jaraqat ákeluí múmkín ekenín aıtady.
Gıpertonus degen ne?
Gıpertonus - būl būlshyqetterdíń shamadan tys tartylyp, únemí kerneude boluy. Jańa tuǵan nárestelerde ol kóbíne arqa, moıyn jáne jauyryn aımaǵynda baıqalady. Būl jaǵdaı balaǵa jaısyzdyq tudyryp, ūıqysyna, qımylyna jáne jalpy kóńíl-kúıíne áser etuí múmkín.
Nelíkten paıda bolady?
Gıpertonus bírneshe qarapaıym tūrmystyq sebepterden tuyndauy yqtımal:
-
Balanyń ūzaq uaqyt bír qalypta jatuy (besík, lyulka, avtokreslo);
-
Tym jūmsaq tósek nemese dıvan;
-
Qatty nemese tym tyǵyz oralǵan jórgek;
-
Emdík dene shynyqtyrudyń (LFK) jasalmauy;
-
Qımyl-qozǵalystyń azdyǵy.
Būlshyqet ūzaq uaqyt bír kúıde tūryp qalǵanda tabıǵı qozǵalǵyshtyq shektelíp, belgílí bír aımaqtarda kerneu paıda bolady.
Gıpertonus belgílerí
Ata-ananyń alǵashqy baıqaıtyn belgílerí:
-
Bastyń jıí artqa qaraı shalqayuy - bala sol arqyly ózín jaıly sezínuge tyrysady.
-
Íshpen jatqanda deneníń bír jaǵyna qısaıyp ketuí - būlshyqet teńgerímíníń būzyluynyń belgísí.
-
Qolmen jūmys ístegende nemese kótergende mazasyzdanu, jylau.
-
Qımyldardy shekteuge tyrysu, denení qataıtyp alu.
Eger būl belgíler ūzaq uaqyt baıqalsa, pedıatr men mamandandyrylǵan massajıstke qaralǵan jón.
Ne ísteuge bolmaıdy?
Gıpertonus kezínde ata-ananyń jıí jíberetín qatelíkterí bar, olar balaǵa zıyan keltíruí múmkín:
- Kenetten, selk etkízer qımyldar jasauǵa bolmaıdy.
Kílt (kenet) qozǵalystar síńírdíń sozylyp nemese jyrtylyp ketuíne ákeluí múmkín. Mūndaı jaraqattyń saldary – buyn tūraqsyzdyǵy, jıí shyǵu jáne podvyvıhtar. - Jauyryndy kúshpen kóteruge, tartuǵa bolmaıdy.
Būl tek auyrsynudy kúsheıtíp, nárestege úlken stress ákeledí. - Massajdy dūrys jasamau
Keı adamdar úı jaǵdaıynda óz betínshe qatty basyp, uqalaıdy. Eger retín bílmese, būl būlshyqet tonusyn odan árí kúsheıtíp jíberuí múmkín.
Qalaı kómektesuge bolady?
Gıpertonus – túzetuge bolatyn jaǵdaı. Eń bastysy, bárín aqyryn, jūmsaq jáne dūrys oryndau:
1. Arqa men jauyryn aımaǵyn jylytu
Jylytu – būlshyqettí bosańsytudyń alǵashqy qadamy.
-
Jyly vanna;
-
Jeńíl, jūmsaq sıpau;
-
Arqaǵa arnalǵan jyly kompress (tym ystyq bolmauy kerek).
2. Jūmsaq emdeu, yaǵnı emdík gımnastıka (LFK) - eń tıímdí ádís
Emdík dene shynyqtyrudy arnaıy maman kórsetkennen keıín ǵana jasap úırengen jón.
Jattyǵulardyń maqsaty:
-
Balaǵa qajettí qozǵalys erkíndígín beru;
-
Bayau, yrǵaqty sozylular arqyly tonusty azaıtu;
-
Dūrys motorlyq daǵdylardy qalyptastyru.
3. Massaj
Tek kásíbı sertıfıkaty bar maman oryndauy tıís.
Jaı sıpau, jeńíl sheńberlík qımyldar, arqa men qol-ayaqty relaksatsıyalau ádísterí qoldanylady.
4. Balaǵa jaǵdaı jasau
-
Tósek tym jūmsaq bolmauy kerek;
-
Bala bír qalypta ūzaq jatpauǵa tıís;
-
Kúndelíktí “íshpen jatu” uaqyty 1-2 mınuttan bastap bírtíndep ūzartu;
-
Erkín qımyldauǵa múmkíndík beru.
Gıpertonus – sábılerde jıí kezdesedí jáne qauíptí dert emes. Degenmen balaǵa jaısyzdyq tuǵyzatyndyqtan, der kezínde nazar audaru mańyzdy. Halyq arasynda “jauyryny jabysqan” dep atalatyn būl qūbylys – shyn mánínde fızıologıyalyq jaǵdaı, ony dūrys kútímmen jáne mamandardyń kómegímen ońaı túzetuge bolady.
Eń bastysy - balany "jūlqylau" arqyly emes, jūmsaqtyqpen: sabyr jáne dūrys ádíspen emdeu qajet.