Juyrda Pavlodar oblystyq Júsípbek Aımauytov atyndaǵy qazaq muzyka-drama teatry gastroldík saparmen aru Almatyǵa kelgen bolatyn, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Kıelí Ertís-Bayan óńíríndegí teatr óneríníń tábárígín ala kelgen truppa Ǵ.Músírepov atyndaǵy Qazaq memlekettík akademıyalyq balalar men jasóspírímder teatrynyń sahnasynda kórermeníne tórt spektaklín ūsyndy.
Ar tarazysy
«Aladdın» (avtory Bekzathan Sholpanqūl, rejısserí B.Manatbekūly) kíshkentaı kórermenderín tańǵajaıyp shyǵys álemíne jetelep, olarǵa adam ómíríndegí dostyqtyń jáne júrek tazalyǵynyń eń úlken qūndylyq ekenín kórsettí.
«Djudıt jasaǵan qıyn tańdau» (avtory men rejısserí S.Levıtskıı) da – otbasynyń barlyq múshesíne ǵajaıyptar álemíne aparatyn spektakl-shou. Mūnda bala men ata-ana arasyndaǵy baılanystyń álsíreuí sıyaqty mání tereń qūbylystar jaıly syr shertíledí.
«Ūjdan» (avtory Shákárím Qūdaıberdíūly, ınstsenırovka avtory Nūrken Tūrlybek, rejısserí Azamat Nıgmanov) – efsana. Uaqyt aǵymyndaǵy adamzat balasynyń keń peıílí tarylyp, meıírímí men ūyaty tartylyp, sualyp barady... Bolmystyń nárí men qūnary – ūjdannan aıyrylyp baramyz. Jańa qoıylym adamzatty oılanuǵa shaqyrady.
«Balam, qashan kelesíń?..» dramasy (avtory Sáken Sybanbaı, rejısserí Jūldyzbek Jūmanbaı) – premera. Óz úıíne syımaǵan, qūrsaǵynan shyqqan balasyna «artyq júk» bolǵan alty qarıyanyń Qarttar úıíndegí kúnderínen syr shertedí.
Tárbıeníń shegesí bosaǵan ba?
Osy qoıylymdardyń íshínde «Balam, qashan kelesíń?..» dramasy anshlagpen óttí. Típtí, kórermenderdíń sūrauymen bír kúnde ekí ret qoıyldy.
Ǵ.Músírepov atyndaǵy Qazaq memlekettík akademıyalyq balalar men jasóspírímder teatrynyń aldyna sol kúní student jastar qaptap kettí. Íshímízden «zaldy toltyru úshín keldí-au» degen oıdyń jylt ete qalǵanyn jasyra almaımyz. Bíraq oıymyz qate bolypty. Sol jastar «Balam, qashan kelesíń?..» spektaklín tyrp etpeı kórdí. Teatr zalynda shybynnyń yzyńy da estílmedí desek, ásírelegendígímíz emes.Típtí, kóz jasyna ıe bola almaı egílíp otyrǵan kórermen arulardy kóríp júrek tolqydy. Demek, spektakldíń mıssıyasy oryndaldy degen sóz.
Jasyratyny joq, būryn Qarttar úıín pana tūtqan aǵa buynnyń arasynan ózímízdíń qazaqtyń ata-ájesí bíren-saran ǵana kezígetín. Al qazír qūndylyqtar ózgerdí me, álde ūlttyq tárbıeníń shegesí bosady ma, memlekettíń qarauyna ótken qarıyalarymyz kóbeıíp barady.
Qarttar úıí – būl búgíngí zamanauı boldyq, órkenıet kóshíne ílestík, ǵajappyz degen qoǵamnyń eń ózektí árí auyr máseleleríníń bírí. Shańyraqta atań bolsa, janyńdy – jarǵa, arqańdy – tauǵa súıegendeı bolasyń. Al aq jaulyqty áje – ol meıírím, shuaq, jylylyq. Olar bízdíń búgíngí alańsyz kúnderímíz úshín otqa da túsken, bíraq janbaǵan, suǵa da túsken, bíraq batpaǵan.
Úmít úıí
...«Kírgen íz kóp bolǵanymen, shyqqan ízí joq» Qarttar úıíníń demalys bólmesínde otyrǵan alty qarıya. Bírí mańdaıyn tírep qoıyp doıby oınap otyr. Ekínshísí gazettíń íshíne kíríp ketken. Úshínshísí kózín shart jūmyp alyp alaqandaı radıosynan áuen tyńdap otyr. Ermegí, jūbanyshy sol. Al tayaǵyn súıenísh etken aq jaulyqty keıuana qalyń únsízdík qūshaǵynda. Endí bírí terezeden syrtqa telmíre qarap otyr. Áldekímdí kútetíndeı.
Iá, olardyń árqaısysynyń júregínde bír úmít bar. Sol úmít esík ashylǵan saıyn jylt etíp janatyn álsíz shyraqtaı. Sát saıyn aıqara ashylǵan esíkten kírgen ár adamǵa «balam emes pe eken?» degen úmítpen úńíledí. Joq, kelmedí taǵy eshkím ízdep. Bíraq sol úmít qana olardy tírí ūstap tūrǵandaı. Óıtkení, úmít úzílse, júrek te únsíz qalar edí ǵoı.
Pesada alty keıípker būl jerge qalaı tap bolǵanyn, qalaı kelgenín kezek-kezek bayandaıdy. Rejısserdíń sheberlígí sonda – kórermenín ūzaq áńgímelermen jalyqtyryp almas úshín alty qarıya basynan ótkenín bízge áńgímelep jatqanda sahna arasynda olardyń balalarymen bolǵan ótken shaqtaǵy dıalogyn da úndestíre bílgen.
«Men ózgerdím...»
Pesadaǵy eń basty sūraq: esík ashylǵanda tabaldyryqtan kím attaıdy, saǵynǵan balasy ma, álde ajal ma? Ókíníshke qaraı, alty qarıyanyń bíreuíníń ǵana, yaǵnı Omarhan aqsaqaldyń (oınaǵan akter Jūmahan Dospaev) balasy (akter Nūrjan Sarqambaev) keledí.
– Áke, kesh bolsa da, qatemdí túsíníp, barmaǵymdy shaınadym. Bílem, bes jyldan bergí yza-kegíń álí tarqaǵan joq. Bíraq men qazír basqamyn. Ózgerdím. Mení keshír! Úıge júr! – deıdí Omarhannyń ūly.
Qarıyalar «Qatesín túsíníp, ony jóndegen adam jaman bolmaıdy», «Baqyttysyń, Omeke!», «E-eh, osylaı úıge júr deıtín balanyń dausyn estıtín kún tuar ma eken bízge de...» desíp jatty. Bíraq Omarhan aqsaqal shart kettí.
– «Uaqyt emshí» deıdí ǵoı maǵan taǵy. Al sol uaqyt senderdíń qaı jaralaryńdy emdeptí? Sen, Dámegúl (aktrısa Rauza Tájíbaeva), óz balańnyń ne ístegenín ūmyta qaldyń ba? Sen she, Seıfolla (akter Bek Toqatov), búkíl dúnıe-múlkíńdí óz atyna audaryp, ózíńdí dalaǵa laqtyryp ketken ūlyńdy qalaı keshíresíń? Baqtybaı-au (Beıbít Sháním), aıtshy, óz perzentíńníń soqqyǵa jyqqan sūmdyǵyn uaqyt-emshíń jazyp berdí me? Jo-oq. Kórgen jábír-japa, qorlyqtaryń báríńníń de kókírekteríńde shemen bolyp qatyp jatyr. Óıtkení, uaqyttyń da shıpasy darymaıtyn dauasyz dert jetedí dúnıede! – dep shıryqty tayaǵyn kókke sermeı ashuǵa bulyqqan Omekeń.
Bíraq aqyr sońynda Seıfolla shaldyń sózíne toqtady. Toqtamaǵanda! Ózíníń de kóńíl túkpírínde jyldar boıy qūndaqtap kelgen armany sol edí ǵoı.
– Ózíń bílesíń, Omeke, búgínge deıín myna úıden tuǵan oshaǵyna oralǵan eshkím joq edí, sen bírínshí bolǵaly tūrsyń, – dedí Seıfolla shal Omarhan qarıyanyń ıyǵyna qolyn salyp. – Ūlyńdy íshteı áldeqashan keshírgeníńdí men bílmeıdí deımísíń. Túnde túsíńde kóríp, san ret «jaryǵym, botam…» dep sandyraqtap shyǵatynyńdy basqa estímese de, bír bólmede jatatyn men estımín ǵoı. Ashuyńdy bas, eńseńdí kóter, aldyńda tízerlep tūryp keshírím sūraǵan ūlyńnyń tílegín orynda. Eger sen ketseń, myna kárí-qūrtań endígí qalǵan az ǵana ǵūmyryn «bálkím, kúnderdíń kúní balamyz kelíp, bízdí de osylaı alyp keter?» degen úmítpen ótkízer edí. Bízdí sol óleusíregen úmít shoǵynan aıyra kórme, Omeke! Bar endí, balalaryńdy zaryqtyrma! Qosh!
Júrektegí mūń
Iá, Omarhan aqsaqaldy balasy ayaǵyna jyǵylyp tūryp, úıíne alyp kettí. Al qalǵan beseuí she? Olar ma? Olardy ajal alyp kettí... Dál osy sáttí, jalpy spektakldí rejısser Jūldyzbek Jūmanbaı óte sáttí túıíndegen eken.
Bos qalǵan bes oryndyq endí jıhaz emes, adamnyń jansyz deneleríne aınaldy. Qarttar úıíníń dırektory Narıman (akter Ruslan Nyǵman) men zańger Áljan (akter Bauyrjan Manatbekūly) barlyq oryndyqty aq matamen jauyp, arqalyǵyn jáne ayaǵyn aq shúberekpen ekí jerden buyp shyqty. Bes oryndyq – bes taǵdyr. Rejısser sahnaǵa eshkímdí alyp shyqqan joq, o dúnıelík bolǵan keıípkerlerín osylaı kebínge orady. Ol tek oryndyqty «sóılettí». Qarapaıym zattyń ózíne jan bítírdí. Sol arqyly ólímníń salmaǵyn, qoshtasudyń auyr mūńyn, adamnyń ótkínshí ekenín bír-aq sátke syıǵyzdy.
Al kórermen ár oryndyqtyń astarynda bír taǵdyr, bír ómír jatqanyn sezíndí. Árqaısysynyń óz úní, óz armany, ayaqtalmaǵan óz áńgímesí bar edí. Bárí aq mataǵa oralyp kete bardy. Júrek, ómír máńgíge toqtady.
Spektakl ayaqtalyp, sahna shymyldyǵy jabylǵan sátte teatr íshí kórermenníń tík tūryp kórsetken qūrmetíne, du qol shapalyǵyna tūnyp tūrdy.
Qarttar úıí – qazynaly júzín qoyu ájím torlaǵan qarttarymyzdyń janary jáudírep, óz shańyraǵynan jyraqta qalǵan mekení. Būl úı – qazaq dástúríne múldem jat, bíraq ókíníshke oraı, qazírgí qoǵamda aǵa buyn men keıíngí ūrpaqtyń qaqtyǵysy men meıírímsízdíktíń kórínísí íspettí. Ata-ananyń qadírín barynda bílmesek, keıín ókínu kesh. Bíz de qartayarmyz. Sonda qandaı kúı kesherímízdí bílmeımíz... Dúnıe – kezek ekenín ūmytpasaq. «Balam, qashan kelesíń?...» qoıylymynyń aıtary da osy.
Sahna syrtynda
Sáken SYBANBAI,
qalamger, «Balam, qashan kelesíń?..» pesasynyń avtory:
«Árqaısysyn jazyp otyryp,
bír-bír jylap aldym»
Būl pesany jazuyma túrtkí bolǵan – qazírgí myqty rejısserlerdíń bírí, «2025 jyldyń eń úzdík teatr rejısserí» atanǵan Jūldyzbek Jūmanbaı. Óz pesamdy ózím tanymaı qaldym desem de bolady, sahnalyq sheshímderí keremet!
«Balam, qashan kelesíń?..» tuyndysynyń túpnūsqasy – osydan segíz-toǵyz jyl būryn jazylǵan «Úmít úıí» degen áńgímem. Qarttar úıí turaly. Bíraq pesa áńgímeníń jelísí boıynsha jazylǵanymen, múlde basqa shyǵarma bolyp kettí. Áńgímede joq keıípkerler qostym, jańa dıalogtar, tyńnan alty bírdeı monolog jazyp shyqtym. Alty kempír-shal. Alty túrlí taǵdyr. Árqaısysyn jazyp otyryp, bír-bír jylap aldym. Óıtkení, pesada, spektaklde jazushylyq tásíl ról oınamaıdy eken. Sen árí kórermen, árí rejısser, árí akter bop otyryp jazuyń kerek eken.
Pesany jazu barysynda áńgímemen shektelíp qalmau kerek ekenín ūqtym. Avtorlyq bayandau tásílímen bere salatyn ádís sahnaǵa ótpeıdí. Míndettí túrde ekí nemese odan da kóp keıípkerdíń dıalogy, aıtysuy, sharpysuy... áıteuír sóz qaqtyǵysy men mínez qaqtyǵysy, ıntrıga qajet. Jańa dıalog, jańa qaqtyǵystar sol qajettílíkten órbídí. Kórermender jyly qabyldaǵan bolsa, quanyshtymyn.
Nūrjamal ÁLÍSh