Túrkístanda «Ázíret Sūltan» Ūlttyq tarıhı-mádenı muzeı-qoryǵy Yasauıtanu ǵylymı ortalyǵynyń bastamasymen Qoja Ahmet Yasauıdíń ómírí men ruhanı mūrasyn balalarǵa tanytuǵa baǵyttalǵan «Yasauı atamyzdyń shyn qazynasy» atty anımatsıyalyq multfılmníń tanystyrylymy óttí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Jobanyń erekshelígí tarıhı tūlǵanyń taǵylymdy ómír jolyn zamanauı anımatsıya tílímen jetkízíp, jasandy ıntellekt múmkíndíkterín ūlttyq mūrany nasıhattau ísíne paıdalanuynda. Tanystyrylym barysynda ǵalymdar men medıa mamandary tuyndynyń mazmūnyna, tárbıelík mańyzyna jáne ony odan árí damytu múmkíndíkteríne qatysty píkír bíldírdí.
Ruhanı mūrany jańa buynǵa jańa tílmen jetkízu
Qoja Ahmet Yasauı – túrkí dúnıesíníń ruhanı tarıhynda aıryqsha orny bar oıshyl. Onyń hıkmetterínde adamgershílík, ízgílík, bílímge ūmtylu, meıírím men ruhanı kemeldenu ıdeyalary tereń kórínís tapqan. Būl qūndylyqtardy búgíngí jas ūrpaqqa jetkízu tarıhı mūrany saqtau ǵana emes, ony qazírgí qoǵamnyń ruhanı sūranystarymen sabaqtastyrudyń da mańyzdy joly.
Osy maqsatta ázírlengen «Yasauı atamyzdyń shyn qazynasy» multfılmí ūly oıshyldyń ómírlík ūstanymdary men taǵylymyn balalardyń jas erekshelígíne beıímdep ūsynuǵa baǵyttalǵan. Jobada tarıhı tūlǵanyń ómír jolyn tanystyrumen qatar, bala boıyna ízgí qasıetterdí síńíru máselesíne basymdyq berílgen. Búgíngí aqparattyq keńístíkte balalardyń nazaryn audaru úshín mazmūndy bílímdí kórnekí árí qyzyqty formatta ūsynudyń mańyzy artyp keledí. Osy tūrǵydan alǵanda, anımatsıyany muzeılík-aǵartushylyq qyzmette paıdalanu tarıhı tūlǵalardy jas kórermenge jaqyndatudyń tıímdí tásílderíníń bírí bola alady.
Multfılmdí ázírleu barysynda jasandy ıntellekt múmkíndíkterín paıdalanu da jobanyń zamanauı sıpatyn aıqyndaıdy. Būl tsıfrlyq tehnologıyalardy tek aqparat taratu qūraly retínde emes, ūlttyq mádenı mūrany jańa formatta tanytuǵa múmkíndík beretín shyǵarmashylyq resurs retínde qarastyrudyń kórínísí.
Tanystyrylym: ǵylymı paıym men kásíbı baǵalau
Ís-sharany muzeı dırektory Erlan Dákenov ashyp, tanystyrylymnyń mańyzyn aıqyndady. Multfılm kórsetílímínen keıín yasauıtanushy ǵalym Dosaı Kenjetaı men ǵalym Marat Tūyaqbaev tuyndyǵa qatysty píkír bíldírdí. Ǵylymı orta ókílderíníń qatysuy jobanyń mazmūnyn tarıhı-ruhanı mūra tūrǵysynan baǵalauǵa múmkíndík berdí.
Tuyndyǵa kásíbı baǵa bergen «Túrkístan medıa» Holdıng JShS-níń jańalyqtar qyzmetí dırektsıyasynyń dırektory Ǵanı Qalmahanov multfılm avtorlarynyń ízdenísín atap ótíp, onyń mazmūndyq jáne kórkemdík erekshelíkteríne toqtaldy. «Anımatsıyalyq fılm avtorlardyń zor ízdeníspen jasaǵan sáttí eńbegí dep aıtqym keledí»,- dedí ol. Medıa mamanynyń píkírínshe, tuyndynyń negízgí ózegínde ózara sabaqtas ekí maqsat bar. Bírínshísí, balalarǵa Qoja Ahmet Yasauıdíń ómírín tanystyru bolsa, ekínshísí, osy tarıhı tūlǵanyń taǵylymy arqyly jas ūrpaqtyń boıyna adamı qūndylyqtardy síńíru. Ǵanı Qalmahanov multfılmníń ıdeyalyq negízín qūraıtyn tórt qūndylyqqa yaǵnı, eńbek, bílím, meıírím jáne ízgí íske erekshe nazar audardy. Onyń paıymdauynsha, būl ūǵymdar búgíngí qoǵamda jas ūrpaq tárbıesí úshín asa mańyzdy. Bala Ahmettíń danalyqqa bastaıtyn joly osy qasıetterdíń naqty oqıǵalar arqyly nanymdy beınelenuímen erekshelenedí. Sarapshy tuyndynyń kórkemdík sheshímíne de toqtaldy. Onyń baǵalauynsha, multfılmde qazírgí balalardyń aqparattyq ortadaǵy mínez-qūlqyna qatysty máseleler de qozǵalǵan. Áleumettík jelídegí mánsíz mazmūnǵa shamadan tys áuestenu, dańǵoılyq pen ásíre maqtanshaqtyqqa boı aldyru sekíldí qūbylystar ízgílík pen bílímge ūmtyludy dárípteıtín keıípkerler beınesímen qarama-qarsy qoıylǵan. Osy arqyly shyǵarma tarıhı tūlǵanyń ómírín bayandaumen shektelmeı, búgíngí balaǵa oı salatyn tárbıelík mazmūn qalyptastyruǵa ūmtylady. Ǵanı Qalmahanov fılm tílíníń qarapaıym árí túsíníktí ekenín de tuyndynyń ūtymdy tūstarynyń bírí retínde atady. Onyń píkírínshe, multfılmníń ıdeyalyq jáne kórkemdík múmkíndígí ony serıal formatyna deıín damytuǵa negíz bola alady. Sondaı-aq sarapshy fılm atauyn qaıta qarastyru jónínde ūsynys bíldíríp, «Danalyq álíppesí», «Tarıhı tūlǵanyń taǵylymy» nemese «Ómír ónegesí» sekíldí balamalardy ūsyndy. Būl píkír tuyndyny odan árí jetíldíru barysynda onyń mazmūnyna, maqsatty audıtorıyasyna jáne ūzaq merzímdí damu baǵytyna qatysty kásíbı talqylaudyń mańyzyn kórsetedí.
Multfılmnen ınteraktıvtí tanymǵa deıín
Kórsetílímnen keıín balalarmen ınteraktıvtí oıyndar ūıymdastyrylyp, multfılm mazmūny boıynsha jalpy talqylaular óttí. Sharadaǵy būl bólím ís-sharanyń tárbıelík jáne tanymdyq baǵytyn tolyqtyrdy. Balalar ekrannan kórgen oqıǵalaryn talqylau arqyly keıípkerlerdíń áreketterín saralap, eńbek, bílím, meıírím men ízgílík ūǵymdarynyń maǵynasyn túsínuge múmkíndík aldy. Osyndaı ınteraktıvtí tásílder kórermendí daıyn aqparatty qabyldaushy deńgeıínde qaldyrmaı, ony oılanuǵa, sūraq qoyuǵa jáne óz píkírín bíldíruge yntalandyrady.
Muzeılík bílím berude multfılmdí talqylau, sūraq-jauap jáne tanymdyq oıyndarmen ūshtastyrudyń mańyzy zor. Sebebí tarıhı tūlǵanyń ómírí turaly aqparat balanyń óz tájírıbesímen baılanystyrylǵanda ǵana onyń tárbıelík áleuetí arta túsedí. Osy jaǵynan alǵanda, tanystyrylym tek jańa anımatsıyalyq ónímdí kórsetu sharasy emes, muzeıdíń balalar audıtorıyasymen jūmys ísteuíníń zamanauı úlgísín baıqatqan tanymdyq kezdesu boldy. Sūraq-jauap baǵyty boıynsha qatysqan oqushylarǵa kítaptar syıǵa beríldí.
Jasandy ıntellekt jáne muzeı qyzmetíníń jańa múmkíndíkterí
Qazírgí kezeńde muzeılerdíń míndetí tarıhı jádígerlerdí saqtau jáne ǵylymı zertteumen ǵana shektelmeıdí. Mádenı mūrany qoǵamǵa, ásírese jas ūrpaqqa túsíníktí árí qoljetímdí túrde jetkízu de mańyzdy baǵytqa aınaldy. Būl míndettí júzege asyruda tsıfrlyq kommunıkatsıya, multımedıalyq ónímder men anımatsıyalyq jobalardyń múmkíndígí keń. «Yasauı atamyzdyń shyn qazynasy» multfılmí osy baǵyttaǵy tájírıbelík bastamalardyń bírí retínde baǵalanuy múmkín. Jasandy ıntellekt tehnologıyalaryn paıdalanu shyǵarmashylyq jūmystyń jańa múmkíndíkterín ashqanymen, mūndaı jobalardyń negízgí ólshemí tehnologıyanyń jańalyǵymen ǵana shektelmeuí kerek. Tarıhı derekterdíń dūrystyǵy, Yasauı mūrasynyń mazmūnyna sáıkestík, kórkemdík sapa jáne balalardyń jas erekshelígín eskeru qatar júruí qajet.
Tuyndyny odan árí damytu barysynda ony bírneshe bólímnen tūratyn anımatsıyalyq jobaǵa aınaldyru, hıkmetterdegí qūndylyqtardy jeke taqyryptar boıynsha ashu, mektepter men muzeılerde tanymdyq kórsetílímder ūıymdastyru múmkíndíkterín qarastyruǵa bolady. Būl ūsynystar multfılmníń bír rettík tanystyrylymmen shektelmeı, tūraqty aǵartushylyq óním retínde qalyptasuyna negíz bola alady.
Ūlttyq qūndylyqtar – ūrpaq tárbıesíníń ózegí
«Yasauı atamyzdyń shyn qazynasy» multfılmíníń negízgí ıdeyasy – tarıhı tūlǵanyń ómír joly arqyly bala sanasyna adamgershílík qūndylyqtardy jetkízu. Eńbek pen bílímge ūmtylu, meıírímdí bolu jáne ízgí ís jasau sekíldí qarapaıym ūǵymdar shyǵarmada tárbıelík baǵdar retínde ūsynylady.
Jobanyń mańyzy ūlttyq mūrany tek ótkenníń estelígí retínde emes, qazírgí ūrpaqtyń dúnıetanymyna yqpal etetín tírí ruhanı qūndylyq retínde tanytuymen aıqyndalady. Al jasandy ıntellekt pen anımatsıya osy mazmūndy balalarǵa jaqyn tílde jetkízuge múmkíndík beredí. Tanystyrylym barysynda Yasauıtanu ǵylymı ortalyǵy «Ǵylymı-jarıyalanymdar jáne medıakommunıkatsıya» bólímíníń ǵylymı qyzmetkerí Sūltan Baıseıt multfılmdí ázírleu barysynda qoldanylǵan ádíster men shyǵarmashylyq tásílder turaly bayandady. Onyń tanystyrylymy anımatsıyalyq tuyndyny jasau úderísíníń qyr-syryn tanystyryp qana qoımaı, tarıhı-ruhanı mūrany zamanauı tsıfrlyq tehnologıyalar arqyly nasıhattaudyń múmkíndíkterín de kórsettí. Jobanyń ǵylymı-ádístemelík baǵytyn aıqyndauǵa Yasauıtanu ǵylymı ortalyǵynyń basshysy Saıpulla Mollaqanaǵatūly keńesshílík ettí. Al jobany íske asyruǵa jetekshílík etken «Ǵylymı jarıyalanymdar jáne medıakommunıkatsıya» bólímíníń basshysy Álıya Bíldebekova multfılmníń ıdeyalyq mazmūnyn zamanauı medıakommunıkatsıya múmkíndíkterímen ūshtastyruǵa basymdyq berdí. Joba Yasauı mūrasyn zertteu men nasıhattaudy jańa formatta damytuǵa baǵyttalǵan ūjymdyq ǵylymı-shyǵarmashylyq jūmystyń nátıjesí boldy.
Tanystyrylym barysynda aıtylǵan kásíbı píkírler men balalardyń ınteraktıvtí talqylauǵa qatysuy mūndaı jobalardy odan árí jetíldíru úshín mazmūndyq, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq baǵyttardy qatar qarastyrudyń mańyzdy ekenín kórsettí.
Tarıhı mūranyń ómírsheńdígí onyń kelesí ūrpaqqa qanshalyqty túsíníktí árí áserlí jetkízíluímen ólshenedí. Osy tūrǵydan alǵanda, Yasauı taǵylymyn anımatsıya arqyly tanytu ūlttyq ruhanı qūndylyqtardy zamanauı tehnologıyalarmen sabaqtastyruǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam.