Qyzylsha – sóılesu, jótelu jáne túshkíru kezínde aua-tamshy jolymen jūǵatyn jedel vırustyq ınfektsıya. Būl balalar arasynda eń jūqpaly aurulardyń bírí. Sońǵy jyldary álemníń bírqatar elínde vaktsınatsıya deńgeıíníń tómendeuíne baılanysty qyzylsha auruynyń órshuí baıqalyp otyr, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Aurudyń belgílerín qalaı bíluge jáne balany qalaı qorǵauǵa bolatyny turaly Almatydaǵy №36 qalalyq emhananyń ınfektsıonıst dárígerí, medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty Janat Dosbaeva aıtyp berdí. Mamanyń aıtuynsha, nauqaspen baılanysta bolǵan jaǵdaıda ekpe almaǵan adamnyń jūqtyru yqtımaldyǵy shamamen 100 paıyzǵa juyq.
Nauqaspen baılanystan keıín alǵashqy belgíler paıda bolǵanǵa deıín 7-21 kúnge deıín ınkubatsıyalyq kezeń ótedí. Auru bírneshe kezeńmen damıdy. Bírneshe kúnge sozylatyn prodromaldy kezeńde balanyń dene qyzuy 38-40 °C-qa deıín kóteríledí, álsízdík baıqalady, mūrynnan su aǵyp, qūrǵaq jótel paıda bolady, kóz qyzaryp, jaryqqa sezímtaldyq artady. Qyzylshaǵa tán negízgí belgílerdíń bírí – ūrttyń shyryshty qabyǵynda paıda bolatyn Belskıı-Fılatov-Koplık daqtary, yaǵnı qyzyl jıektí ūsaq aq núkteler.
Kelesí kezeńde bórtpe paıda bolady. Aldymen ol bette jáne qūlaqtyń artyna shyǵyp, keıín bírtíndep búkíl denege taraıdy. Būl kezde dene qyzuy 39-40 °C-qa deıín kóteríluí múmkín, ulanu belgílerí kúsheıedí. Sauyǵu kezeńínde bórtpe bírtíndep joǵalady, alaıda teríde uaqytsha pıgmentatsıya men qabyrshaqtanu saqtaluy múmkín. Aurudan keıín ekí-úsh apta boıy ımmunıtet álsíreıdí, sondyqtan aǵza basqa ınfektsıyalarǵa osal bolady.
Qyzylsha auyr asqynularǵa ákeluí múmkín. Olardyń qatarynda osy aurudan bolatyn ólím-jítímníń negízgí sebepteríníń bírí sanalatyn pnevmonıya, mı qabynuy — entsefalıt, estu qabíletíníń tómendeuíne ákeluí múmkín otıt, sondaı-aq larıngıt, traheıt jáne bronhıt sıyaqty tynys joldarynyń aurulary bar.
Qyzylsha vırustyq ınfektsıya bolǵandyqtan, oǵan qarsy arnaıy dárí joq. Emdeu negízínen auru belgílerín jeńíldetuge jáne asqynulardyń aldyn aluǵa baǵyttalady. Dárígerler balanyń tósekte tynyǵuyn qamtamasyz etuge, bólmení jıí jeldetuge, auany ylǵaldandyruǵa jáne sudy kóp íshkízuge keńes beredí. Jaryqqa sezímtaldyq bolǵan jaǵdaıda bólmede jaryqty báseńdetken jón. Dárígerdíń nūsqauymen qyzu túsíretín dáríler, antıgıstamındík preparattar jáne A dárumení qoldanyluy múmkín. Antıbıotıkter qyzylsha vırusyna áser etpeıdí jáne tek bakterıyalyq asqynular paıda bolǵan jaǵdaıda ǵana taǵaıyndalady.
Eger bala qyzylshamen auyrǵan adammen baılanysta bolsa, ony balabaqshaǵa, mektepke jáne qoǵamdyq oryndarǵa aparmau qajet. Dárígerdí úıge shaqyryp, balanyń dene qyzuyn jáne jalpy jaǵdaıyn baqylap, ınfektsıyanyń taraluyn boldyrmau úshín ony basqa balalardan uaqytsha oqshaulau mańyzdy.
Qyzylshanyń aldyn aludyń eń senímdí joly – vaktsınatsıya. Ekpe qyzylsha, parotıt jáne qyzamyqtan qorǵaıtyn bíríktírílgen QQP vaktsınasynyń qūramyna kíredí. Vaktsına balalarǵa 1 jasta jáne 6 jasta salynady. Ekí doza vaktsına 97 paıyzǵa deıín qorǵanys qalyptastyryp, tūraqty ımmunıtet beredí. Ekpeden keıín keı jaǵdaıda dene qyzuynyń azdap kóteríluí nemese qysqa merzímdí bórtpe syndy aǵzanyń jeńíl reaktsıyalary baıqaluy múmkín.
Mamannyń aıtuynsha, keıbír ata-analar dínı kózqarastarǵa baılanysty nemese áleumettík jelílerdegí jalǵan aqparattyń áserínen vaktsınadan bas tartady. Sondaı-aq, ekpe autızmge ákeledí degen jańsaq píkír de bar. Alaıda autızm belgílerí árdaıym bírden baıqalmaıdy, sondyqtan dıagnoz keıín qoıylǵan kezde keıbír ata-analar ony būryn jasalǵan vaktsınamen baılanystyryp, qatelesedí.
Qazaqstandaǵy epıdemıologıyalyq jaǵdaıdy tūraqtandyru maqsatynda QR Bas memlekettík sanıtarıyalyq dárígeríníń qaulysy qabyldanǵan. Qūjatqa sáıkes qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtke qarsy vaktsınatsıya 6 aıdan 10 aı 29 kúnge deıíngí balalarǵa, ekpe almaǵan 2-5 jáne 7-18 jastaǵy balalarǵa, sondaı-aq ekpe almaǵan 30 jasqa deıíngí medıtsına qyzmetkerlerí men densaulyq saqtau ūıymdarynyń qyzmetkerleríne júrgízíledí.
Vaktsınatsıya egíletín adamnyń nemese onyń zańdy ókílíníń aqparattandyrylǵan kelísímí alynǵannan keıín ǵana salynady.
Maman qyzylsha tek balalar arasynda kezdesetín jeńíl auru emes, auyr asqynularǵa ákeluí múmkín qauíptí vırustyq ınfektsıya ekenín eske salady. Sondyqtan balalardyń densaulyǵyn qorǵaudyń eń tıímdí joly – uaqytyly vaktsınatsıya.