Qarapaıym mektep mūǵalímíníń "qazynasy" kóz qyzyqtyrady. Sebebí onyń "qorjynynda" bírneshe eldíń kupyurasy men tıyny bar. Ol ómír boıy balalarǵa bílím beríp qana qoımaı, álemníń túkpír-túkpírínen aqsha jınaudy hobbıge aınaldyrǵan. Aqshamnews.kz tílshísí Atyrau oblysynda tūratyn numızmatpen tíldestí.
Qūrman Satybaldıev 1970-jyldardyń ayaǵynda mektep qabyrǵasynan bastap sırek banknottary men monetalary jınaumen áuestengen. Onyń aıtuynsha, ár aqsha - bír eldíń ǵana emes, bír adamnyń ómír jolynyń da kuásí.
Atyrau oblysy Qūrmanǵazy audany Azǵyr auylynda tūratyn keıípkerdíń esímí búkíl auylǵa etene tanys. Mūnde shetelge shyqqan ár tūrǵyn qaıtarynda míndettí túrde qaltasyna erekshe aqsha salyp ákeledí de ony Qūrman aǵanyń jınaǵyna qosady.
Qūrman Qaıyrbolatūly1961 jyly 28 mausymda osy óńírde dúnıege kelgen. Eńbek jolynyń 46 jylyn mektepke arnaǵan ardager ūstaz - búgínde zeınetker. Bíraq onyń ómírín qyzyqqa toltyrǵan taǵy bír álem bar. Būl - aqsha tarıhy. Búgín sol turasynda sóz órbítemíz.
Partadan bastalǵan áuestík
Qūrman myrzanyń numızmatıkaǵa joly mektep qabyrǵasynan bastalǵan. Būl termındí alǵash estígende tylsymǵa qatysy bar dep oılauyńyz múmkín, alaıda numızmatıka - qūpıya kúshter emes, aqsha-tańbalardyń tarıhy men taǵdyryn zertteıtín ǵylym. Tıyn men kupyuranyń betíne túsken ár tańba, ár jyl, ár eldíń atauy - ótken dáuírlerdíń ízí, sol zamannyń ekonomıkasy men mádenıetínen syr shertetín derekkózí. Keıípkerdí baurap alǵan da osy qūpıyaǵa toly qyzyq álem.
"Moneta jınaudy 1977-1978 jyldary-aq bastaǵanmyn. Ol kezde jaı qyzyǵushylyq edí. Bír tıynnyń ózí erekshe kórínetín", - deıdí Qūrman myrza.
Uaqyt óte kele hobbı de tereńdeı túsken. 1990-jyldary ol qaǵaz aqsha - banknota jınauǵa kóshedí. Būl kezeń - Keńes úkímetí ydyrap, el táuelsízdígín alǵan, qoǵamdaǵy qūndylyqtar da, aınalymdaǵy aqsha da túbegeılí ózgergen uaqyt.
"Táuelsízdík alǵan jyldary da jınaı berdím. Endí tól teńgemízdíń alǵashqy nūsqalary qolyma tıdí. Ol banknottardy ūstaǵannyń ózí bír tarıhı sát sıyaqty edí", - deıdí keıípker.
23 eldíń aqshasy - 23 túrlí taǵdyr
Búgínde Qūrman myrzanyń jınaǵynda 23 eldíń aqshasy bar. Onyń íshínde KSRO kezíndegí odaqtas elderdíń ortaq valyutalary da, qazírgí zamanǵy ártúrlí nomınaldaǵy banknottar men monetalar da saqtalǵan. Qaı kupyura ystyq degende keıípker oılanbastan jastyq shaǵyn eske aldy.
"Odaqtas elderdíń ortaq aqshasy maǵan ystyq. Sebebí ol - jastyq shaqtyń kuásí. Sol kezdegí ystyq estelíkter kóz aldyma keledí", - deıdí ol.
Eń sırek, eń kóne, eń súıíktí aqsha...
Kollektsıyada kózdíń jauyn alatyndary da, tym sırek kezdesetínderí de bar.
"Eń sırek aqsha Indonezıya men Taılandtíkí. Qolǵa ońaı túse bermeıdí. Al eń kónelerí - Auǵanstan bankíníń 1939 jylǵy banknotalary jáne KSRO-nyń 1950-1960 jyldardaǵy aqshalary. Maǵan tól teńgeníń alǵashqy nūsqasy jáne Úndístan banknotalarynyń dızaıny ūnaıdy. Ásírese teńgeníń bírínshí serıyasy - qaǵaz tıyndarynan bastap túgel saqtauly", - deıdí Qūrman Qaıyrbolatūly.
Jınaudyń qyzyǵy - jūrttyń qoldauy
Būl hobbı syrt kózge ońaı kóríner. Bíraq kollektsıya jınau shydam, ízdenís, típtí zertteu talap etedí.
"Qıyndyǵy: sırek aqsha qolǵa ońaı túspeıdí. Keıde jyldap kútuge tura keledí. Al túsken aqshanyń tarıhyn bílu kerek, sony ízdestíresíń. Mení bíletínder kollektsıyany tolyqtyruǵa kómektesedí. Habarlasyp, “mynadaı aqsha bar, kerek pe?” dep sūrap jatady. Tanıtyn da, tanymaıtyn da habarlasady. Būl quanysh qoı", - deıdí Qūrman myrza.
Jyldar boıy ūstaz bolǵan soń, típtí balalar da keıípkerdíń hobbıín jaqsy tanyp alǵan.
"Auyldyń uaq balalary da qolyna túsken tıyn-tebendí ákelíp beredí. “Aǵaı, mynany sízge saqtap qoyaıyn ba?” dep tūrady. Míne, sol sátter júrektí jylaty", - deıdí numızmat.
Tarıh jınau paıdasyz ba, álde baǵasyz ba?
Qūrman Qaıyrbolatūly būl hobbıdíń “asa paıdasy joq” dep qarapaıym jauap beredí. Bíraq onyń sózí men jınaǵan dúnıesíne qarap, būl paıdasy ólshenbeıtín, baǵasy eseptelmeıtín eńbek ekenín túsínesíń. Onyń ústíne ol tek aqsha emes, tósbelgí, kóne kítap ta jınaıdy. Úıíndegí kítap qory - shamamen 2 myń.
"Eskí kítaptarǵa da qyzyǵamyn. Aqsha da, kítap ta - tarıh qoı", - deıdí ol.
Mūǵalím endí osy qazynasyn nemereleríne jalǵap, mūra qaldyrsam deıdí.
Anyqtama: numızmatıka - aqsha aqsha-tańbalardy zertteıtín ǵylym. Ár túrlí eldíń tıyndary men qaǵaz aqshalaryn (kupyuralardy); olardyń tarıhyn, jasaluyn, dızaınyn, jazularyn, belgílerín; qaı dáuírge, qaı memleketke tıesílí ekení zertteıdí.
Suretter: keıípkerdíń jeke arhıvínen