Соңғы жылдары жылжымайтын мүлікке қатысты алаяқтық фактілері азаймай тұр. Сарапшылардың айтуынша, алаяқтар тек пәтер сатып алушыларды ғана емес, қолында баспанасы бар азаматтарды да түрлі айламен алдап, мүлкінен айыруға тырысады. Сондықтан мамандар жылжымайтын мүлікке қатысты кез келген мәміле кезінде сақ болуға шақырады.
Алаяқтар қандай тәсілдерді қолданады?
Заңгерлердің айтуынша, ең көп таралған схемалардың бірі – жалған сенімхат арқылы пәтерді сату. Кей жағдайда алаяқтар құжаттарды қолдан жасап, меншік иесінің атынан мәміле жасауға әрекеттенеді.
Сонымен қатар интернет арқылы «арзан пәтер», «шұғыл сатылым» деген хабарландырулар да жиі кездеседі. Мұндай жағдайда сатып алушыдан алдын ала ақша сұрап, кейін байланысқа шықпай кететіндер бар.
– Қазір алаяқтар технологияны жақсы меңгерген. Олар жалған құжат жасап қана қоймай, азаматтардың жеке деректерін де заңсыз пайдаланып жатады. Сондықтан кез келген мәмілені мұқият тексеру қажет, – дейді заңгер Айдос Қасымов.
Құжаттарды тексеру – басты талап
Сарапшылар ең алдымен пәтердің құқықтық тарихын тексеруге кеңес береді. Меншік иесі кім екенін, пәтерге ауыртпалық салынған-салынбағанын және оның кепілде тұрған-тұрмағанын анықтау маңызды.
Мамандар мәміле жасамас бұрын:
- меншік құқығын растайтын құжаттарды;
- техникалық паспортты;
- тіркелген тұрғындар туралы мәліметтерді;
- кепіл немесе тыйым салу шектеулерінің бар-жоғын тексеруді ұсынады.
Егер құжаттарда сәйкессіздік байқалса, мәмілені кейінге қалдырған жөн.
Электронды қызметтерді пайдалану маңызды
Бүгінде көптеген мемлекеттік қызмет цифрлық форматқа көшкен. Сарапшылар азаматтарға өздерінің жеке кабинеттерін тұрақты түрде бақылап отыруға кеңес береді.
Мәселен, жылжымайтын мүлікке қатысты қандай да бір әрекет жасалса, тиісті хабарламалар келеді. Бұл күмәнді операцияларды ерте анықтауға мүмкіндік береді.
– Азаматтар электронды цифрлық қолтаңбасын үшінші тұлғаларға бермеуі керек. ЭЦҚ – қолмен қойылған қолтаңбамен тең. Сондықтан оның қауіпсіздігіне ерекше назар аудару қажет, – дейді ақпараттық қауіпсіздік маманы Нұрсұлтан Әбілов.
Сенімхат бергенде абай болған жөн
Мамандардың айтуынша, көптеген даулы жағдай сенімхат рәсімдеу кезінде туындайды. Кейбір азаматтар құжаттың мазмұнын толық оқымай қол қояды немесе кең көлемдегі өкілеттік береді.
Сарапшылар сенімхатта қандай әрекеттерге рұқсат берілетіні нақты көрсетілуі тиіс екенін айтады. Егер қажеттілік болмаса, мүлікті сату құқығын қамтитын кеңейтілген сенімхат рәсімдемеген дұрыс.
Күдік тудырған жағдайда не істеу керек?
Егер азамат өз атына қатысты күмәнді әрекеттер болғанын байқаса, дереу құқық қорғау органдарына жүгінгені жөн. Сондай-ақ нотариусқа, ХҚКО-ға немесе тиісті мемлекеттік органдарға хабарласып, жағдайды нақтылаған дұрыс.
Мамандардың айтуынша, алаяқтықтың алдын алудың ең тиімді жолы – құқықтық сауаттылық пен қырағылық.
Сарапшы кеңесі
Заңгерлер жылжымайтын мүлікке қатысты кез келген мәмілені асығыс жасамауға шақырады. Құжаттарды бірнеше рет тексеріп, қажет болған жағдайда тәуелсіз заңгердің көмегіне жүгінген жөн.
Бір қарағанда тиімді болып көрінетін ұсыныс кейін үлкен шығынға әкелуі мүмкін. Сондықтан баспананы сатып алу немесе сату кезінде сақтық таныту – мүлікті қорғаудың ең сенімді жолы.