Таяу Шығыстағы шиеленіс әлемдік мұнай нарығын тағы да тұрақсыз күйге түсірді.
Aqshamnews.kz тілшісі осы жағдайға байланысты Энергетика министрлігіне сауал жолдап, мұнай бағасының болжамы мен оның Қазақстан экономикасына ықпалы туралы ресми жауап алды.
Таяу Шығыстағы геосаяси ахуалдың ушығуы әлемдік мұнай нарығына тікелей ықпал етіп отыр. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, қара алтын бағасы бірде барреліне 119 долларға дейін шарықтаса, артынша 87 долларға дейін төмендеген. Бұл – нарықтағы тұрақсыздықтың айқын көрінісі.
Осы жағдайға қатысты жуырда журналистер Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің пікірін білді. Ведомство басшысының айтуынша, қазіргі жағдайда мұнай бағасының орташа деңгейі шамамен 80 доллар көлемінде қалыптасуы мүмкін. Бұған Парсы шығанағы елдеріндегі мұнай инфрақұрылымына жасалған шабуылдар әсер етіп, нарықтағы ұсыныстың қысқаруына алып келген. Дегенмен, қақтығыстың қалай өрбитінін нақты болжау қиын, сондықтан баға динамикасы да құбылмалы болып қала береді.
Сарапшылардың пікірінше, мұнай бағасының одан әрі өсу ықтималдығы да жоққа шығарылмайды. Егер геосаяси шиеленіс күшейсе, ұсыныс одан әрі азайып, баға қайтадан 100 доллардан жоғары деңгейге жетуі мүмкін. Ал жағдай тұрақталса, керісінше, баға біршама төмендеп, 70–80 доллар аралығында сақталуы ықтимал.
Әлемдік нарықтағы баға мен сұраныс өзгерісі Қазақстан экономикасына да әсер етеді. Алайда бұл ықпал бірден байқала бермейді. Себебі мұнай бағасы арнайы ережелерге сәйкес белгіленеді. Мәселен, танкерлерге мұнай тиеу күні – коносамент датасы негізінде баға бекітіледі. Яғни, нақты табыс пен өзгерістер 20–30 күн аралығында көрініс табуы мүмкін. Егер жүктеу кезеңі қазіргі жоғары бағаға сәйкес келсе, ел бюджетіне түсетін кіріс те артады.
Ал бензин бағасына келсек, қазіргі таңда Қазақстанда күрт өсім күтілмейді. Әлемнің бірқатар елдерінде жанармай қымбаттап жатқанымен, ішкі нарықтағы баға тұрақтылығы сақталып отыр.
Сонымен қатар, тұрақсыздық жағдайында еліміз энергия қауіпсіздігін күшейтуге басымдық беруде. Энергетика министрлігі стратегиялық нысандарды қорғау және инфрақұрылымның тұрақты жұмысын қамтамасыз ету бағытында ұлттық компаниялармен бірлескен жұмысты күшейтуде. «ҚазМұнайГаз», «QazaqGaz», «KEGOC» және басқа да ірі ұйымдар қауіпсіздік шараларын күшейтіп, жүйенің үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуге кіріскен.
Ұзақ мерзімді перспективада Қазақстан мұнайға тәуелділікті азайтуға да назар аударып отыр. Бүгінде елде 162 жаңартылатын энергия нысаны жұмыс істейді, олардың жалпы қуаты 3,5 ГВт-қа жеткен. 2025 жылдың қорытындысы бойынша «жасыл» энергияның үлесі 7%-ды құрады. Ал 2026 жылға қарай бұл көрсеткішті арттырып, жаңа жел, күн және су электр стансаларын іске қосу жоспарланған.
Қорыта айтқанда, мұнай бағасы алдағы уақытта да геосаяси жағдайға тәуелді болмақ. Қазіргі сценарий бойынша баға 80 доллар шамасында сақталуы мүмкін, алайда жағдайдың күрделенуі оны қайтадан жоғары деңгейге көтеруі ықтимал. Ал Қазақстан үшін басты міндет – қысқа мерзімді табысты тиімді пайдаланып, ұзақ мерзімді энергетикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету.