Қазақстан үкіметі жүргізіп отырған салық жүйесін реформалау аясында кейбір өзгерістер металлургия саласы үшін ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін. «Түсті металлургия және лом жинаушылар қауымдастығы» бұл мәселеге алаңдаушылық білдіріп, Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі мен Мәжіліске ресми өтініш жолдады, деп хабарлайды aqshamnews.kz
Ұлттық экономика министрлігінің 2025 жылғы 5 ақпандағы жауабында көрсетілгендей, жаңа салықтық өзгерістер қара және түсті металдарды жинау және өңдеу саласын да қамтиды. Бұған дейін металлолом жинаумен айналысатын жеке тұлғалардың кірістеріне 85% салықтық жеңілдік берілген болса, бұл норма енді күшін жойды.
Бұл қадам жалпы мемлекеттік саясат аясында салықтық жеңілдіктерді 20%-ға қысқарту мақсатында қабылданған. Алайда, Қауымдастық өкілдері мұның салдары ауыр болатынын айтады. Олар бұл өзгерістер экономикалық және әлеуметтік мәселелердің ушығуына әкеліп жатқанын атап өтті.
Қазақстан экономикасы мұнайдан ғана тұрмайды. Металлургия саласы ел экономикасында стратегиялық маңызға ие, ал металлоломды жинау мен қайта өңдеу – оның ажырамас бөлігі.
Металлургиялық кәсіпорындар шикізат ретінде қайталама металдарды пайдаланады, бұл өндірістік шығындарды азайтып, табиғи ресурстарға түсетін жүктемені жеңілдетеді. Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, бір тонна болатты қайта өңдеу 1,5 тонна темір кенін және 0,5 тонна көмірді үнемдеуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, металдарды қайта өңдеу экологиялық жүктемені азайтады, өйткені ол бастапқы кенді өндіру және өңдеуге кететін шығындарды қысқартады.
Қазіргі таңда Қазақстанда қара және түсті металдардың қалдықтары мен сынықтарын негізінен қарапайым азаматтар жинайды. Олардың үлесі металлом жинаудың жалпы көлемінің 80%-ын құрайды. Бірақ жаңа салықтық талаптар бұл азаматтардың табысынан айырылып, металлолом тапсыруға деген ынтасын жояды.
Металлолом жинау – физикалық тұрғыда ауыр жұмыс. Ол тасымалдау, бөлшектеу, сұрыптау сияқты шығындарды қажет етеді. Егер салық жүктемесі артса, азаматтардың металлолом жинауға деген ынтасы төмендейді, бұл өз кезегінде металлолом дайындау көлемінің күрт төмендеуіне әкеледі.
Салықтық жеңілдіктердің жойылуы екі негізгі қауіп төндіреді:
1. Өндіріс шығындарының артуы
Егер ішкі нарықта металлолом тапшылығы туындаса, металлургиялық кәсіпорындар оны шетелден сатып алуға мәжбүр болады. Бұл шикізат құнының артуына, өндіріс шығындарының өсуіне және қазақстандық металл өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуіне алып келеді.
2. Көлеңкелі нарықтың күшеюі
Металлолом жинаушылар салық ауыртпалығынан қашып, металды заңсыз жолмен сатуға ұмтылады. Ресейде металлолом өткізу анағұрлым тиімді бола бастағандықтан, қазақстандық жинаушылар шекара асып, оны заңсыз экспорттауға тырысуы мүмкін.
Бұл жағдай тек салықтық түсімдердің азаюына ғана емес, сондай-ақ рұқсатсыз металл сынықтарын жинау мен сақтаудың көбеюіне, экологиялық проблемалардың ушығуына әкелуі мүмкін.
Саланы қолдау мақсатында Қауымдастық бірнеше ұсыныс жасады:
- Металлолом жинаумен айналысатын жеке тұлғалар үшін салықтық жеңілдіктерді қайтару;
- Металлоломды қайта өңдейтін кәсіпорындарға салықтық демалыстар немесе субсидиялар беру;
- Лицензиялау және бақылау жүйесін жетілдіру, металлолом жинаушыларға арналған тіркеу рәсімдерін жеңілдету;
- Жаңа салықтық талаптардың экономика мен металл нарығына әсерін жан-жақты зерттеу.
Қауымдастық өкілдері бұл мәселеге парламенттік тыңдау ұйымдастырып, сала мамандары мен мемлекеттік органдардың пікірлерін тыңдау қажеттігін алға тартады.
Қазіргі жағдай көрсетіп отырғандай, салықтық реформалар металлолом жинау көлемінің төмендеуіне және көлеңкелі нарықтың өсуіне себеп болуда. Бұл, өз кезегінде, металлургиялық кәсіпорындардың шығындарын арттырып, мемлекет қазынасына түсетін салықтық түсімдердің азаюына әкелуі мүмкін.
Үкіметтің бюджет тапшылығын қысқартуға тырысып жатқаны құптарлық шара, дегенмен де қара және түсті металдардың қалдықтарын жинайтын азаматтар үшін жеңілдіктің жойылуы қиындықтар туғызуда. Сондықтан, салықтық өзгерістерді қайта қарап, балама шараларды қарастыру маңызды.