Бүгінде алаяқтар көшеде емес, көбіне телефон мен интернеттің ар жағында отыр. Олар өзін банк қызметкері, курьер, мемлекеттік орган өкілі, онлайн-дүкен менеджері немесе инвестициялық компания маманы ретінде таныстыруы мүмкін. Мақсаты біреу – адамның сеніміне кіріп, жеке дерегін, банк картасының мәліметін немесе SMS-кодын қолға түсіру., – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Интернеттегі алаяқтықтың ең жиі кездесетін түрі – фишинг. Бұл кезде адамға жалған сайттың сілтемесі жіберіледі. Сырттай қарағанда ол банк, пошта қызметі, онлайн-дүкен немесе мемлекеттік порталға ұқсап тұруы мүмкін. Адам сол жерге карта нөмірін, құпиясөзін немесе SMS-кодын енгізген сәтте дерегі алаяқтардың қолына өтеді.
Тағы бір кең тараған тәсіл – жалған онлайн-дүкендер. Әлеуметтік желіде әдемі жарнама, арзан баға, «соңғы мүмкіндік», «тек бүгін жеңілдік» деген хабарламалар жиі кездеседі. Алаяқтар алдын ала төлем сұрайды, кейін байланысқа шықпай қояды немесе мүлде жоқ тауарды сатып жібереді.
Сондай-ақ соңғы кезде «банк қызметкерімін» деп қоңырау шалатындар көбейді. Олар картаңызға қауіп төніп тұрғанын, шотыңыздан ақша шешілгелі жатқанын айтып, адамды қорқытады. Сөйтіп SMS-код, CVV, құпиясөз немесе банк қосымшасына кіру дерегін сұрайды. Есте сақтаңыз: нағыз банк қызметкері ешқашан мұндай мәлімет сұрамайды.
Алаяқтықтың басты белгісі – асықтыру. «Қазір шешім қабылдамасаңыз, ақшаңыз жоғалады», «Бірден төлем жасасаңыз ғана жеңілдік беріледі», «Кодты айтпасаңыз, картаңыз бұғатталады» деген сөздер күмән тудыруы керек. Алаяқ адамға ойлануға мүмкіндік бермейді, себебі сабырмен тексерсеңіз, олардың өтірігі бірден ашылады.
Өзіңізді қорғаудың ең қарапайым жолы – жеке деректерді ешкімге бермеу. SMS-код, CVV, пароль, банк қосымшасының коды тек өзіңізге ғана белгілі болуы тиіс. Күмәнді сілтемені ашпаңыз, сайттың мекенжайын мұқият тексеріңіз. Банк қосымшасына тек ресми қосымша арқылы кіріңіз. Әлеуметтік желі мен поштаңызға екі факторлы қорғаныс қосып қойған дұрыс.
Картадағы лимитті шектеу де қауіпсіздік үшін маңызды. Интернет арқылы төлем жасайтын картаңызда көп ақша ұстамаған жөн. Белгісіз дүкеннен тапсырыс бермес бұрын пікірлерін, мекенжайын, байланыс нөмірін тексеріңіз. Бағасы нарықтан тым арзан болса, бұл да күдік тудыратын белгі.
Егер алданып қалсаңыз, ең алдымен банкке дереу хабарласып, картаны бұғаттаңыз. Кейін құпиясөздерді ауыстырып, алаяқпен жазысқан хаттарды, түбіртектерді, скриншоттарды сақтап қойыңыз. Бұл деректер полицияға арыз жазғанда қажет болуы мүмкін.
Интернеттегі алаяқтықтан қорғану үшін күрделі технологияны білу міндетті емес. Ең бастысы – асықпау, күмәнді ақпаратты тексеру және ешкімге құпия дерек бермеу. Қарапайым сақтық – қаржыңызды қорғаудың ең тиімді жолы.