Көрнекті ғалым, әдебиеттанушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Князь Ибрагимұлы Мирзоевтың өмірден өткеніне бүгін бес жыл толып отыр. Оның ғылымға, әдебиетке, ұлтаралық татулық пен рухани сабақтастыққа арнаған ғибратты ғұмыры ел жадында сақталып келеді.
Кей тұлғалардың өмірден озғанына жылдар өтсе де, олардың артында қалдырған ізі уақыт өткен сайын көмескіленбейді. Керісінше, атқарған еңбегінің салмағы, айтқан сөзінің мәні, тәрбиелеген шәкірттерінің жолы арқылы тұлғасы бұрынғыдан да айқындала түседі. Князь Ибрагимұлы Мирзоев – осындай ғалымдардың бірі.
Ол Тәуелсіз Қазақстанның әдебиеттану ғылымында өзіндік орны бар көрнекті ғалым болды. Ғылыми ізденістерінің негізгі арнасы Шығыс халықтары әдебиетінің өзара ықпалдастығы мен рухани байланыстарына, халықтар мәдениетінің сабақтастығына арналды. Оның еңбектері Қазақстан әдебиетінің әлемдік мәдени кеңістікпен байланысын зерделеуге қызмет етті.
Ғылымға басталған жол
Князь Ибрагимұлының ғылымдағы жолы Кавказ жерінен басталды. Ол 1970 жылы Х. Абовян атындағы Армения мемлекеттік университетінің филолог-шығыстанушы мамандығын тәмамдады. 1970–1990 жылдар аралығында жоғары оқу орнында ғылыми-педагогикалық қызмет атқарып, шығыс филологиясы саласындағы зерттеулерімен таныла бастады. Кейін «Эдеби Эрменистан» («Әдеби Армения») альманахының бас редакторы болып, Армения Жазушылар одағы басқармасының мүшесі және Әзербайжан әдебиеті секциясының жетекшісі қызметтерін атқарды. 1985 жылы КСРО Жазушылар одағының мүшелігіне қабылданды.
Қазақстандағы ғалымдық және ұстаздық қызметінің үлкен бір кезеңі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетімен байланысты болды. Ол Қазақ әдебиеті кафедрасында профессор болып еңбек етіп, кейін «Шығыс филологиясы» кафедрасының қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты. Князь Мирзоевтың ұйымдастыруымен, академик Тоқтар Садықовтың қолдауымен «Қазақ тілі және әзербайжан тілі» мамандығының ашылуы да сол кезеңдегі маңызды бастамалардың бірі еді.
Князь Ибрагимұлы Қазақстанды жай ғана еңбек еткен мекені ретінде емес, өзінің Отаны ретінде қабылдады. Қазақ тілін еркін меңгеріп, оны күнделікті және кәсіби ортада қолдануы арқылы өзге этнос өкілдеріне үлгі көрсетті.
Шығыс пен қазақ әдебиетін жалғаған ғалым
Князь Мирзоевтың ғылыми мұрасы сан салалы. Ол қазақ әдебиеті мен тілі, Қазақстандағы этностар әдебиеті мен мәдениеті, Шығыс халықтарының рухани байланыстары мен салыстырмалы әдебиеттану мәселелерін зерттеді.
Ғалымның «Абай поэзиясы: Жүрегімнің түбіне терең бойла», «Қазақстан халықтарының әдебиеті», «Қазақстан халқының қазіргі заманғы әдебиеті», «Тілдік компоративистика аясында Қазақстанның шетелдік Шығыс елдерімен тарихи-мәдени байланысы», «Тәуелсіздік жылдарындағы Қазақстан халқының көпұлтты әдебиеті» секілді еңбектері оның ғылыми ізденістерінің ауқымын аңғартады. Ол әлем әдебиетінің бірқатар туындыларын күрд тіліне аударып, Абай, Мұхтар Әуезов, Олжас Сүлейменов, Нұрлан Оразалин, Фариза Оңғарсынова секілді қазақ әдебиеті өкілдерінің шығармаларын күрд оқырманына жеткізді.
Ғалымның ең үлкен мұраларының бірі – шәкірттері. Оның жетекшілігімен оннан астам кандидаттық диссертация қорғалып, бірнеше докторлық зерттеуге ғылыми кеңесшілік жасалды. Князь Мирзоев салыстырмалы әдебиеттану мен Шығыс халықтарының классикалық әдеби мұрасын зерттеу саласында өзіндік ғылыми мектеп қалыптастырған тұлға болды.
Ол түрік, парсы, қазақ, орыс, әзербайжан, армян және күрд тілдерін жетік меңгерген. Бұл қасиеті ғалымға түрлі халықтардың әдеби мұрасын түпнұсқа негізінде салыстыра зерттеуге мүмкіндік берді.
Бірлікке қызмет еткен қайраткер
Князь Ибрагимұлының қызметін тек ғылым мен ұстаздық аясында қарастыру жеткіліксіз. Ол Қазақстанның қоғамдық өміріне де белсене араласты.
Қазақстан халқы Ассамблеясының алғашқы кезеңінен бастап оның жұмысына қатысып, Ассамблея Кеңесінің мүшесі болды. Күрд халқының мәдениетін, әдебиетін және тілін дамытуға бағытталған жұмыстар жүргізіп, Қазақстандағы күрдітану мектебінің қалыптасуына үлес қосты. Күрд тіліндегі көркем-әдеби, ғылыми және қоғамдық-ағартушылық «Нубар» журналының бас редакторы ретінде де ұлт мәдениетінің дамуына қызмет етті. Сондай-ақ «Күрді тілі» оқулығы мен оқу-әдістемелік кешендерін әзірлеуге атсалысты.
Оның ел алдындағы еңбегі мемлекет тарапынан жоғары бағаланды. Князь Мирзоев 1998 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды. Сондай-ақ «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл», «Астанаға 10 жыл», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медальдарына, Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алтын Бірлік» алтын медаліне ие болды. 2011 жылы оған «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді.
Өмір жалғасы – отбасы мен шәкірттері
Үлкен ғалымның өміріндегі тағы бір құндылық – отбасы еді. Жары Гогарчин Тааровна екеуі бес перзент тәрбиелеп өсірді. Балалары медицина, құқық және кәсіпкерлік салаларында өз орындарын тапты.
Ғалымның өмір жолына қарағанда бір нәрсе анық аңғарылады: ол әртүрлі мәдениеттердің арасынан айырмашылық емес, үндестік іздеді. Әдебиетті халықтарды жақындастыратын рухани көпір деп білді. Ғылымды – ұрпақ тәрбиелеудің, тілді – халықтарды табыстырудың, ал мәдениетті ел бірлігін нығайтудың құралына айналдырды.
Князь Ибрагимұлы Мирзоев – филология ғылымдарының докторы, профессор, Халықаралық Жоғары мектеп академиясының академигі, Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің мүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері ретінде ғылым мен қоғамдық өмірде терең із қалдырған тұлға.
Бүгін Князь Ибрагимұлы Мирзоевтың өмірден өткеніне бес жыл толып отыр. Бес жыл – адамды сағынуға ұзақ, ал үлкен тұлғаның мұрасын ұмытуға тым қысқа уақыт.
Ғалымның өзі өмірден өткенімен, оның кітаптардағы ойы, аудармалардағы үні, шәкірттеріндегі өнегесі, өзі қызмет еткен ғылым мен білім кеңістігіндегі ізі қалды. Бірнеше халықтың әдебиеті мен мәдениетін жақындастыруға ғұмырын арнаған Князь Мирзоевтың еңбегі де сол халықтар арасындағы рухани сабақтастықпен бірге жасай бермек.
Адам өмірінің шынайы өлшемі – қанша жыл жасағанында емес, артында қандай із қалдырғанында. Князь Ибрагимұлы Мирзоевтың ғибратты ғұмыры мен ғылыми мұрасы – кейінгі ұрпаққа қалған сондай қымбат рухани аманат.