Алдағы кезектен тыс Президент сайлауында адамдардың өз құқығын білгені жөн. Біріншіден, сайлаушылар сайлау бөлмесінің құпиясын қатаң есте сақтауы керек. Әр адамның дауыс беруі – бұл әркімнің жеке ісі, сайлаушылардың құпиялылыққа толық құқығы бар. Екіншіден, азамат дауыс бергеннен кейін оның кімге дауыс бергенін сұрауға не оны жазып тіркеуге ешкімнің құқығы жоқ. Үшіншіден, қазір алты үміткер бар.
Егер сайлаушы ешкімге дауыс бергісі келмесе, «бәріне қарсы» бағанасын таңдай алады. Яғни адамдар сайлауға қатысты кез келген тілекті толық көлемде жүзеге асыра алады. Мұны барлық адамдар білуі керек. Сондай-ақ, сайлау алдында ескерілетін мәселелер бар. 2005 жылдан бастап президенттік сайлауда жиі орын алатын заң бұзушылықтар арнайы арандатудың кесірінен болады. Содан кейін адамдар сайлау құқығының бұзылуына шағымданады.
Мысалы, адамдар басқа қалаға арнайы келіп, «Бізде сайлау парақтары жоқ, бізді кіргізбей жатыр» деген сияқты шу шығарады. Негізінен әр адам іссапармен басқа аймақта жүретін болса, уақытша тіркеуі бойынша дауыс беру орны туралы алдын ала хабарлауы керек. Мұндай істерді сот тексере бастағанда, шағымданушы бір-екі сағат ішінде бір елдімекеннен басқа елдімекенге барып, мұнда сайлау құқығы бұзылғанын көрсеткені анықталады.
Айта кеткен жөн, Президенттікке үміткер тарапынан да заң бұзылуы мүмкін. Олар үгіт-насихатқа пайдаланылған ақша көзін айтуы керек. Егер үміткер бұл ақпаратты жасыратын болса, онда бұл сайлау заңнамасын бұзу екенін ескерген жөн. Содан кейін сайлау комиссияларының құрамы жылданжылға өзгермейді деген шағым жиі айтылады.
Біріншіден, заң шектемейді. Екіншіден, сайлау комиссияларында бір адамдар, ал іс жүзінде басқалары болды деген шағым да айтылды. Бірақ олардың барлығы тексеруден өтті және мұндай нақты фактілер анықталған жоқ. Дегенмен, кез келген жағдайда айтылған фактілердің алдын алу керек.
Мұндай құқықбұзушылықтарды болдырмау үшін жақсы дайындық қажет.