Балалар интернетті ерте жастан пайдаланады: ойын ойнайды, видео көреді, әлеуметтік желіге кіреді, түрлі қосымша жүктейді. Бірақ цифрлық кеңістікте пайдалы дүниемен қатар қауіп те көп. Әсіресе интернет алаяқтары балалардың сенгіштігін, тәжірибесінің аздығын пайдаланып, жеке мәліметін, аккаунтын немесе ата-анасының банк деректерін қолға түсіруге тырысады, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Көбіне алаяқтар балаларға «тегін сыйлық», «ойындағы бонус», «жаңа мүмкіндік», «ұтыс жеңіп алдың» деген хабарлама жібереді. Мұндай сілтемелер сырттай қарағанда ойын платформасына, онлайн-байқауға немесе танымал қосымшаға ұқсап тұруы мүмкін. Бала қызығып, сілтемені басады. Кейін телефон нөмірін, аты-жөнін, құпиясөзін немесе ата-анасының картасына қатысты деректерді енгізуі мүмкін.
Тағы бір қауіп – бейтаныс адамдардан келген хабарламалар. Әлеуметтік желіде немесе онлайн ойында өзін бала ретінде таныстырып, сенімге кіретіндер бар. Олар алдымен жай сөйлеседі, кейін жеке фото, мекенжай, мектеп атауы, ата-анасының телефоны немесе ақша сұрауы мүмкін. Сондықтан балаға интернеттегі әр адамға бірден сенуге болмайтынын түсіндіру өте маңызды.
Ата-ананың басты міндеті – баланы қорқыту емес, ашық сөйлесу. Егер бала күмәнді жағдайға тап болса, «ұрысады» деп жасырып қалмауы керек. Керісінше, ата-анасына бірден айтуы қалыпты нәрсе екенін білуі тиіс. Ол үшін үйде қарапайым ереже болуы керек: белгісіз сілтеме ашпау, құпиясөзді ешкімге айтпау, бейтаныс адаммен жеке сөйлеспеу, ақша сұралса бірден тоқтау және ата-анаға хабарлау.
Сонымен қатар ата-аналар баланың қолданатын қосымшаларын, ойындарын және әлеуметтік желідегі құпиялық баптауларын тексеріп отырғаны жөн. Аккаунттарға екі факторлы қорғаныс қосу, күрделі құпиясөз қою, экран уақытын бақылау – қауіптің алдын алуға көмектеседі. Баланың жеке парақшасында мектеп нөмірі, үй мекенжайы, телефон нөмірі сияқты деректер ашық тұрмауы керек.
Егер бала алаяқтардың арбауына түсіп қалса, ең алдымен сабыр сақтау қажет. Аккаунт паролін дереу ауыстырып, күдікті адамды бұғаттаңыз. Хаттарды, сілтемелерді, скриншоттарды өшірмей сақтап қойыңыз. Егер банк картасының дерегі берілсе, бірден банкке хабарласып, картаны бұғаттау керек. Қажет болған жағдайда полицияға арыз жазған дұрыс.
Интернеттегі қауіптен толық қашып құтылу мүмкін емес. Бірақ баланы қарапайым цифрлық қауіпсіздік ережелеріне үйрету арқылы көп қатердің алдын алуға болады. Ең бастысы – бала ата-анасына сенуі керек. Себебі интернеттегі қауіппен күресте тыйымнан гөрі түсіндіру, бақылаудан гөрі сенім мен ашық әңгіме әлдеқайда маңызды.
Есте сақтаңыз: балаға «интернетте бәріне сенуге болмайды» деген қарапайым ережені үнемі ескертіп отыру қажет. Бала қауіпсіздігі – ортақ жауапкершілік.