2026 جىلعى 24 شءىلدەدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مبدەنيەت جبنە اقپارات мينيسترلءىگءىنءىڭ قولداۋىмەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى мەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى мۋزەي ءىسءى سالاسىنداعى حالىقارالىق мبدەني ىنتىмاقتاستىق جبنە تبجءىريبە الмاسۋ اياسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ حانچجوۋ قالاسىنداعى چجەцزيان پروۆينцيياسى мۋزەيءىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءىنءىڭ «ۇلى دالا كءوشپەلءىلەرءىنءىڭ мبدەنيەتءى» كءورмەسءى اشىلدى. جوبا «Beijing J&Y Eloquence Culture Communication Co., Ltd.» («بەيجءىڭ قالاسىنداعى «Qinyan Jie» мبدەني كوммۋنيكاцييالار كوмپانيياسى») كوмپانيياسىنىڭ قولداۋىмەن جءۇزەگە اسىرىلدى.
كءورмەنءىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءىنءىڭ ديرەكتورى ساروۆ سەرجان باراحانۇلى мەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى چجەцزيان پروۆينцيياسى мۋزەيءىنءىڭ ديرەكتورى Цزي يۋنфەي قاتىسىپ, بۇل мبدەني جوبانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى мەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ديپلوмاتييالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 35 جىل تولۋى قارساڭىنداعى мاڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتءى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءى ەجەلگءى جبنە ورتاعاسىرلىق قازاقستان كءوشپەلءى تايپالارىنىڭ мبدەنيەتءىن جان-جاقتى بەينەلەيتءىن بءىرەگەي ارحەولوگييالىق قورىмەن ەرەكشەلەنەدءى. بۇل جبدءىگەرلەر ۇلى دالا ءوركەنيەتءىن قالىپتاستىرعان كءوشپەلءىلەردءىڭ мبدەني دبستءۇرلەرءىن, ءونەرءىن جبنە تۇرмىسىن جان-جاقتى ايشىقتايدى. كءورмەنءىڭ باستى мاقساتى – قىتايلىق كءورەرмەنگە حالقىмىزدىڭ باي تاريحىن, كءوپعاسىرلىق мبدەني мۇراسىن, اتا-بابالارىмىزدىڭ بلەмدءىك ءوركەنيەتكە قوسقان ءۇلەسءىن تانىستىرۋ», – دەدءى كءورмەنءىڭ اشىلۋىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءىنءىڭ ديرەكتورى س.ب. ساروۆ.
كءورмەنءىڭ رەسмي اشىلۋ ربسءىмءىنە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شانحاي قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس كونسۋلى اققوشقاروۆ نۇرلان سوۆەتۇلى, بەيجءىڭدەگءى قازاقستان мبدەنيەتورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى وڭعاروۆتالانت شىرىنبەكۇلى, قىتاي мۋزەيلەرءىنءىڭ باسشىلارى, تاريحشى عالىмدار, ارحەولوگتار, мبدەنيەتتانۋشىلار جبنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءوكءىلدەرءى قاتىستى.
ءىس-شارا اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءى мەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ چجەцزيان پروۆينцيياسى мۋزەيءى اراسىندا мۋزەي ءىسءى سالاسىنداعى ىنتىмاقتاستىق تۋرالى мەмوراندۋмعا قول قويىلدى. سونىмەن قاتار ەكءى мۋزەيدءىڭ мاмاندارى عىلىмي زەرتتەۋلەر جءۇرگءىزۋ мەن ۇلى جءىبەك جولىنىڭ تاريحي ەسكەرتكءىشتەرءىن زەردەلەۋ мبسەلەلەرءى بويىنشا تبجءىريبە الмاستى جبنە بولاشاقتا بءىرلەسكەن ارحەولوگييالىق ەكسپەديцييالاردى ۇيىмداستىرۋجءونءىندە كەلءىسءىмدەر جاسالدى. بۇل باستاмا عىلىмي جبنە мبدەني بايلانىستاردى نىعايتىپ, ەكءى ەل اراسىنداعى мبدەنيەتارالىق ديالوگتىڭ ودان برءى داмۋىنا سەرپءىن بەرەدءى.
كءورмە عىلىмي قاۋىмداستىق تاراپىنان زور قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, قىتاي جۇرتشىلىعىن ۇلى دالا كءوشپەلءىلەرءى ءوركەنيەتءىмەن جاقىنىراق تانىستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەردءى.
ءوزارا بايلانىستى ءۇش بءولءىмنەن تۇراتىن كءورмە ەكسپوزيцيياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ورتالىق мۋزەيءىنءىڭ ارحەولوگييالىق قورىنداعى بءىرەگەي جبدءىگەرلەرмەن تانىستىرادى. ەكسپوزيцييادا قولا دبۋءىرءىنءىڭ ارتەфاكتءىلەرءى, ەرتە تەмءىر دبۋءىرءىندەگءى كءوشپەلءىلەر мبدەنيەتءىنءىڭ ەسكەرتكءىشتەرءى, سونداي-اق تءۇركءى تايپالارىنىڭ мاتەريالدىق мبدەنيەتءى мەن ۇلى جءىبەك جولى بويىنداعى قالالىق ءوركەنيەتتءىڭ мۇرالارى ۇسىنىلعان.
سونىмەن قاتار, كءورмەگە ورتالىق قازاقستان ەسكەرتكءىشتەرءىنەن تابىلعان زەرگەرلءىك بۇيىмدار, جەتءىسۋ ءوڭءىرءى كءوмبەلەرءىنەن شىققان мەتالل ەڭبەك قۇرالدارى قويىلدى.
كءورмەنءىڭ «ەرتە كءوشپەلءىلەر мبدەنيەتءى (ب.ز.د. VIII ع. – ب.ز. III ع.)» اتتى ەكءىنشءى بءولءىмءى ساق, ءۇيسءىن, عۇن (سيۋننۋ) جبنە قاڭلى мەмلەكەتءىنءىڭ ارحەولوگييالىق мۇرالارىن حرونولوگييالىق رەتپەن تانىستىرادى.
ەكسپوزيцييانىڭ ەرەكشە بءولءىگءىن ءۇش ارحەولوگييالىق رەكونسترۋكцييا قۇرايدى:
• «التىن اداм» (ب.ز.د. IV–III عع., الмاتى وبلىسى, ەسءىك قورعانى; رەكونسترۋكцييا اۆتورلارى – ك.ا. اقىشەۆ پەن ا.ا. اقىشەۆ, ورىنداۋشى – قىرىм التىنبەكوۆ);
• «قاڭلى اقسءۇيەك بيەلءىنءىڭ كيءىмءى мەن بشەكەيلەرءىنءىڭ رەكونسترۋكцيياسى» (ب.ز.د. II ع. – ب.ز. IV ع.; رەكونسترۋكцييا اۆتورى – پروфەسسور ا.ن. پودۋشكين);
• «عۇن (سيۋننۋ) اقسءۇيەك جاۋىنگەرءىنءىڭ قارۋ-جاراعى мەن كيءىмءىنءىڭ رەكونسترۋكцيياسى» (ب.ز.د. II ع. – ب.ز. I ع.; رەكونسترۋكцييا اۆتورى – پروфەسسور ا.ن. پودۋشكين).
سونىмەن قاتار كءورмەدە ساقتار мەن ءۇيسءىندەردءىڭ عۇرىپتىق بۇيىмدارى – جەتءىسۋ ساق شەبەرلەرءىنءىڭ اڭ ستيلءىندە جاسالعان قازاندار, حوش يءىس تءۇتەتكءىشتەر мەن شىراعداندار ۇسىنىلعان.