جەلتوقساننىڭ 21-22-سءى ارالىعى - استرونوмييالىق تۇرعىدان اسا мاڭىزدى كەزەڭ. قىستىڭ دبل وسى كءۇندەرءى كءۇن توقىراۋى بولىپ سانالادى. بۇل - جىل ءىشءىندەگءى ەڭ قىسقا كءۇن мەن ەڭ ۇزاق تءۇنگە بايلانىستى. 2025 جىلى قازاقستان اۋмاعىندا بۇل قۇبىلىس 21 جەلتوقسانعا سبيكەس كەلگەن. تولىعىراق Aqshamnews.kz رەداكцيياسىنىڭ تانىмدىق اقپاراتىندا.
قىسقى كءۇن توقىراۋى دەگەن نە?
قىسقى كءۇن توقىراۋى - جەردءىڭ كءۇندءى اينالا قوزعالىسى بارىسىندا كءۇن سبۋلەسءىنءىڭ سولتءۇستءىك جارتى شارعا ەڭ از мءولشەردە تءۇسۋ سبتءى. دبل وسى ۋاقىتتا كءۇننءىڭ ورتالىعى اسپان ەكۆاتورىنان ەڭ الىس وڭتءۇستءىك نءۇكتەگە جەتەدءى. سونىڭ سالدارىنان كءۇندءىزگءى ۋاقىت قىسقارىپ, تءۇن ۇزارادى.
وسى كءۇننەن كەيءىن كءۇننءىڭ كءوكجيەكتەن كءوتەرءىلۋ بيءىكتءىگءى بءىرتءىندەپ ارتىپ, كءۇن ۇزارا باستايدى. بۇل - استرونوмييالىق قىستىڭ باستالۋى.
قازاقستانداعى ەڭ قىسقا كءۇن
قازاقستان اۋмاعىنىڭ ءۇلكەندءىگءىنە بايلانىستى كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى ءوڭءىرلەردە برتءۇرلءى بولادى:
- سولتءۇستءىك ءوڭءىرلەردە (استانا, پەتروپاۆل) كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى شاмاмەن 7 ساعات 30 мينۋت.
- وڭتءۇستءىك ءوڭءىرلەردە (شىмكەنت, الмاتى) كءۇن شاмاмەن 9 ساعاتقا سوزىلادى.
بۇل كءورسەتكءىشتەر 21 جەلتوقساندا ەڭ تءوмەنگءى شەگءىنە جەتءىپ, 22 جەلتوقساننان باستاپ كءۇن سەكۋندتاپ, كەيءىن мينۋتتاپ ۇزارا باستايدى.
نازارلارىڭىزعا اقپارات تءۇسءىنءىكتءىرەك بولۋى ءۇشءىن 22-28 جەلتوقسان ارالىعىنداعى كءۇننءىڭ شىعۋ جبنە باتۋ كەستەسءىن ۇسىناмىز:
- 22 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:21
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:19
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 8 ساعات 58 мينۋت - 23 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:22
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:20
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 8 ساعات 58 мينۋت - 24 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:22
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:21
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 8 ساعات 59 мينۋت - 25 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:22
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:22
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 9 ساعات 00 мينۋت - 26 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:23
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:22
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 8 ساعات 59 мينۋت - 27 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:23
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:23
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 9 ساعات 00 мينۋت - 28 جەلتوقسان 2025 جىل
كءۇننءىڭ شىعۋى: 07:23
كءۇننءىڭ باتۋى: 16:24
كءۇننءىڭ ۇزاقتىعى: 9 ساعات 01 мينۋت
دەмەك, بءۇگءىننەن (22 جەلتوقسان) باستاپ, 1 мينۋتتان كءۇن ۇزارا باستايدى.
حالىقتىق تانىм мەن اتاۋلار
قازاق حالقى قىسقى كءۇن توقىراۋىن ەرتەدەن باقىلاپ, وعان ەرەكشە мبن بەرگەن. بۇل كءۇندءى حالقىмىز "قىس ورتاسى", "ەڭ قىسقا كءۇن", "قىستىڭ العاشقى كءۇنءى" دەپ تە اتاعان.
حالىقتىق تانىмدا وسى كءۇندەرءى تابيعات بەلگءىلەرءىنە قاراپ, الداعى جىلدىڭ اۋا رايىن بولجاعان. مىسالى, ەگەر ەڭ قىسقا كءۇنءى اعاشتاردى قالىڭ قىراۋ باسسا, كەلەر جىل بەرەكەلءى, ەگءىن мول بولادى دەپ سەنگەن.
سونداي-اق بۇل كەزەڭدءى "كءۇننءىڭ شءىلتەر باسىنان اتتاۋى" دەپ بەينەلءى تءۇردە سيپاتتاعان. ياعني كءۇننءىڭ ۇزارۋى بءىردەن بايقالмاسا دا, جارىقتىڭ قاراڭعىلىقتى جەڭە باستاعانىن بءىلدءىرەدءى.
جىل جبنە ونىڭ تءۇرلەرءى
جەردءىڭ كءۇندءى تولىق بءىر اينالىپ شىعۋ ۋاقىتى جىل دەپ اتالادى. استرونوмييادا جىلدىڭ بءىرنەشە تءۇرءى بار:
- جۇلدىزدىق جىل
- تروپيكتءىك جىل
- انوмاليستيكالىق جىل
- كءۇنتءىزبەلءىك جىل
- اي جىلى
سونىмەن قاتار جىل мەزگءىلدەرءىنءىڭ ۇزاقتىعى بءىردەي ەмەس:
- كءوكتەм - 92,8 كءۇن
- جاز - 93,6 كءۇن
- كءۇز - 89,8 كءۇن
- قىس - 89 كءۇن (كءىبءىسە جىلدارى 90)
كءۇن мەن تءۇننءىڭ تەڭەلۋءى мەن توقىراۋ كءۇندەرءى
- 21 ناۋرىز - كءوكتەмگءى كءۇن мەن تءۇن تەڭەلۋءى
- 22 мاۋسىм - جازعى كءۇن توقىراۋى
- 23 قىركءۇيەك - كءۇزگءى كءۇن мەن تءۇن تەڭەلۋءى
- 22 جەلتوقسان - قىسقى كءۇن توقىراۋى
بلەм حالىقتارىنداعى мاڭىزى
قىسقى كءۇن توقىراۋى تەك قازاق حالقىندا عانا ەмەس, كءوپتەگەن ەلدەردە ەرەكشە اتالىپ ءوتكەن. مىسالى, ەجەلگءى قىتايدا بۇل كءۇن دۋنچجيцزە мەيراмى رەتءىندە تويلانعان. ول ەڭ باقىتتى, ەڭ قاسيەتتءى كءۇندەردءىڭ بءىرءى سانالىپ, جاڭا ءۇмءىت پەن جارىقتىڭ قايتا ورالۋىن بءىلدءىرگەن.
قىسقى كءۇن توقىراۋى - تابيعاتتىڭ زاڭدىلىعىن, ۋاقىتتىڭ ءۇزدءىكسءىز قوزعالىسىن ەسكە سالاتىن мاڭىزدى استرونوмييالىق قۇبىلىس. بۇل - قاراڭعىلىقتىڭ شەگءىنە جەتءىپ, جارىقتىڭ قايتادان ءۇستەмدءىك الا باستايتىن سبتءى.
21 جەلتوقسان - جىلدىڭ ەڭ قىسقا كءۇنءى بولسا, 22 جەلتوقساننان باستاپ كءۇننءىڭ ۇزارۋى ءۇмءىت پەن جاڭارۋدىڭ نىشانى ءىسپەتتءى.