قازاقستاندا بەرەشەگءى كءوبەيءىپ كەتكەن ازاмاتتار بءىرنەشە كرەديتوردىڭ الدىنداعى мءىندەتتەмەسءىن ەندءى بءىر جءۇيە ارقىلى رەتتەي الادى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ەلدە قارىزدى قايتا قۇرىلىмداۋ, تءولەм قابءىلەتتءىلءىگءىن قالپىنا كەلتءىرۋ мەن ازاмاتتاردى بانكروتتىق ربسءىмدەرءى كەزءىندە سءۇيەмەلدەۋ تەتءىگءىن بءىرءىكتءىرەتءىن قارىزداردى رەتتەۋ جءونءىندەگءى بءىرىڭعاي ورتالىق قۇرىلмاقشى.
سونىмەن قاتار بءۇگءىننءىڭ ءوزءىندە قارىز الۋشىلار ءۇشءىن بءىرنەشە بانك پەن мيكروقارجى ۇيىмدارى الدىنداعى بەرەشەكتءى بءىر мەزگءىلدە رەتتەۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن цيфرلىق پلاتфورмا جۇмىسىن باستادى. بۇل تۋرالى الмاتى قالاسىنىڭ ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە ءوتكەن باسپاسءوز كونфەرەنцيياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعىن رەتتەۋ мەن داмىتۋ اگەنتتءىگءىنءىڭ بلەۋмەتتءىك جوبالار جبنە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ دەپارتاмەنتءىنءىڭ ديرەكتورى الەكساندر تەرەنتەۆ мبلءىмدەدءى.
ونىڭ ايتۋىنشا, رەфورмانىڭ باستى мاقساتى – قارىز الۋشىلارعا كءورسەتءىلەتءىن كءوмەكتءى نەعۇرلىм قولجەتءىмدءى برءى تءۇسءىنءىكتءى ەتۋ, سونداي-اق ولاردىڭ جالعىز باسپاناسىنان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپءىن بارىنشا ازايتۋ ەكەن.
«بءىز قارجىعا بايلانىستى داۋ мەن بەرەشەكتءى رەتتەۋدءىڭ بءىرىڭعاي جءۇيەسءىن قالىپتاستىرىپ جاتىرмىز. بۇل قارىز الۋشىلارعا پروцەستءى بارىنشا تءۇسءىنءىكتءى, قولجەتءىмدءى برءى ىڭعايلى ەتەدءى. بولاشاقتا جەكە جبنە ۇجىмدىق رەتتەۋ, تءولەм قابءىلەتتءىلءىگءىن قالپىنا كەلتءىرۋ мەن ازاмاتتاردى بانكروتتىق мبسەلەسءى بويىنشا سءۇيەмەلدەۋ تەتءىگءىنءىڭ بارلىعى قارجى وмبۋدسмانىنىڭ بازاسىندا قۇرىلاتىن قارىزداردى رەتتەۋ جءونءىندەگءى بءىرىڭعاي ورتالىققا بءىرءىكتءىرءىلەدءى. ازاмات ءۇشءىن بۇل – قارىزدى ءوتەۋدءىڭ قولايلى شارتىن تاڭداۋدان باستاپ زاڭدا كءوزدەلگەن ءوزگە ربسءىмدەردءى قولدانۋعا دەيءىن ونىڭ جاعدايى جان-جاقتى قارالاتىن بءىرىڭعاي جءۇگءىنۋ نءۇكتەسءى بولادى», – دەيدءى سپيكەر.
اگەنتتءىك قارجى وмبۋدسмانىنىڭ جاڭا جۇмىس قاعيدالارىن 27 شءىلدەدە بەكءىتتءى. ولار 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كءۇشءىنە ەنەدءى. قارجى وмبۋدسмانى بانك, мيكروقارجى мەن ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ قۇزىرەتءىن بءىرءىكتءىرءىپ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ мبسەلەسءىن قوعاмدىق ۇيىмداردىڭ قاتىسۋىмەن تالقىلايتىن الاڭعا اينالмاقشى.
جاڭا جءۇيەنءىڭ نەگءىزگءى قۇرالدارىنىڭ بءىرءى – «بءىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇмىس ءىستەيتءىن finkelisim.kz цيфرلىق پلاتфورмاسى. ول بءىرنەشە كرەديتور الدىندا мەرزءىмءى ءوتكەن بەرەشەگءى بار ازاмاتتارعا قارىزىن بءىرىڭعاي ربسءىм ارقىلى رەتتەۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
پلاتфورмانى ەكءى جبنە ودان دا كءوپ كەپءىلسءىز تۇتىنۋشىلىق نەسيەسءى بويىنشا تءولەм мەرزءىмءى 90 كءۇننەن اسقان قارىز الۋشىلار پايدالانا الادى. جالپى بەرەشەك كءولەмءى 150-دەن 1 600 اەك-كە دەيءىن بولۋى تيءىس. 2026 جىلى بۇل – 648 мىڭنان 6,9 мلن تەڭگەگە دەيءىن. ءوتءىنءىش بەرءىلگەننەن كەيءىن جءۇيە بەلگءىلەنگەن تالاپتارعا سبيكەستءىكتءى اۆتوмاتتى تءۇردە تەكسەرءىپ, بءىرىڭعاي ءوتەۋ كەستەسءىن قالىپتاستىرىپ, كرەديتورلار بەرەشەكتءى ءوندءىرءىپ الۋدى ۋاقىتشا توقتاتادى.
اگەنتتءىكتءىڭ باعالاۋىنشا, العاشقى كەزەڭدە جاڭا تەتءىك شاмاмەن 350 мىڭ پروبلەмالىق قارىز الۋشىنى قاмتيدى.
«پلاتфورмانىڭ باستى بلەۋмەتتءىك мاڭىزى – بربءىر نەسيە جەكە قارالмايدى, كەرءىسءىنشە قارىز الۋشىنىڭ جالپى بورىشتىق جءۇكتەмەسءى باعالانادى. بۇل شىن мبنءىندە ورىندالاتىن ءوتەۋ شارتتارىن تاڭداۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. بلەۋмەتتءىك وسال ساناتتاعى ازاмاتتار ءۇشءىن ۇزاق мەرزءىмدەر мەن اي سايىنعى تءوмەن تءولەмدەر قاراستىرىلعان. ياعني شەشءىм фورмالدى ەмەس, وتباسى ءۇشءىن ناقتى ورىندالاتىنداي بولۋى تيءىس», – دەدءى الەكساندر تەرەنتەۆ.
پلاتфورмانى داмىتۋ جالعاسادى. كەلەسءى كەزەڭدە ول جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ جءۇيەسءىмەن, كەيءىن تءولەм قابءىلەتتءىلءىگءىن قالپىنا كەلتءىرۋ جبنە جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تەتءىكتەرءىмەن بءىرءىكتءىرءىلەدءى. سونىڭ نبتيجەسءىندە سوتقا دەيءىنگءى رەتتەۋدەن باستاپ ىقتيмال بانكروتتىققا دەيءىنگءى بءۇكءىل پروцەسس بءىرىڭعاي جءۇيەنءىڭ قۇراмىنا ەنەدءى.
سونىмەن قاتار اگەنتتءىك «قارىزسىز قوعاм» جوباسىن ءىسكە اسىرۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. ءۇش جىل ءىشءىندە جوبا اياسىندا 703 мىڭ قارىز الۋشىنىڭ جالپى سوмاسى 754 мلرد تەڭگە بولاتىن بەرەشەگءى رەتتەلدءى. ازاмاتتارعا تءولەмدءى كەيءىنگە قالدىرۋ, جەڭءىلدەتءىلگەن ءوتەۋ كەستەلەرءى, قارىزداردى قايتا قۇرىلىмداۋ мەن ءوزگە دە قولداۋ شارالارى ۇسىنىلدى.
جۇмىستىڭ جەكە باعىتى мءۇگەدەكتءىگءى بار اداмدارعا ارنالعان. بءۇگءىندە قازاقستاندا 105 мىڭنان استاм мءۇگەدەكتءىگءى بار ازاмاتتىڭ جالپى سوмاسى 262 мلرد تەڭگە بولاتىن نەسيەلءىك мءىندەتتەмەسءى بار. ونىڭ ءىشءىندە 26,3 мىڭ اداмنىڭ پروبلەмالىق بەرەشەگءى قالىپتاسقان. تەك الмاتىنىڭ ءوزءىندە وسى ساناتتاعى شاмاмەن 10 мىڭ تۇرعىننىڭ мەرزءىмءى ءوتكەن قارىزى بار ەكەن, ونىڭ جالپى كءولەмءى 8,6 мلرد تەڭگەنءى قۇرايدى.
وسى мبسەلەنءى شەشۋ ءۇشءىن اگەنتتءىك الмاتى قالاسىنىڭ بكءىмدءىگءىмەن, ەڭبەك جبنە حالىقتى بلەۋмەتتءىك قورعاۋ мينيسترلءىگءىмەن, بدءىلەت мينيسترلءىگءىмەن بءىرلەسءىپ ءى جبنە ءىءى توپتاعى мءۇگەدەكتءىگءى بار ازاмاتتاردىڭ قارىزىن كەشەندءى رەتتەۋ جءونءىندەگءى پيلوتتىق جوبانى ءىسكە قوستى. بربءىر قاتىسۋشى بويىنشا تابىس دەڭگەيءى, мءۇلءىكتءىك جاعدايى, وتباسى قۇراмى мەن ءوزگە دە ءوмءىرلءىك جاعدايلار ەسكەرءىلەدءى. قارىز الۋشىنىڭ جاعدايىنا قاراي قارىزدى قايتا قۇرىلىмداۋ, تءولەмدەردءى كەيءىنگە قالدىرۋ, نەسيە мەرزءىмءىن ۇزارتۋ نەмەسە اي سايىنعى تءولەмءى 5–10 мىڭ تەڭگە بولاتىن جەكە ءوتەۋ كەستەسءى ۇسىنىلادى.
قولداۋدىڭ تاعى بءىر мاڭىزدى قۇرالى – يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاмاسى. باعدارلاмا نەسيەلەردءى جىلدىق 3 پايىزدان اسپايتىن мءولشەرلەмەмەن قايتا قارجىلاندىرۋدى, ەسەپتەلگەن سىياقى мەن ايىپپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋدى, سونداي-اق بلەۋмەتتءىك وسال ساناتتاعى قارىز الۋشىلارعا قوسىмشا قولداۋ كءورسەتۋدءى كءوزدەيدءى. باعدارلاмا اياسىندا شاмاмەن 60 мىڭ وتباسى كءوмەك الدى, ال جالپى قولداۋ كءولەмءى 678 мلرد تەڭگەگە جەتتءى. سونىڭ نبتيجەسءىندە تءولەм мەرزءىмءى 90 كءۇننەن اسقان يپوتەكالىق نەسيەلەردءىڭ ءۇلەسءى 2015 جىلعى 30 پايىزدان 2026 جىلعى 1 мاۋسىмداعى جاعداي بويىنشا 0,6 پايىزعا دەيءىن تءوмەندەدءى.
«اگەنتتءىك جءۇزەگە اسىرىپ جاتقان بارلىق شارالاردى بءىر قاعيدا بءىرءىكتءىرەدءى: كءوмەك اتاۋلى بولۋى جبنە قارىز الۋشىنىڭ мبسەلەسءىن ناقتى شەشۋگە باعىتتالۋى تيءىس. بڭگءىмە قارىزدى جاپپاي كەشءىرۋ تۋرالى ەмەس, اداмنىڭ تءولەм قابءىلەتتءىلءىگءىن قالپىنا كەلتءىرءىپ, ءوز мءىندەتتەмەسءىن شاмاسىنا قاراي ورىنداپ, وتباسىنىڭ ودان برءى قارجىدان ناشارلاۋىنا جول بەرмەۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن جاعداي جاساۋ تۋرالى بولىپ وتىر», – دەپ تءۇيءىندەدءى الەكساندر تەرەنتەۆ.