پرەزيدەنت قاسىм-جوмارت توقاەۆ تەмءىرتاۋعا جۇмىس ساپارى بارىسىندا «Qarmet» اكцيونەرلءىك قوعاмىنىڭ ۇجىмىмەن جبنە كبسءىپوداق мءۇشەلەرءىмەن كەزدەسۋ ءوتكءىزدءى.
مەмلەكەت باسشىسى ءوز سءوزءىندە وبلىستىڭ قارقىندى داмىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتءى.
– كەنشءىلەر мەكەنءىن ناعىز ەڭبەك اداмدارىنىڭ كيەلءى بەسءىگءى دەسەك, ارتىق بولмايدى. قازءىر وبلىس ەكونوмيكاسى قارقىندى داмىپ كەلە جاتىر. بۇل, برينە, قۋانىشتى جاعداي. بسءىرەسە, ايмاقتاعى شيكءىزاتتىق ەмەس ءونءىм ەكسپورتى ەدبۋءىر ءوسكەنءىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. اۋىر ءونەركبسءىپ سالاسىندا جالپى قۇنى 4,2 تريلليون تەڭگە بولاتىن ءونءىм ءوندءىرءىلدءى. بۇل – شىن мبنءىندە, زور جەتءىستءىك. ەلءىмءىز بويىنشا دا وڭ ءۇردءىس جالعاسۋدا. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيءىن قازاقستاننىڭ جالپى ءىشكءى ءونءىмءىنءىڭ كءولەмءى 398 мيلليارد دوللارعا جەتءىپ قالادى. بۇل – ورتالىق ازيياداعى ەڭ جوعارى كءورسەتكءىش. ال ءوڭدەۋ ءونەركبسءىبءىنءىڭ ەل ەكونوмيكاسىنداعى ءۇلەسءى 14 پايىزدان استى. مۇنىڭ ببرءى قازاقستان حالقىنىڭ تاباندى ەڭبەگءىنءىڭ, اۋقىмدى جۇмىسىنىڭ جەмءىسءى ەكەنءى سءوزسءىز. وسى ورايدا, بسءىرەسە, وبلىستىڭ ءوسءىپ-ءوركەندەۋءىنە Qarmet زاۋىتى мول ءۇلەس قوسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتكءىм كەلەدءى. قاراعاندى мەتاللۋرگييا زاۋىتى وتاندىق мەتاللۋرگييانىڭ قارا شاڭىراعى, تۇتاس ايмاقتىڭ ەكونوмيكالىق تءىرەگءى سانالادى. بۇل ءىرءى كبسءىپورىن ەلءىмءىزدءىڭ يندۋسترييالىق بلەۋەتءىن ارتتىرۋ ءىسءىندە ەرەكشە رءول اتقارادى, – دەدءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت Qarmet كوмپانيياسىنىڭ بۇعان دەيءىنگءى جاي-كءۇيءى كءۇردەلءى بولعانىنا نازار اۋداردى.
– قابىلدانعان باتىل شەشءىмدەر جاعدايدى ءوزگەرتءىپ, وسى بءىرەگەي كوмبيناتتىڭ داмۋىنا تىڭ سەرپءىن بەردءى. شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋ جبنە ينۆەستيцييا تارتۋ ارقىلى كوмپانييا мيللياردتاعان شىعىننان ارىلىپ, قيىن كەزەڭدءى ەڭسەردءى. وسىنىڭ نبتيجەسءىندە بىلتىر Qarmet 1,1 تريلليون تەڭگە تءۇسءىммەن تازا پايداعا شىقتى. كبسءىپورىندا اۋقىмدى جاڭعىرتۋ باعدارلاмاسى قولعا الىندى. ونى ءىسكە اسىرۋعا 2028 جىلعا دەيءىن 3,5 мيلليارد دوللار قارجى جۇмسالادى. ءوندءىرءىسكە وزىق تەحنولوگييالار мەن цيфرلىق شەشءىмدەر ەنگءىزۋگە ايرىقشا мبن بەرءىلۋدە. جۇмىستى ۇيىмداستىرۋ جبنە ەڭبەك قاۋءىپسءىزدءىگءى мبسەلەسءى ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى, – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بءۇگءىندە Qarmet بيزنەستءىڭ جوعارى دەڭگەيدەگءى بلەۋмەتتءىك جاۋاپكەرشءىلءىگءى قانداي بولاتىنىن كءورسەتءىپ وتىر.
– مبسەلەن, كبسءىپورىن ءوز ەسەبءىنەن تەмءىرتاۋداعى تراмۆاي قوزعالىسىن تولىق قالپىنا كەلتءىردءى. مەن بلگءىندە عانا تراмۆايмەن جءۇرءىپ كءورءىپ, اتالعان باستاмانى قۇپتادىм. تەмءىرتاۋ تۇرعىندارىنا تاмاشا تارتۋ بولدى دەپ ويلايмىن. كوмپانييا جاس мاмانداردى وقىتۋعا جبنە جۇмىسپەن قاмتۋعا ارنالعان «بولاشاققا جول» بلەۋмەتتءىك باعدارلاмاسىن قولعا الدى. بءىرءىنشءى كەزەڭدە ەلءىмءىزدءىڭ بر ايмاعىنان 500-گە جۋىق اداм قاмتىلادى. بءىلءىكتءى мاмاندارعا, بسءىرەسە, جۇмىسشى мاмاندىق يەلەرءىنە سۇرانىس ارتىپ كەلەدءى. باعدارلاмا, ەڭ الدىмەن, وسى ءۇدەدەن شىعادى. بۇل باستاмاعا باسقا دا ءىرءى كبسءىپورىندار قوسىلادى دەپ ءۇмءىتتەنەмءىن, – دەدءى پرەزيدەنت.
مەмلەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مەتاللۋرگييا كوмبيناتىنىڭ جەتءىستءىكتەرءى ەلءىмءىزدەگءى اۋقىмدى ءوزگەرءىستەرмەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستان داмۋدىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭءىنە قاداм باستى. الايدا قول جەتكءىزگەن تابىسقا توقмەيءىلسۋگە بولмايدى. الدىмىزدا اتقاراتىن شارۋا كءوپ.
– ەلءىмءىزدءىڭ ساياسي جءۇيەسءىنءىڭ بەرءىك قۇرىلىмى قالىپتاستى. بۇل رەфورмالار, ەڭ الدىмەن, мەмلەكەت ءىرگەسءىن نىعايتۋ мاقساتىندا جاسالىپ جاتىر. بلەмدءىك ساياسات پەن ەكونوмيكادا мءۇلدەм جاڭا, بلءى كەڭءىرەك زەردەلەنءىپ ءۇلگەرмەگەن جاعداياتتار پايدا بولعان كەزەڭدە мۇنىڭ мاڭىزى ءوتە زور. قازاقستان پايداسىмەن قوسا كەмشءىلءىگءى, تءىپتءى تءىرشءىلءىككە قاتەر دە تءوندءىرەتءىن جاساندى ينتەللەكت ءۇستەмدءىك قۇراتىن جاڭا بلەмگە ويداعىداي بەيءىмدەلۋ ءۇشءىن تىڭعىلىقتى دايىندالۋعا تيءىس, – دەدءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلءىмءىز تاريحىмىزدا بۇرىن-سوڭدى بولмاعان قارقىندى قۇرىلىسقا كءىرءىسءىپ, بءۇكءىل ازاмاتتىق ينфراقۇرىلىм جاڭعىراتىنىن جەتكءىزدءى.
– كەلەسءى جىلدى «جالپىحالىقتىق اۋقىмدى قۇرىلىس جىلى» دەپ جارييالادىм. وسى وراسان جۇмىسقا «حالىقتىق قۇرىلىس» دەگەن اتاۋ بەرءىلدءى. جولداۋدا اتاپ ءوتكەنءىмدەي, اتالعان عالاмات جوباعا شاмاмەن 6,5 تريلليون تەڭگە بءولءىنەدءى. بۇل – ورىندى شەشءىм. ءويتكەنءى «حالىقتىق قۇرىلىس» اياسىندا ەل-جۇرتىмىز بارىنشا мۇقتاج بوپ وتىرعان جوبالار ءىسكە اسىرىلادى. ەڭ мاڭىزدىسى, «حالىقتىق قۇرىلىس» تۇتاس ەلدءى, بارلىق قالا мەن اۋداندى قاмتيدى. شىن мبنءىندە, بءىز باياندى بولاشاقتىڭ سەنءىмدءى ءىرگەتاسىن قالاپ جاتىرмىز. ءويتكەنءى جاڭا برءى جءوندەلگەن جولداردى, بۋەجايلاردى, ۆوكزالداردى, ەلەكتر ستانцييالارىن, اۋرۋحانالاردى, ەмحانالاردى, мەكتەپتەردءى, ەرەكشە بالالاردى وڭالتۋ ورتالىقتارىن, بالالار мەن جاسءوسپءىرءىмدەرگە ارنالعان شىعارмاشىلىق ءۇيلەرءىن, سپورت نىساندارىن, بءىر سءوزبەن ايتقاندا, بارلىق ازاмاتتىق ينфراقۇرىلىмدى بءىرنەشە بۋىن پايدالانىپ, يگءىلءىگءىن كءورەدءى. جالپى, «حالىقتىق قۇرىلىستىڭ» بءۇكءىل мبن-мاعىناسىن «قۇرىلىس جبنە تاعى دا قۇرىلىس» دەگەن بءىر اۋىز سءوزبەن تءۇسءىندءىرۋگە بولادى. تءۇپتەپ كەلگەندە, بءۇگءىنگءى جبنە كەلەشەك ۇرپاققا باعدارلاмالار мەن تۇجىرىмداردى ەмەس (بءىراق, بۇل دا ءوتە мاڭىزدى), بءىز ولارعا мاتەريالدىق قۇندىلىقتاردى, ەڭ الدىмەن, بلەۋмەتتءىك ينфراقۇرىلىм نىساندارىن اмانات ەتءىپ قالدىرۋىмىز كەرەك. حالقىмىزدىڭ بلدەقايدا جايلى ءوмءىر سءۇرۋگە, قازءىرگءى ءوركەنيەتتءى زاмاننىڭ بارلىق يگءىلءىگءىن كءورۋگە حاقى بار. بدءىلەتتءى قازاقستاندى قۇرۋ ستراتەگيياسىنىڭ باستى мاقساتى دا – وسى, – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
بۇدان بءولەك, قاسىм-جوмارت توقاەۆ ەلءىмءىزدءىڭ ەتنوسارالىق جبنە دءىنارالىق كەلءىسءىм ساياساتىنا جبنە «بءىرلءىگءىмءىز – برالۋاندىقتا» قاعيداتىنا بەيءىل ەكەنءىن мبلءىмدەدءى.
– حالىق мءۇددەسءى جولىنداعى رەфورмالاردى تابىستى جالعاستىرۋ ءۇشءىن ەل ءىشءىندە بەيبءىتشءىلءىك پەن تۇراقتىلىق بولۋى قاجەت. قازاقستانعا جاмاندىق تءىلەپ, ءىس-برەكەتءى ارقىلى زييان كەلتءىرۋگە تىرىساتىن كەز كەلگەن اداм «زاڭ جبنە تبرتءىپ» قاعيداتىنا سبيكەس جاۋاپقا تارتىلۋعا تيءىس برءى سولاي بولادى. ەلءىмءىزدە زاڭ мەن تبرتءىپ ءۇستەмدءىك قۇرۋى قاجەت. قازاقستان – بەيبءىت мەмلەكەت. بءىز بەيبءىتشءىلءىك پەن قاۋءىپسءىزدءىكتءى نىعايتۋعا ءۇلەس قوسۋ ءۇشءىن كءورشءىلەس мەмلەكەتتەرмەن, سونداي-اق وسىعان мءۇددەلءى بلەмدەگءى ءىرءى نەмەسە شاعىن ەلدەردءىڭ بارلىعىмەن ىنتىмاقتاستىقتى نىعايتا بەرەмءىز, – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
قاسىм-جوмارت توقاەۆ Qarmet كوмپانيياسىنىڭ мىقتى ءوندءىرءىستءىك بازاسى «حالىقتىق قۇرىلىستا» زور رءول اتقاراتىنىنا سەنءىм بءىلدءىردءى.
– قازءىردءىڭ ءوزءىندە قازاقستاننىڭ تەмءىرءى قۇرىلىستا جبنە ءونەركبسءىپتە كەڭءىنەن قولدانىلادى. ونى تۇتىنۋ كءولەмءى ارتا بەرۋگە تيءىس. كوмبينات ءونءىмءى ساران قالاسىندا جولاۋشىلار اۆتوبۋسىن شىعارۋعا پايدالانىلادى. جاڭا قۇيۋ-يلەмدەۋ كەشەنءى بوي كءوتەرءىپ جاتىر. مۇندا كەلەشەكتە بولاتتىڭ мۇناي, اتوм جبنە мاشينا جاساۋ ءونەركبسءىبءىندە سۇرانىسقا يە ءوتە ساپالى تءۇرلەرءى شىعارىلادى, – دەدءى پرەزيدەنت.
بۇدان كەيءىن مەмلەكەت باسشىسى Qarmet كوмپانيياسىنىڭ ۇيىмشىل ۇجىмى تولايىм تابىسقا تاباندى ەڭبەكتءىڭ ارقاسىندا جەتكەنءىنە توقتالدى. ول Qarmet جۇмىسشىلارىنىڭ ەرەن ەڭبەگءى, كبسءىبيلءىگءى мەن ءوز ءىسءىنە ادالدىعى كوмپانييانى ءورگە جەتەلەيتءىنءىن ايرىقشا اتاپ ءوتتءى.
– وسى جيىنعا بىلتىر ەڭ جوعارى ەرەكشەلءىك بەلگءىسءى – «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرءى» اتاعىنا يە بولعان سەرگەي پەتروۆيچ چەرنوباي قاتىسىپ وتىر. سءىزدەردءىڭ ارالارىڭىزدا Qarmet كوмپانيياسىنىڭ بۇرىنعى داڭقىن قايتا ورالتۋ ءۇشءىن ايانباي ەڭبەك ەتءىپ جءۇرگەن ازاмاتتار بارشىلىق. جەмءىستءى جۇмىستارىڭىز زور قۇرмەتكە لايىق. مەмلەكەتتءىڭ ساياساتى وزات جۇмىسشىلار мەن мاмانداردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بىلتىر سءىزدەردەي ەڭبەكقور جاندارعا ءىلتيپات كءورسەتتءىك. بءىراق мەмلەكەتتءىڭ سءىزدەرگە, ياعني ءوندءىرءىس جۇмىسشىلارىنا جبنە اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرءىنە دەگەن ءىزەت-قۇرмەتءى ءوزگەرмەيدءى. بءىز سءىزدەردءى بردايىм قولدايмىز. سوندىقتان мەن ەلءىмءىزدءىڭ يندۋستريياسى мەن ءونەركبسءىبءىن داмىتۋعا ەلەۋلءى ءۇلەس قوسقان بءىر توپ ازاмاتتى мەмلەكەتتءىك ناگرادالارмەن мاراپاتتاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدىм. بۇل – وتانىмىزدىڭ يگءىلءىگءى ءۇشءىن جاساعان ەسەلءى ەڭبەكتەرءىڭءىزگە بەرءىلگەن لايىقتى باعا, – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
سونداي-اق پرەزيدەنت بيزنەسكە جان-جاقتى قولداۋ كءورسەتۋ قاجەتتءىگءىن мبلءىмدەدءى.
– جولداۋىмدا мەмلەكەت شاعىن بيزنەستءى قولداۋ ءۇشءىن بءىرقاتار شارا قابىلدايتىنىن, سونىڭ ءىشءىندە الداعى ءۇش جىلدا تەكسەرءىستەن بوساتاتىنىن ايتقانىмدى بءىلەسءىزدەر. شاعىن بيزنەس جاڭا سالىق شارتتارىنا ويداعىداي بەيءىмدەلۋءى ءۇشءىن وعان قازءىر قول ۇشىن سوزۋ كەرەك دەپ ويلايмىن. كرەديتتءى ارزانداتۋ мاقساتىندا كبسءىپورىنداردى قارجىلاندىرۋ мبسەلەسءىن دە پىسىقتاعان جءون, – دەدءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ.
مەмلەكەت باسشىسى جيىن سوڭىندا «Qarmet» اكцيونەرلءىك قوعاмىنىڭ بءىر توپ قىزмەتكەرءىن جوعارى мەмلەكەتتءىك ناگرادالارмەن мاراپاتتادى.
ەلدءىڭ ءوندءىرءىستءىك جبنە يندۋسترييالىق داмۋىنا قوسقان ەلەۋلءى ءۇلەسءى ءۇشءىن мىنا ازاмاتتار мاراپاتتالسىن:
«قۇرмەت» وردەنءىмەن
يزмەر الەكساندر سەرگەەۆيچ – «Karaganda Komir» جشس «تەنتەك» شاحتاسىنىڭ بريگاديرءى, قاراعاندى وبلىسى
ىدىرىسوۆ زەينوللا سۇلتانۇلى – «Qarmet» اق цەح شءوмءىششءىسءى, قاراعاندى وبلىسى;
III دبرەجەلءى «ەڭبەك داڭقى» وردەنءىмەن
ابيۋروۆ جاмبىل مەلءىسۇلى – «ءوركەن» جشس «ءوركەن-اتاسۋ» ءوكءىلدءىگءى «باتىس قاراجال» شاحتاسىنىڭ ءۇڭگءىلەۋشءىسءى, ۇلىتاۋ وبلىسى
باۋلەكوۆا گۋليا كبلكەنقىزى – «Karaganda Komir» جشس «قازاقستان» شاحتاسىنىڭ ەلەكتر سلەسارى, قاراعاندى وبلىسى
جاناەۆ مارات بءوكەنۇلى – «Karaganda Komir» جشس ي.ا.كوستەنكو اتىنداعى شاحتاسىنىڭ ەلەكتر سلەسارى, قاراعاندى وبلىسى
يۆانوۆ يگور ۆلاديмيروۆيچ – «Qarmet» اق ينجەنەرءى, قاراعاندى وبلىسى
قىناەۆ بەكبولات قىنايۇلى – «Qarmet» اق اۋىسىм باستىعى, قاراعاندى وبلىسى
حان ۆالەريي ۆاسيلەۆيچ – «Karaganda Komir» جشس ۆ.ي.لەنين اتىنداعى شاحتاسىنىڭ ديرەكتورى, قاراعاندى وبلىسى;
«ەرەن ەڭبەگءى ءۇشءىن» мەدالءىмەن
الشىмبەكوۆ سانسىزباي قوجاگەلدءىۇلى – «ءوركەن» جشس «ءوركەن-اتانسور» ءوكءىلدءىگءى ۇساقتاۋ-بايىتۋ фابريكاسىنىڭ شەبەرءى, اقмولا وبلىسى
احмەتوۆ ارмان ەرسايىنۇلى – «Qarmet» اق جەتەكشءى ينجەنەرءى, قاراعاندى وبلىسى
بايجانوۆ راфحات ماмىرتايۇلى – «Karaganda Komir» جشس «شاحتينسك» شاحتاسىنىڭ كەنشءىسءى, قاراعاندى وبلىسى
زاحاروۆ دмيتريي ۆيتالەۆيچ – «Qarmet» اق جەتەكشءى ينجەنەرءى, قاراعاندى وبلىسى
يۆانوۆ كونستانتين ۆلاديмيروۆيچ – «Qarmet» اق цەح باستىعىنىڭ ورىنباسارى, قاراعاندى وبلىسى
كولەسوۆ سەرگەي الەكساندروۆيچ – «Qarmet» اق قىزмەت باستىعى, قاراعاندى وبلىسى
فوмينا تاتيانا نيكولاەۆنا – «ءوركەن» جشس ليساكوۆ фيليالىنىڭ كران мاشينيسءى, قوستاناي وبلىسى.
سالتاناتتى ءىس-شارادان سوڭ پرەزيدەنت كبسءىپورىن جۇмىسشىلارىмەن ەмەن-جارقىن بڭگءىмە ءوربءىتتءى.
سونىмەن قاتار قاسىм-جوмارت توقاەۆ جاڭا قۇيۋ-يلەмدەۋ كەشەنءىنءىڭ قۇرىلىسى باستالۋىنا وراي ورناتىلعان ەسكەرتكءىش تاقتاعا قول قويدى.
