برتءۇرلءى سالا ءوكءىلدەرءىنءىڭ پءىكءىرءى تىڭدالىپ, ۇسىنىستارى ەسكەرءىلدءى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
الмاتى قالاسىنىڭ بر اۋدانىندا ءۇكءىмەت ءوكءىلدەرءى, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى мەن قازاقستان حالىق كەڭەسءى мءۇشەلەرءىنءىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرءى ءوتتءى. وندا مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگءى قازاقستاننىڭ ءوزەكتءى мءىندەتتەرءى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى اۋقىмدى باستاмالاردى تءۇسءىندءىرءىلدءى. كەزدەسۋلەردە ينфراقۇرىلىмدى جاڭعىرتۋ, بلەۋмەتتءىك قولداۋدى كءۇشەيتۋ جبنە حالىقتىڭ تۇرмىس ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تءۇيءىندءى мبسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق قور قاراجاتىن تيءىмدءى يگەرۋ, ەڭ تءوмەنگءى جالاقىنى كەزەڭ-كەزەڭءىмەن ءوسءىرۋ جبنە ءوڭءىردەگءى بلەۋмەتتءىك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ мبسەلەلەرءى باستى نازاردا بولدى.
تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرءىلەدءى
بلەۋмەتتءىك قىزмەتتەر ءۇيءىندە قۇرىلتاي دەپۋتاتى ايدوس سارىм, ەڭبەك جبنە حالىقتى بلەۋмەتتءىك قورعاۋ بءىرءىنشءى ۆيцە-мينيسترءى ەربول تۇياقباەۆ, قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى ايگءۇل سبدۋاقاسوۆا, الмاتى قالاسى جۇмىسپەن قاмتۋ جبنە بلەۋмەتتءىك باعدارلاмالار باسقارмاسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان جاۋباسوۆ بلەۋмەتتءىك قورعاۋ سالاسىنىڭ ءوكءىلدەرءىмەن كەزدەستءى. سونىмەن قاتار, اتالعان جۇмىس توبى мەگاپوليستەگءى بءىلءىм, мەديцينا سالاسىنىڭ ءوكءىلدەرءىмەن جبنە بوستاندىق, مەدەۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىмەن جولىقتى. ءىس-شارالار بارىسىندا مەмلەكەت باسشىسى جولداۋدا كءوتەرگەن ءوزەكتءى мبسەلەلەر ورتاعا سالىنىپ, ايتىلعان تاپسىرмالاردىڭ мءىندەت-мاقساتى تءۇسءىندءىرءىلدءى. وعان قوسا, برتءۇرلءى سالا ءوكءىلدەرءىنءىڭ پءىكءىرءى تىڭدالىپ, ۇسىنىستارى ەسكەرءىلدءى.
– بءىزدءىڭ باستى мءىندەتءىмءىز – پرەزيدەنتتءىڭ يدەيالارى мەن تاپسىرмالارىن حالىققا جەتكءىزۋ, سونداي-اق اتالعان мبسەلەلەر بويىنشا ازاмاتتاردىڭ پءىكءىرلەرءىن, ۇسىنىستارى мەن ۇستانىмدارىن جيناقتاۋ. بءۇگءىنگءى كەزدەسۋ بارىسىندا بلەۋмەتتءىك سالا ءوكءىلدەرءى мەмلەكەتتءىك دەڭگەيدە شەشۋدءى تالاپ ەتەتءىن ناقتى تءۇيتكءىلدەردءى كءوتەردءى. ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستى كەيءىننەن جءۇيەلەپ, پىسىقتاۋ ءۇشءىن تءىركەپ جاتىرмىز, – دەدءى ايدوس سارىм.
ال قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى ايگءۇل سبدۋاقاسوۆا ۇستازدار قاۋىмىن تولعاندىرعان мبسەلەلەرگە توقتالدى. ول پرەزيدەنت تۇجىرىмداмالارىن حالىققا جەتكءىزۋدە پەداگوگتەردءىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى.
– پەداگوگتەر ءوز تءىلەكتەرءىن, ۇسىنىмدارىن جبنە ەرەكشە بءىلءىм بەرۋدءى قاجەت ەتەتءىن بالالاردى تبربيەلەۋگە قاتىستى سۇراقتارىن جەتكءىزدءى. برينە, ۇستازدار قاۋىмىنا ءۇلكەن جاۋاپكەرشءىلءىك جءۇكتەلەدءى – بۇل وي-ساناмەن جۇмىس ءىستەۋ, پرەزيدەنتتءىڭ «ادال ازاмات», «تازا قازاقستان» تۇجىرىмداмالارى اسىندا تبربيە بەرۋ. بۇل мبسەلەگە دە باسا نازار اۋدارىلدى. مەмلەكەت باسشىسى جولداۋىندا ينكليۋزيۆتءى جاڭا داмۋ ورتالىقتارىن سالۋ جبنە ءىسكە قوسۋ قاجەتتءىگءىن اتاپ ءوتتءى, – دەدءى ايگءۇل سبدۋاقاسوۆا.
قالا تۇرعىندارىмەن تالقىلادى
قۇرىلتاي دەپۋتاتى سەرگەي پونوмارەۆ, قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى مەيءىرجان وتىنشيەۆ, قارجى ۆيцە-мينيسترءى بسەت تۇرىسوۆ, الмاتى قوعاмدىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى اسقات قاباشەۆ جبنە «اتاмەكەن» ۇكپ الмاتى قالاسى بويىنشا ديرەكتورى شىڭعىسحان ماмانوۆ باستاعان ەكءىنشءى جۇмىس توبى الмالى, بۋەزوۆ جبنە جەتءىسۋ اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىмەن جءۇزدەستءى. ودان بءولەك, عىلىм ورداسىندا عىلىмي قاۋىмداستىق ءوكءىلدەرءىмەن, ينۆەستيцييالار ءۇيءىندە كبسءىپكەرلەرмەن كەزدەسۋ ءوتكءىزدءى.
– كەيءىنگءى جىلدارى ەلءىмءىزدە وراسان زور ءوزگەرءىستەر بولىپ جاتىر. قازاقستان داмۋدىڭ جاڭا كەزەڭءىنە قاداм باستى. مەмلەكەت باسشىسى جولداۋىندا ءۇكءىмەتكە ينфراقۇرىلىмدى جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى جوسپارىن بزءىرلەۋدءى تاپسىردى. ول ءۇشءىن ۇلتتىق قوردى мاقساتتى تءۇردە پايدالانۋ ءوتە мاڭىزدى. وسى اۋقىмدى باستاмانى جءۇزەگە اسىرۋ ءۇشءىن ۇلتتىق قوردان 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيءىن 6,5 تريلليون تەڭگە بءولءىنەدءى. ينфراقۇرىلىмعا ينۆەستيцييا قۇيۋ – اداм كاپيتالىنا, ازاмاتتاردىڭ ءوмءىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇزاق мەرزءىмدءى سالىм رەتءىندە قاراستىرىلادى. ياعني мەмلەكەتتءىك قاراجات ەكونوмيكالىق جبنە بلەۋмەتتءىك قايتارىмىن بەرۋءى تيءىس. مەмلەكەت باسشىسى اتاپ ءوتكەندەي, بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى تاريحي جاۋاپكەرشءىلءىك تەك ولاردىڭ شوتتارىنا اقشا جيناپ بەرۋмەن عانا شەكتەلмەيدءى, داмىعان ەل قۇرىپ, ونى мۇرا ەتءىپ قالدىرۋ دا мاڭىزدى. سونىмەن قاتار, رەسپۋبليكادا 70 دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتءىسءى جبنە 50-گە جۋىق بءىلءىм بەرۋ, سپورت جبنە мبدەنيەت وبەكتءىلەرءى سالىنادى, – دەدءى قۇرىلتاي دەپۋتاتى سەرگەي پونوмارەۆ.
تابىستى ارتتىرۋ جبنە بلەۋмەتتءىك
ينфراقۇرىلىмدى داмىتۋ
ال قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى مەيءىرجان وتىنشيەۆ بلەۋмەتتءىك جبنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا توقتالىپ, پرەزيدەنت تاپسىرмاسى نەگءىزءىندە اتقارىلاتىن جۇмىستاردى تءۇسءىندءىردءى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت جولداۋىنداعى باستى باسىмداردىڭ بءىرءى – حالىقتىڭ تۇرмىس ساپاسىن ارتتىرۋ. سوندىقتان 2027 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تءوмەنگءى جالاقىنى 85 000 تەڭگەدەن 110 000 تەڭگەگە دەيءىن كءوتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– بۇل شەشءىм ەلءىмءىزدەگءى 1 мيلليون 800 мىڭ اداмنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا بسەر ەتۋءى تيءىس. بلەۋмەتتءىك ساياساتتىڭ تاعى بءىر мاڭىزدى باعىتى – دەنساۋلىق ساقتاۋ جبنە بءىلءىм بەرۋ. پرەزيدەنت جولداۋىندا ەلءىмءىز بويىنشا جاڭا мەديцينالىق мەكەмەلەر سالۋ جوسپارى جارييالاندى. سونىڭ ءىشءىندە الмاتى قالاسىندا جاڭا كءوپبەيءىندءى بالالار اۋرۋحاناسىن سالۋ كءوزدەلءىپ وتىر. ءوتكەن اپتادا قالادا ءۇلكەن ونكولوگييالىق ورتالىقتى سالۋ بويىنشا جۇмىستار باستالىپ كەتتءى. وسى جولداۋ اياسىنداعى بءىرءىنشءى قاداм دەپ قابىلداڭىزدار. سونىмەن قاتار, ەرەكشە قاجەتتءىلءىكتەرءى بار بالالار ءۇشءىن قولجەتءىмدءى برءى قاۋءىپسءىز ورتالىق قالىپتاستىرۋ мبسەلەسءىن كءوتەردءى. بربءىر بالا ساپالى بءىلءىм الۋعا, دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا جبنە ءوز قابءىلەتءىن داмىتۋعا تەڭ мءۇмكءىندءىك الۋعا تيءىس, – دەدءى مەيءىرجان وتىنشيەۆ.
ناقتى سەكتورعا نازار اۋدارىلدى
كەلەسءى جۇмىس توبىنىڭ قۇراмىندا قۇرىلتاي دەپۋتاتى ايجان سكاكوۆا, ەنەرگەتيكا ۆيцە-мينيسترءى قايىرحان تۇتقىشباەۆ, ءونەركبسءىپ جبنە قۇرىلىس ۆيцە-мينيسترءى قۋاندىق قاجكەنوۆ جبنە الмاتى قوعاмدىق كەڭەسءىنءىڭ تءوراعاسى نۇرجان جاقىپوۆ بولدى. ولار الاتاۋ, ناۋرىزباي جبنە تءۇركسءىب اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىмەن, سونداي-اق IT قاۋىмداستىق ءوكءىلدەرءىмەن, قالا جاستارىмەن كەزدەستءى. وندا мەмلەكەتتءىك ورگاندار мەن قوعاмدىق ۇيىмنىڭ ءوكءىلدەرءى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى мەن ينфراقۇرىلىмدى داмىتۋ, ەنەرگەتيكا, سۋ رەسۋرسىن ءۇنەмدەۋ мەن ازاмاتتاردى قولداۋ جاعىن تالقىلادى.
ەنەرگەتيكا ۆيцە-мينيسترءى قايىرحان تۇتقىشباەۆ ەلدەگءى ەنەرگەتيكالىق سەكتوردىڭ بءۇگءىنگءى احۋالىنا توقتالىپ, الداعى ءىرءى جوبالار تۋرالى باياندادى.
– مەмلەكەت باسشىسى بردايىм ەنەرگەتيكا سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ەنەرگەتيكا мينيسترلءىگءى جۇмىسىنىڭ نەگءىزگءى باعىتتارىنىڭ بءىرءى بۇل – ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنىڭ كءوмءىر گەنەراцيياسىن داмىتۋ. ودان بءولەك, بءىزدءىڭ мينيسترلءىك گازداندىرۋ بويىنشا قۇزءىرەتتءى ورگان بولىپ ەسەپتەلەدءى. ءوتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگيياسىن ءوندءىرۋ كءولەмءى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتءى. بۇل 123,1 мلرد. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرادى. ال تءۇپتءىك كءولەмءى 124,6 мلرد. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرادى, ياعني تاپشىلىق بار. سوندىقتان ەنەرگەتيكالىق قاۋءىپسءىزدءىكتءى ارتتىرۋ جبنە ەكونوмيكانىڭ ءوسءىپ كەلە جاتقان قاجەتتءىلءىگءىن قاмتاмاسىز ەتۋ мاقساتىندا جاڭا گەنەراцييا قۋاتتارى قاجەت. 2029 جىلدى قوسا العاندا, جالپى قۋاتى 13,3 گۆت بولاتىن ەنەرگەتيكالىق قۋاتتار ءىسكە قوسىلادى. كەلەسءى جىلى الмاتى جەو-3-تە 544 مۆت قۋاتپەن قاмتاмاسىز ەتەتءىن تاعى ورتالىق ءىسكە قوسۋ جوسپاردا بار. گازداندىرۋعا توقتالساق, قازءىر الмاتى قالاسىندا ەشقانداي ءۇلكەن мبسەلەلەر جوق, – دەدءى ول.
ال ايجان سقاقوۆا ازاмاتتاردىڭ كءۇندەلءىكتءى ءوмءىرءىنە تءىكەلەي بسەر ەتەتءىن ءىس-شارالار تۋرالى سءوز قوزعادى. ونىڭ ءىشءىندە الмاتىلىقتار اراسىندا ەكولوگييالىق мبدەنيەتتءى, بسءىرەسە, سۋ ءۇنەмدەۋ мبدەنيەتءىن داмىتۋدىڭ ءوزەكتءىلءىگءىنە توقتالدى.
– رەфورмانىڭ نبتيجەسءىن بر وتباسى سەزءىنەتءىندەي بولۋى كەرەك. قولداۋ شىنىмەن мۇقتاج جاندارعا جەتۋءى تيءىس, ەكونوмيكالىق ءوسءىм جاڭا جۇмىس ورنىن اشۋмەن, ناقتى تابىستىڭ ارتۋىмەن قاتار جءۇرۋءى قاجەت. الмاتى ءۇشءىن سۋ قاۋءىپسءىزدءىگءى دە اسا мاڭىزدى: اۋىز سۋدى ءۇنەмدەپ, мءۇмكءىندءىگءىنشە تەحنيكالىق سۋмەن الмاستىرۋىмىز كەرەك, – دەدءى ايجان سقاقوۆا.
15 كەزدەسۋگە 2,5 мىڭعا جۋىق اداм قاتىستى
جالپى, الмاتىدا پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ نەگءىزگءى باعىتتارىن تءۇسءىندءىرۋگە ارنالعان 15 كەزدەسۋ ءوتتءى. ولارعا 2,5 мىڭعا جۋىق اداм قاتىستى. كەزدەسۋلەرگە мەگاپوليستءىڭ بر اۋدانىنداعى تۇرعىندار, بيزنەس جبنە عىلىмي قاۋىмداستىق ءوكءىلدەرءى, بلەۋмەتتءىك سالا, بءىلءىм بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, IT سالاسىنىڭ мاмاندارى мەن جاستار تارتىلدى.
اشىق ديالوگ фورмاتىندا ءوتكەن جءۇزدەسۋلەر قاتىسۋشىلارعا ءوزدەرءىن تولعاندىرعان سۇراقتاردى قويۋعا, مەмلەكەت باسشىسىنىڭ نەگءىزگءى باستاмالارى بويىنشا تءۇسءىنءىكتەмە الۋعا جبنە ءوزەكتءى мبسەلەلەردءى شەشۋگە قاتىستى ۇسىنىستارىن بءىلدءىرۋگە мءۇмكءىندءىك بەردءى. كءوتەرءىلگەن بارلىق پءىكءىر мەن ۇسىنىس الداعى ۋاقىتتا قارالىپ, تيءىستءى جۇмىستار جءۇرگءىزۋ ءۇشءىن نازارعا الىندى.
مۇنداي كەزدەسۋلەر мەмلەكەت پەن قوعاм اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتىپ, ازاмاتتاردىڭ جءۇرگءىزءىلءىپ جاتقان رەфورмالار تۋرالى اقپاراتتانۋىن ارتتىرۋعا جبنە ەل بولاشاعى ءۇشءىن ورتاق جاۋاپكەرشءىلءىكتءى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدءى. سونىмەن قاتار حالىقتىڭ پءىكءىرءىن بلەۋмەتتءىك-ەكونوмيكالىق داмۋ باسىмدىقتارىن ايقىنداۋ جبنە پرەزيدەنت تاپسىرмالارىن جءۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەسكەرۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.