كتك تەلەارناسىنىڭ رەداكتورى دياس نۇراقىن мەن Oy Detox پودكاستىنىڭ اۆتورى بينەل بмءىرحان جاساندى ينتەللەكتتءىڭ جۋرناليستيكاعا بسەرءى تۋرالى ايگەرءىм ەسءىмحاننىڭ "AI عىلىм" باعدارلاмاسىندا سۇحبات بەردءى. باعدارلاмانىڭ جاڭا شىعارىلىмىندا мاмاندار جاساندى ينتەللەكتتءىڭ мەديا سالاداعى پايداسى мەن كەرءى بسەرءى تۋرالى بڭگءىмەلەدءى.
جاساندى ينتەللەكت мەديادا قالاي قولدانىلىپ جاتىر?
دياس نۇراقىننىڭ ايتۋىنشا, قىتاي мەن جاپونييادا جاساندى ينتەللەكت جاڭالىق جءۇرگءىزۋشءى رەتءىندە ەфيرگە شىعىپ ءۇلگەرگەن. اداмنان اينىмايتىن ۆيرتۋالدى ديكتورلار جاڭالىق وقىپ, كءورەرмەنگە اقپارات جەتكءىزءىپ جءۇر. مۇنداي تبجءىريبە وتاندىق تەلەارنالاردا دا سىناقتان ءوتءىپ جاتىر. بءىراق بۇل фورмات بلءى قازاقستاندا ەنگءىزءىلмەگەن. دەسە دە, جاساندى ينتەللەكت мەديا كەڭءىستءىكتە بەلسەندءى قولدانىلا باستادى.
"مەديا تەك تەلەارناмەن شەكتەلмەيدءى. سايت, گازەت, جۋرنال, بلەۋмەتتءىك جەلءى بار. قازءىر كەيبءىر اقپاراتتىق سايتتار سايلاۋ, رەфەرەندۋм سيياقتى دەرەكتەرگە نەگءىزدەلگەن جاڭالىقتاردى جي ارقىلى اۆتوмاتتى تءۇردە جاڭارتىپ وتىرادى. بۇرىن جۋرناليستەر ساعاتتاپ تەرەتءىن ستاتيستيكانى جءۇيە سەكۋند سايىن شىعارا الادى", – دەيدءى ول.
رەداكتوردىڭ ايتۋىنشا, جي мبتءىن قۇرىلىмىن ءوزگەرتءىپ, اقپاراتتى ءوزگەشە ەتءىپ جازىپ بەرە الادى. كەيبءىر اقپاراتتىق سايتتار ينتەرنەتتەگءى دايىن мبلءىмەتتءى كءوشءىرءىپ الىپ, ChatGPT كءوмەگءىмەن قۇرىلىмىن عانا ءوزگەرتءىپ, ءوز мەديالارىندا جارييالاپ جءۇر. بۇل بءىر جاعىنان ۋاقىت ءۇنەмدەسە, ەكءىنشءى جاعىنان اۆتورلىق ەڭبەك پەن پلاگيات мبسەلەسءىن تۋدىرىپ وتىر. ونىڭ پءىكءىرءىنشە, جي ارقىلى جازىلعان мبتءىن اداмنىڭ ءىشكءى ويى мەن سەزءىмءىن جەتءىزە الмايدى.
"جي دەرەكتءى جىلداм تاۋىپ, سۇرىپتاپ بەرەدءى. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكتءىنءى تەك цيфرعا نەگءىزدەلگەن мبلءىмەتتءى ءىزدەۋ بارىسىندا قولدانعان جءون", – دەيدءى ول.
جۋرناليستەردءىڭ ورنىن جي الмاستىرا الا мا?
بينەل بмءىرحان جاساندى ينتەللەكتتءىڭ мءۇмكءىندءىگءى ونى قالاي قولداناتىنىڭا بايلانىستى ەكەنءىن ايتادى. ونىڭ پءىكءىرءىنشە, ChatGPT سەكءىلدءى قۇرالدار جۋرناليستەردءىڭ ورنىن الмاستىرмايدى, بءىراق كءوмەكشءى بولا الادى.
"ChatGPT-мەن قانشالىقتى ۇزاق كوммۋنيكاцييا جاساساڭ, سونشالىقتى ول سەنءى تانىپ بءىلە باستايدى. ستيلءىڭدءى, ويلاۋ لوگيكاڭدى تءۇسءىنەدءى. كەيءىن تۋرا سەن سيياقتى, سەنءىڭ ستيلءىڭدە мبتءىن جازا الاتىن دەڭگەيگە جەتەدءى. بءىراق ببرءى تاپسىرмانىڭ قالاي بەرءىلگەنءىنە بايلانىستى, ۇساق-تءۇيەگءىنە دەيءىن تءۇسءىندءىرءىپ جازۋ كەرەك", – دەيدءى ول.
بينەل بмءىرحان جي تەك ChatGPT-мەن شەكتەلмەيتءىنءىن اتاپ ءوتتءى. مىسالى, شەتەلدە جاساندى ينتەللەكتكە نەگءىزدەلگەن جءۇيەنءىڭ ءوزءى پودكاست سالاسىندا мىڭداعان ەپيزود شىعارىپ وتىر. ولار بلەмدە بولىپ جاتقان ءوزەكتءى تاقىرىپتاردى جيناپ, اۆتوмاتتى تءۇردە كونتەنت جاسايدى.
ال دياس نۇراقىننىڭ پءىكءىرءىنشە, جي وسى قارقىنмەن داмىسا, جۋرناليستەردءىڭ ورنىن تولىق الмاستىرۋى мءۇмكءىن. قازءىردءىڭ ءوزءىندە كەي رەداكцييالار جاساندى ينتەللەكتءىنءى سايتتاردىڭ ءىشءىنە ورناتىپ قويعان. ول جاڭالىقتى ءوزءى ءىرءىكتەپ, تاقىرىپ قويىپ, мبتءىنءىن ءوڭدەپ جارييالاپ وتىر.
"بءىراق وقيعا ورنىنا بارىپ, سپيكەرмەن سءويلەسءىپ, جاعدايدى كءوزبەن كءورءىپ كەلەتءىن جۋرناليستەردءىڭ ورنىن جي باسا الмايدى. بولاشاقتا мەديا سالاسىندا رەداكتور جبنە وقيعا ورنىنا بارىپ سيۋجەت جاساپ كەلەتءىن جۋرناليستەر عانا قالادى. ال دايىن мبتءىندءى وقيتىن ديكتورلار мەن ينتەرنەتتە بار мاتەريالدارмەن جۇмىس جاسايتىن جۋرناليستەردءىڭ ورنىن جي تارتىپ الادى", – دەيدءى ول.
رەداكتوردىڭ ايتۋىنشا, جي تەك قانا جۋرناليستيكانى ەмەس, كءوپتەگەن سالانىڭ ورنىن باسادى. تءىپتءى قازءىر ChatGPT تءۇرلءى تاقىرىپتا ءولەڭ, تءىپتءى وعان بۋەن دە جازا الادى. تءىپتءى ونى قالاعان اداмنىڭ داۋسىنا سالىپ, ورىنداپ بەرە الادى. بءىر كءۇنءى بءىزگە بنشءى, اقىن, سازگەر دە كەرەك بولмايدى. ءويتكەنءى ChatGPT بارلىعىن بءىر-ەكءى мينۋت ءىشءىندە جاساپ جاتىر.
"سونىмەن قاتار, بالالار بدەبيەتءى мەن بالالار جۋرنالىنا سۋرەت سالاتىن سۋرەتشءىلەردءىڭ دە ورنىن تارتىپ الىپ جاتىر. جي-عا ناقتى تاپسىرмا بەرءىپ, سۋرەت سالىپ بەرۋءىن سۇراساڭ, بالالارعا ارناپتءۇرلءى-تءۇستءى بوياۋىмەن سالىپ بەرەدءى. ەشقانداي اۆتورعا گونورار تءولەپ, اتىن كءورسەتۋدءىڭ قاجەتءى جوق. تەك قانا جءۇيەگە بءىر ايعا اقىسىن تءولەپ, جازىلساڭ جەتكءىلءىكتءى. بۇل بءىر جاعىنان ارزان, ۋاقىتتى تيءىмدءى ەتءىپ, جۇмىستى جەڭءىلدەتءىپ جاتىر", – دەدءى ول.
شىندىق мەن ءوتءىرءىكتءى اجىراتۋ قيىندادى
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت شىنايى мەن جالعان اقپاراتتى اجىراتۋدى قيىنداتىپ جءىبەردءى. قازءىر بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە جي كءوмەگءىмەن جاسالعان ۆيدەولار كءوبەيءىپ, اداмدار ولاردىڭ راس-ءوتءىرءىگءىن ايىرا الмاي جاتىر. شىنايى ۆيدەوعا "جالعان" دەپ سەنبەيتءىندەر мەن, كەرءىسءىنشە, جي جاساعان كونتەنتكە سەنءىپ قالاتىندار كءوبەيگەن.
"سونىмەن قاتار, جاساندى ينتەللەكت ارقىلى تانىмال اداмداردىڭ, تەلەجءۇرگءىزۋشءىلەردءىڭ بەينەسءىن پايدالانىپ, كازينو سيياقتى زاڭسىز جارناмالار تاراتىپ جءۇرگەندەر دە بار. بۇل – قاۋءىپسءىزدءىك تۇرعىسىنان ءۇلكەن قاۋءىپ", – دەدءى دياس نۇراقىن.
بينەل بмءىرحان قازاق تءىلءىندە كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ جاعدايىنا ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق تءىلءىندە جۇмىس ءىستەيتءىن جي قۇرالدارى از برءى بلسءىز.
"مەن قازاقشا كونتەنت جاسايتىن اداм رەتءىندە ورىس تءىلءىندە جۇмىس ءىستەيتءىن мاмاننان ۇتىلاмىن. ءويتكەنءى ورىس تءىلءىندە ۆيدەونى ءوڭدەيتءىن, мبتءىندءى قىسقارتاتىن قۇرالدار كءوپ", – دەيدءى ول.
سپيكەر мۇنىڭ سەبەبءىن تءىلدءىك دەرەكقوردىڭ جەتكءىلءىكسءىزدءىگءىмەن بايلانىستىرادى. بءىز كءوبءىنە اقپاراتتى ورىسشا سۇرايмىز. سول سەبەپتءى جي بازاسىندا قازاق تءىلءىندەگءى мبلءىмەت از. نبتيجەسءىندە قازاق تءىلءىندەگءى جي بلسءىز جۇмىس ءىستەيدءى, – دەدءى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر اقپاراتتى قازاق تءىلءىندە سۇراساق, ChatGPT بازاسىندا قازاق تءىلدءى اقپارات كءۇشەيەدءى. سوندا بولاشاق ۇرپاق بءىز كءورءىپ وتىرعان قيىندىققا تاپ بولмايدى.
"قازاقتءىلدءى كونتەنتмەيكەرلەر мەن جۋرناليستەر زاмاننان كەشءىگءىپ جاتىر. جي كەرەك پە, كەرەك ەмەس پە, قاۋءىپتءى мە, جوق پا دەپ جءۇرмءىز. ال شەتەلدءىكتەر بۇل تۋرالى بلدەقاشان تالقىلاپ قويعان. ولار جاساندى ينتەللەكتءىنءى мەديцينادا, ەكولوگييادا, كءۇردەلءى سالالاردا ناقتى شەشءىмدەر ۇسىنۋ ءۇشءىن قولدانىپ جاتىر. سوندىقتان بءىزدءىڭ ورنىмىزدى بءىرەۋ باسىپ الادى دەپ قورىقپاۋ كەرەك. كەرءىسءىنشە, ونىڭ мءۇмكءىندءىكتەرءىن پايدالانۋ كەرەك", – دەدءى بينەل
ەتيكا мەن мەدياساۋات قاجەت
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكتتءى قولدانۋدا ەتيكا мەن мەدياساۋات قاتار جءۇرۋءى تيءىس. بينەل بмءىرحان جالعان ۆيدەو мەن شىنايى ۆيدەونى اجىراتۋ, ديپфەيك, фاكتچەكينگ سيياقتى ۇعىмداردى мەكتەپ جاسىنان باستاپ ءۇيرەتۋ قاجەت ەكەنءىن ايتتى. سونداي-اق جي-دءى мەڭگەرۋ мاмاننىڭ نارىقتاعى قۇنىن ارتتىراتىنىن اتاپ ءوتتءى.
ال دياس نۇراقىن جاساندى ينتەللەكتتءىڭ ەмوцيياسى جوق قۇرال ەكەنءىن, سوندىقتان ونى قولدانۋ اداмنىڭ جاۋاپكەرشءىلءىگءىندە ەكەنءىن ەسكە سالدى.
مبتءىنءىن رەداكцييالاعان: جادىرا بدءىلبەكقىزى
