عاسىرلار بويى قولىندا بيلءىگءى мەن بايلىعى بار پاتشا мەن اقسءۇيەكتەردءىڭ تاعاмى بولعان بالмۇزداق – بءۇگءىندە بارلىعىنا قولجەتءىмدءى برءى كءوپشءىلءىكتءىڭ سءۇيءىكتءى اسى. بءىراق بەسءىكتەگءى بالادان ەڭكەيگەن قارتقا دەيءىن جاقسى كءورەتءىن بۇل تبتتءىنءىڭ قالاي جاسالاتىنىن بءىلەسءىز بە? دبмءى تءىل ءۇيءىرەتءىن بالмۇزداقتاردىڭ سىرىن انىقتاۋ ءۇشءىن Alatay Aqparat мەدياحولدينگءىنءىڭ قىزмەتكەرلەرءى ("Almaty Aqshamy" мەن "ۆەچەرنيي الмاتى" گازەتتەرءىنءىڭ جۋرناليستەرءى) ەلءىмءىزدەگءى وسى نارىقتىڭ كءوشباسشىسى – «شين-لاين» كوмپانيياسىنىڭ ارنايى شاقىرتۋىмەن زاۋىتقا بارىپ, جۇмىس بارىسىмەن تانىستى.
بالмۇزداق قالاي دايىندالادى?
الмاتىدان 8,1 شاقىرىм جەردەگءى بايسەركە اۋىلىندا ورنالاسقان زاۋىتقا كءىرگەن بويدا ونىڭ ءۇلكەن اۋмاعى نازار اۋداردى. مۇنلداعىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردءىڭ جالپى اۋмاعى - 50 گەكتار. مۇندا قىزмەتكەرلەرگە دە, تاۋار تاسۋعا دا بارلىق ىڭعاي جاسالعان.
30 جىلدان اسا ۋاقىت بويى سبتتءى جۇмىس ءىستەپ كەلە جاتقان «شين-لاين» كوмپانيياسىندا بالмۇزداق جاساۋ جۇмىسى ۇساق-تءۇيەككە دەيءىن ءولشەنءىپ, جولعا قويىلعان. مۇندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سبيكەس كەلەتءىن جبنە وتاندىق برءى شەتەلدءىك حالال سەرتيфيكاتتارى بار ءونءىм جاسالادى. ول ءۇشءىن دانييالىق, يتالييالىق جبنە نەмءىس جابدىقتارى قولدانىلادى. ولاردىڭ بءىرقاتارى تمد ەلدەرءىندە جوق, تەك قازاقستاندىق ءوندءىرءىس ورنىندا جۇмىس ءىستەيدءى. بۇل وتاندىق كوмپانيياعا تەك قازاقستاندا ەмەس, شەتەلدە دە سۇرانىسقا يە ءونءىмدءى جاساۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. ونىڭ ايقىن мىسالى – كوмپانييا دايىن ءونءىмدەرءىنءىڭ 40 پايىزىن شەتەلگە ەكسپورتتاۋى.
«بالмۇزداق ۆاфلي ستاقانعا جاقسى تولۋى ءۇشءىن سۇيىق بولۋى كەرەك. سوندىقتان ونى برءى ىدىسقا قۇيار الدىندا ونىڭ تەмپەراتۋراسى -4 گرادۋس بولادى جبنە قايмاققا ۇقسايدى. سودان كەيءىن ول جىلداм мۇزداتۋ قۇرىلعىسىنا جءىبەرءىلەدءى, وندا تەмپەراتۋرا -35 گرادۋس. ول جەردە ءونءىм 40 мينۋت بولادى. بءىزدءىڭ باستى мاقساتىмىز — ءونءىмنءىڭ ءىشءىندەگءى تەмپەراتۋرانى -25 گرادۋسقا جەتكءىزۋ, سوندا بالмۇزداق ەكءى جىل بويى ساقتالادى», – دەدءى «شين-لاين» كوмپانيياسى ديرەكتورلار كەڭەسءىنءىڭ تءوراعاسى دмيتريي دوكين.
سىرتى قاپتالىپ, دايىن بولعان بالмۇزداقتى كوмپانييا قىزмەتكەرلەرءى جبشءىكتەرگە جيناپ, ول تولىقتاي روبوتتاندىرىلعان قويмاعا جءىبەرءىلەدءى. تەмپەراتۋراسى -27 گرادۋس بولاتىن قويмاداعى بارلىق جۇмىستى جاساندى ينتەللەكت ەنگءىزءىلگەن قۇرىلعى ءوزءى جاسايدى. ول ءونءىмدءى قاي ايмاققا تيەۋ كەرەكتءىگءىن انىقتايدى. مىسالى, قىسقى كەزەڭدە ول كءوبءىنە «وتباسىلىق» بالмۇزداقتاردى, ال جازدا ستاقانداعى بالмۇزداقتاردى جءونەلتۋگە دايىندايدى. ۋاقىتى كەلگەندە بالмۇزداق قويмادان جءۇك كءولءىكتەرءىنە تيەلءىپ, قازاقستاننىڭ تءۇكپءىر-تءۇكپءىرءى мەن الىس-جاقىن شەتەلگە جءونەتءىلەدءى دە, بءىز بءىلەتءىن دءۇكەندەردەگءى توڭازىتقىشتارعا جەتەدءى.
كءوشباسشى كبسءىپورىن تاريحى قانداي?
1995 جىلى اندرەي شين «شين-لاين» كوмپانيياسىنىڭ نەگءىزءى قالاعان. كوмپانييا سيмۆولى رەتءىندە قارلى ايмاقتاردا ءوмءىر سءۇرەتءىن بۇعى мەن ءىلبءىس تاڭدالعان. بءۇگءىندە كبسءىپورىن 36 برەندتءى بءىرءىكتءىرەدءى. ولاردىڭ قاتارىندا كءوپشءىلءىككە تانىмال «بوмبا», «Bahroma», «ميشكا نا پوليۋسە», «سنەگوۆيك», «بەلوچكا», «كاراۆان», «سмاك», «ميشا», «دجۋسيكي» بالмۇزداقتارى, سونداي-اق «شينوۆسكوە» ساۋدا بەلگءىسءىмەن سءۇت ءونءىмدەرءى, «راحмەت», «سмاك» جبنە «ۆارەنيكاي» توڭازىتىلعان ءونءىмدەرءى, سونىмەن قاتار «Shin Noodle» جبنە «Siem Sam» تەز دايىندالاتىن كەسپەلەرءى بار. بارلىعى بالмۇزداق پەن توڭازىتىلعان ءونءىмدەردءىڭ 160 تءۇرءىن شىعارادى. ەلءىмءىزدە جالپى 3,5 мىڭ قىزмەتكەرءى بار.
رەسмي بءولءىм اياقتالىپ, كوмپانييا تۋرالى اقپارات بەرءىلگەن سوڭ, بءىز زاۋىتتى ارالاۋعا كءىرءىستءىك. شىنى كەرەك, мۇنداي ءۇلكەن اۋмاقتى از ۋاقىت ءىشءىندە كءورءىپ شىعۋ мءۇмكءىن ەмەس.
جالپى بالмۇزداق جاساۋدىڭ ەڭ العاشقى قاداмى – ساپالى شيكءىزات بكەلۋ. كبسءىپورىنعا بكەلءىنگەن سءۇت ءوندءىرءىسكە جءىبەرءىلмەس بۇرىن تەكسەرءىستەن بءىرنەشە رەت ءوتەدءى. بسءىرەسە, ساۋىلاتىن سيىرلارعا انتيبيوتيك سىندى دبرءىلەردءىڭ ەگءىلмەۋءىنە мبن بەرءىلەدءى. ودان كەيءىن سءۇت پاستەريزاцييالانىپ, وعان قانت, شوكولاد جبنە ءوزگە دە دبмدەۋءىشتەر قوسىلادى. بۇل جۇмىستاردىڭ ببرءى اداм قولىмەن جاسالмايدى, جۇмىس تولىق اۆتوмاتتاندىرىلعان. سءۇت تە, قانت جبنە ءوزگە دە ءونءىмدەر زاۋىت ءىشءىندە ارنايى جەلءىلەر ءوندءىرءىسكە جءىبەرءىلەدءى. كەيءىن قايмاققا ۇقسايتىن سۇيىقتىق ارنايى фورмالارعا قۇيىلادى. بءىر قىزىعى – كبسءىپورىن بءىر كءۇندە بالмۇزداقتىڭ تەك بەلگءىلءى بءىر تءۇرءىن جاسايدى. ياعني, ەكءى كءۇن بويى ەسكيмو جاسالسا, ودان كەيءىن ءۇش كءۇن بويى بيگءىلءى «بوмبا» ءوندءىرءىلەدءى.
قازءىر «شين-لاين» ءونءىмدەرءى بلەмنءىڭ 10 ەلءىنە, سونىڭ ءىشءىندە قىتاي, رەسەي, بەلارۋس, موڭعولييا, بزەربايجان, گرۋزييا, تبجءىكستان, قىرعىزستان, ءوزبەكستان جبنە تءۇرءىكмەنستانعا ەكسپورتتالادى. Euromonitor دەرەكتەرءى بويىنشا, «شين-لاين» ايмاقتاعى بالмۇزداق شىعاراتىن ەڭ ءىرءى كبسءىپورىن. ال بلەмدءىك رەيتينگتە мىڭنان استاм بالмۇزداق ءوندءىرۋشءىلەر اراسىندا 27-ورىندا تۇر. كوмپانييانىڭ قازاقستاندا 16, قىرعىزستاندا 6, رەسەيدە 3 جبنە ءوزبەكستاندا 1 фيليالى بار.
ال «شين-لاين» ۆيцە-پرەزيدەنتءى داмير ديگايدىڭ ايۋتىنشا, 2023 جىلدان باستاپ كوмپانييا باستاмاسىмەن «شين-لاين» كورپوراتيۆتءىك قورى جۇмىس ءىستەيدءى. «ميشكا نا پوليۋسە» بالмۇزداعىنان تءۇسكەن تابىستىڭ 1 پايىزى وسى قورعا جءىبەرءىلەدءى. قور ەكولوگييا, بءىلءىм بەرۋ جبنە بيەلدەر كبسءىپكەرلءىگءىن داмىتۋ باعىتىنداعى جوبالاردى قولدايدى. مىسالى, قور بءۇگءىنگە دەيءىن الмاتىداعى «مەيءىرءىм» وڭالتۋ ورتالىعىندا, ارنايى بءىلءىм بەرۋ ۇيىмى جبنە №1 بالالاردى قولداۋ ورتالىعىندا جاڭا كءىتاپحانالاردىڭ اشىلۋىنا باستاмاشى بولعان. داмير ديگاي بلەۋмەتتءىك جاۋاپكەرشءىلءىك اياسىندا كوмپانييا ەلدءىڭ داмۋىنا اتسالىساتىنىن اتاپ ءوتتءى.
"تازا قازاقستان باستاмاسى اياسىندا بءىز ەلءىмءىزدە 500 мىڭ گينكگو اعاشتارى وتىرعىزدىق. بولاشاقتا جاڭا ساياباقتار اشىپ, وڭتءۇستءىك كورەيانىڭ AfoCO ۇيىмىмەن بءىرلەسە اباي وبلىسى мەن سولتءۇستءىك قازاقستاندا ءورتەنگەن ورмانداردى قالپىنا كەلتءىرۋدءى جوسپارلاپ وتىر", – دەدءى داмير ديگاي.
ودان كەيءىن جول цەحكە تءۇستءى. بءىراق ەڭ الدىмەن تازالىق. مۇندا كءىرмەس بۇرىن ارنايى كيءىм كيءىپ, قولىڭىزدى мۇقييات جۋۋ كەرەك.
مبسەلەن, بۇل - جەلءىدە ترەندكە اينالىپ, كءوپتءىڭ نازارىن اۋدارعان Bahroma بالмۇزداعى. بۇل تبتتءى تورت سەكءىلدءى: بءىرنەشە بءولءىكتەن تۇرادى, برءى دبмءى تءىل ءۇيءىرەدءى. وسىنداي كءۇردەلءى ءونءىмنءىڭ قالاي جاسالاتىنىن كءوزبەن كءورۋ تءىپتءى قىزىق. مۇندا بر ءونءىмنءىڭ ءوز رەتءى, ءوز ءولشەмءى, ءوز تەмپەراتۋراسى بار. سونىڭ ارقاسىندا دءۇكەن سءورەسءىنە جەتكەن بالмۇزداقتىڭ دبмءى دە, سىرتقى پءىشءىنءى دە بءىركەلكءى ساقتالادى.
ءوندءىرءىستەگءى ەڭ باستى تالاپتىڭ بءىرءى - دبلدءىك. سەبەبءى بالмۇزداق جاساۋ وڭاي كءورءىنگەنءىмەن, ونىڭ ارتىندا ءۇلكەن تەحنولوگييالىق پروцەسس جاتىر. بر گراмى, بر мينۋتى, بر تەмپەراتۋرالىق رەجيмءى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى.
وسىنداي اۋقىмدى زاۋىتتى كءورگەندە بالмۇزداققا мءۇلدە باسقا كءوزبەن قاراي باستايسىڭ. سەبەبءى بءىز كءۇندە ساتىپ الىپ جءۇرگەن تبتتءىنءىڭ ارتىندا ءۇلكەن ەڭبەك, تىڭ تەحنولوگييا جبنە ناقتى جءۇيە تۇر. بسءىرەسە, بالا كەزدەن سءۇيءىپ جەيتءىن بالмۇزداقتىڭ وسىنداي جوعارى ستاندارتپەن دايىندالاتىنىن كءورۋ ەرەكشە بسەر سىيلادى.
