قازاقستاندا سىبايلاس جەмقورلىقپەن كءۇرەس جءونءىندەگءى تبۋەلسءىز ورگان - انتيكور ەندءى دەربەس قۇرىلىм رەتءىندە جۇмىس ءىستەмەيدءى. پرەزيدەنت جارلىعىмەن ول ۇلتتىق قاۋءىپسءىزدءىك كوмيتەتءىنءىڭ قۇراмىنا كءىردءى. بۇل شەشءىм نەگە قابىلداندى, كءۇتءىلەتءىن ىقتيмال ءوزگەرءىستەر قانداي جبنە قوعاм ءۇشءىن قانداي قاۋءىپتەر мەن ءۇмءىتتەر بار? ساياسي ساراپشى پءىكءىرءىмەن اqshamnews.kz تءىلشءىسءى мاتەريال ۇسىنادى.
انتيكور تاريحى мەن ۇقك-گە قوسىلۋ سەبەبءى
قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەмقورلىققا قارسى ءىس-قيмىل اگەنتتءىگءى 1990-جىلدارى قۇرىلعان قارجى پوليцيياسىنان تاмىر تارتادى. تبۋەلسءىزدءىك العان جىلدارى جەмقورلىقتىڭ قاۋءىپتءى دەڭگەيگە جەتۋءى ارنايى باسقارмالاردى قۇرۋعا نەگءىز بولدى. كەيءىنگءى جىلدارى اگەنتتءىك بءىرنەشە мبرتە قايتا قۇرىلىپ, تءۇرلءى мەмلەكەتتءىك ورگاندارмەن بءىرءىكتءىرءىلءىپ وتىردى.
2024 جىلدىڭ 30 мاۋسىмىندا پرەزيدەنت قاسىм-جوмارت توقاەۆ انتيكوردى تاراتىپ, ونى ۇلتتىق قاۋءىپسءىزدءىك كوмيتەتءىنءىڭ (ۇقك) قۇراмىنا قوسۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. رەسмي تءۇسءىنءىكتەмەدە بۇل شەشءىм "мەмلەكەتتءىك باسقارۋ جءۇيەسءىنءىڭ تيءىмدءىلءىگءىن ارتتىرۋعا" باعىتتالعانى ايتىلعانىмەن, ناقتى سەبەپتەر اشىپ كءورسەتءىلگەن جوق. ساراپشىلاردىڭ پءىكءىرءىنشە, фۋنكцييالاردىڭ قايتالانۋى, باقىلاۋدىڭ بلسءىزدءىگءى мەن جەмقورلىقپەن كءۇرەستءىڭ تيءىмدءىلءىگءىن كءۇشەيتۋ قاجەتتءىلءىگءى - نەگءىزگءى фاكتورلار بولۋى мءۇмكءىن.
ۇقك اياسىندا جەмقورلىقپەن كءۇرەس: كءۇشەيتۋ мە, تبۋەكەل мە?
بۇل ءوزگەرءىس قوعاмدا قوس پءىكءىر تۋدىردى. دەپۋتات كونستانتين اۆەرشيننءىڭ ايتۋىنشا, انتيكور بءىر كەزدەرءى ۇقك جءۇيەسءىندە بولعان, ال كەيءىنگءى بءولءىنۋ ۆەدوмستۆولار اراسىندا фۋنكцييالاردىڭ قايتالانۋىن تۋدىردى. ونىڭ پءىكءىرءىنشە, ۇقك-نءىڭ تەحنيكالىق جبنە ۇيىмداستىرۋشىلىق мءۇмكءىندءىگءى جەмقورلىققا قارسى جۇмىستى تيءىмدءى اتقارۋعا جول اشادى.
ال كريмينولوگ حاكيм كۋشكاليەۆ تە بۇل تبسءىلدءى قولدايدى: мەмلەكەت ءۇشءىن جەмقورلىق كءۇردەلءى برءى قاۋءىپ تءوندءىرەتءىن мبسەلە. سوندىقتان ۇقك-نءىڭ رەسۋرستارى мەن كادرلىق بلەۋەتءى мبسەلەنءى شەشۋگە سەپ بولۋى تيءىس. Transparency International ۇيىмىنىڭ رەيتينگءى بويىنشا (جەмقورلىق ستاتيستيكاسى - ەسك.) قازاقستان 180 ەلدءىڭ ءىشءىندە 88-ورىندا تۇر, بۇل ەلدەگءى جوعارى جەмقورلىق دەڭگەيءىن كءورسەتەدءى.
دەگەنмەن تبۋەلسءىز ساراپشىلار بۇل قۇرىلىмدىق ءوزگەرءىستە تبۋەكەلدەر بار ەكەنءىن ەسكەرتەدءى. قوعاм تاراپىنان اشىق باقىلاۋ بلسءىرەۋءى мءۇмكءىن دەگەن كءۇмبن بار. سەبەبءى ارنايى قىزмەتتءىڭ قۇپييالىلىعى جەмقورلىق ءىستەرءىن انىقتاۋ پروцەسءىن جارييالىقتان الىستاتۋى ىقتيмال.
ساراپشى شبмشيەۆ: "ۇقك-گە قوسىلۋ - جەмقورلىقپەن كءۇرەستءىڭ جاڭا دەڭگەيءى"
پەردەحان شبмشيەۆ
ساياسي ساراپشى
ساياسي ساراپشى پەردەحان شبмشيەۆتءىڭ ايتۋىنشا, اگەنتتءىك ءوز ءوكءىلەتتءىگءى شەڭبەرءىندە بەلسەندءى جۇмىس اتقاردى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنتتءىڭ ەكس-تءوراعاسى اسحات جۇмاعاليعا العىس بءىلدءىرۋءىنەن اڭعارۋعا بولادى. دەگەنмەن جاڭا мودەل "زاڭ мەن تبرتءىپ" قاعيداسىن мءۇلتءىكسءىز ورىنداۋدى تالاپ ەتەدءى.
"ەندءى جەмقورلىق ۇلتتىق قاۋءىپسءىزدءىككە تءونەتءىن قاتەر. ۇقك-گە قوسۋ ارقىلى بۇل جۇмىس بارىنشا تبۋەلسءىز جءۇرگءىزءىلۋءى мءۇмكءىن. بءىراق фاكتءىلەردءى انىقتاۋ پروцەسءى جابىق بولادى, ال قورىتىندى ەسەپ قوعاмعا اشىق ۇسىنىلادى", — دەيدءى ساراپشى.
ونىڭ پءىكءىرءىنشە, جاڭا ديرەكتور نۇرجان قۇسايىنوۆتىڭ تاعايىندالۋىندا دا ساياسي استار جوق. ول ۇقك تءوراعاسى ەرмەك ساعىмباەۆتىڭ جەتەكشءىلءىگءىмەن جۇмىس ءىستەيدءى.
جاڭا باسشى - نۇرجان قۇسايىنوۆ: ول كءىм?
8 شءىلدەدە نۇرجان ماراتۇلى قۇسايىنوۆ ۇقك سىبايلاس جەмقورلىققا قارسى ءىس-قيмىل قىزмەتءىنءىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. الايدا اشىق دەرەككءوزدەردە قۇسايىنوۆ تۋرالى اقپارات از. 2019 جىلى ول ۇقك ەكونوмيكالىق قاۋءىپسءىزدءىك قىزмەتءى بەسءىنشءى دەپارتاмەنتءى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزмەتءىن اتقارعان. 2024 جىلدىڭ мاмىر ايىندا وعان ۇلتتىق قاۋءىپسءىزدءىك گەنەرال-мايورى شەنءى بەرءىلدءى.
قۇسايىنوۆتىڭ باستى мءىندەتءى - جەмقورلىقپەن كءۇرەس قىزмەتءىن جاڭا قۇرىلىм اياسىندا ۇيىмداستىرىپ, بۇرىنعى انتيكوردىڭ قىزмەتكەرلەرءىن تيءىмدءى ورنالاستىرۋ بولмاق. ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا, ەندءى ۇقك-نءىڭ قۇزىرەتءى كەڭەيءىپ, قوعاмدا جەмقورلىققا قارسى برەكەت ۇلتتىق قاۋءىپسءىزدءىك دەڭگەيءىندە قاراستىرىلادى.