«Alatau» dástúrlí óner teatry úshín shyǵarmashylyq tūrǵydan da, halyqaralyq mádenı baılanystar tūrǵysynan da 2025 jyl erekshe belesterge toly boldy. Dástúrlí ónerdí jańǵyrtu, ūlttyń tól mádenıetín keńínen nasıhattau, zaman talabyna saı jańa baǵyttardy ıgeru jolynda teatr ūjymy mazmūndy jobalardy júzege asyryp, elímízdíń bírneshe óńírínde jáne shetel sahnasynda ūlttyq ónerdíń mereıín asyrdy.
Atap aıtatyn bolsaq Bírjan saldyń shyǵarmashylyǵynan syr shertetín «Temírtas» rekvıemí sahnalandy. «Temírtas» rekvıemí Bírjan saldyń sońǵy kúnderí men shyǵarmashylyǵynyń mańyzdy kezeńderín beıneleıdí. Sondaı-aq qazaq halqynyń qaımaǵy būzylmaǵan ánderí men onyń fılosofıyasy tereń ashylyp, dástúrlí ónerge susaǵan kórermenníń kúdíktí oıyn seıílttí. Bírjan saldyń shyǵarmashylyǵy qazaq án óreníníń qazynasy sanalsa, onyń íshíndegí «Temírtas» ání sal-serísíníń máńgílík mūrasy. «Temírtas» arqyly bíz Bírjan saldy tek aqyndyq jáne ánshílík qyrynan ǵana emes, adamdyq bolmysy jaǵynan da tanyp-bílemíz. Rejısser saldyń boyamasyz taǵdyryn kórsetu arqyly, qazaq halqynyń búgíngí men erteńíne degen tolǵanysyn da jetkízuge tyrysqan. Máselen, qoıylymda dombyrany syndyryp, sońynda joǵary qoyatyn kórínís bar. Būl jahandanu zamanyndaǵy syrttan kelgen mádenıet pen ūlttyq ónerímízdíń arasyndaǵy tartysty beıneleuí dep ūǵynsaq bolady.
Gastroldík saparlar – ūlttyq ónerdí óńírlerge jetkízgen auqymdy jūmystarǵa jalǵasty. Almaty qalasy Mádenıet basqarmasynyń qoldauymen 2025 jyldyń sáuír men mausym aılary aralyǵynda teatr Almaty, Jetísu, Túrkístan, Qyzylorda, Jambyl, Abaı, Shyǵys Qazaqstan oblystary men Shymkent qalasyn qamtyǵan auqymdy gastroldík sapar ūıymdastyrdy. Barlyǵy 42 qoıylym sahnalanyp, ár óńírdegí kórermen qauym teatr ónerpazdaryn zor quanyshpen qarsy aldy.
Almaty oblysyndaǵy Narynqol, Kegen, Shonjy, Shelek, Jarkent, Esík, Qonaev, Qaskeleń, Myńbaı syndy eldímekenderden bastap, Jetísu óńíríníń Taldyqorǵan, Tekelí, Sarqan, Balpyq bı, Saryózek sıyaqty aımaqtaryndaǵy qoıylymdar anshlagpen óttí. Balalarǵa arnalǵan «Águgaı men Igıgaı» ertegílík qoıylymy jas kórermenderdíń aıryqsha yqylasyna ıe boldy.
Syr elínde Qyzylorda, Shıelí, Jańaqorǵan aımaqtaryndaǵy qoıylymdar da erekshe áser qaldyrdy. Túrkístan men Shymkent qalasyndaǵy óner sapary qazaqy salt-dástúrmen kómkerílgen «Altybaqan», «Aıman-Sholpan», «Águgaı men Igıgaı» qoıylymdarymen tolyqty.
Teatrdyń barlyq qoıylymdary – jandy dauysta, 20-dan astam ūlttyq aspapty meńgergen «Alatau» etno-folklorlyq ansamblíníń súıemeldeuímen óttí. Sonymen qatar, truppa qūramynda kásíbı bı ansamblí, dástúrlí ánshíler, aqyndar men jas akterler óner kórsettí.
Gastroldík sapar Abaı oblysy men Shyǵys Qazaqstanda jalǵasyn tapty. Semeıdegí Abaı atyndaǵy qazaq muzykalyq-drama teatry óner ūjymyn saltanatty túrde qarsy alyp, «ALATAU FM RADIOSY» muzykalyq komedıyasy kórermenge ūsynyldy. Qoıylym barlyq jasqa ortaq merekelík kóńíl-kúı syılap, ūlttyq tárbıe men adamı qūndylyqtardy nasıhattady.
Óskemen qalasynda da ónerpazdar erekshe qoshemetke ıe boldy. Ekí teatr arasynda mádenı yntymaqtastyq turaly memorandumǵa qol qoıylyp, shyǵarmashylyq baılanysty jańa deńgeıge kóterdí.
Halyqaralyq sahnadaǵy úlken jetístík
2025 jyldyń eń mańyzdy jetístíkteríníń bírí – teatrdyń «Mamluk. Sūltan Beıbarys» spektaklíníń TMD elderíníń V Jastar teatr forumynda kórsetílíp, A.P. Chehov atyndaǵy XVII Halyqaralyq teatr festıvalíne resmı túrde shaqyryluy boldy. Shíldeníń 8–9 kúnderí Máskeudegí Mossovet atyndaǵy teatr sahnasynda otandyq óner bıígín kórsettí. Sūltan Beıbarystyń 800 jyldyǵyna oraı tūsauy kesílgen būl qoıylym – ózíníń sahnalyq formasy men rejısserlík sheshímderí arqyly erekshelenedí. Qoıylymnyń rejısserí – otandyq jas tolqyn rejısserleríníń bírí, «Daryn» Memlekettík jastar syılyǵynyń ıegerí, TYuRKSOI-dyń «Túrkí álemíníń úzdík rejısserí» Farhad Moldaǵalı.
Píkír: D.Á.Abaev, Reseı Federatsıyasyndaǵy Qazaqstannyń Tótenshí jáne ókílettí elshísí: – Osyndaı álemge belgílí, bedeldí A.P. Chehov atyndaǵy festıvalge qatysyp, ózderíníń teńdesíz ónerlerín pash etken «Alatau» dástúrlí óner teatrynyń ūjymyna erekshe alǵysymdy jetkízgím keledí. Elímízdíń mártebesín kótergen qoıylym boldy. Ózímízdíń ūlttyq erekshelígímízdí osyndaı óner tuyndylarymyzben mádenıet salasynda kórsetíp otyruǵa bíz árqashanda qoldau bíldíruge daıynbyz. Būl rejısserdyń jáne teatr ūjymynyń úlken eńbegí. Kórermenderdíń sízderge degen ystyq yqylasyn kórdíńízder. Qoıylym óte sáttí óttí dep aıta alamyz. Teatr ūjymy bolashaqta da úlken jetístíkterge jetíp, álemdík deńgeıde qazaq mádenıetín tanyta beríńízder degím keledí.
Sonymen bírge, teatrdyń «Steppes Rhapsody» qoıylymy álemdegí eń írí teatr alańdarynyń bírí sanalatyn «Avınon OFF» festıvalínde sahnalanyp, qazaqtyń kóne dástúrlerí men mádenıetín halyqaralyq qauymǵa pash ettí. Būl qoıylymda «Alatau» teatrynyń ásem úní men tereń bıí qazaq halqynyń tarıhyn sóılettí. Ata-babalarymyzdyń qanymen síńgen kóshpendílík ruhy, ūly dalanyń keńdígínen tuyndaǵan aıqyndyq sahnada tereń árí mol sezímdermen oryndaldy. Qoıylymnyń alǵashqy sátí — «Shaman bıí» men «Aqsaq qūlan» kúıíníń áuenderí halyqtyń tereń fılosofıyasy men tarıhı sanasyn beıneleı otyryp, kórermendí bírden óz álemíne tartyp ákettí. Dombyranyń kúmbírí, qobyzdyń syzdy úní qazaqtyń ótken dáuírín, onyń máńgílík tírshílígín kórsettí.
Festıvaldíń Co-President-í Arold Davıd qoıylymdy joǵary baǵalap, onyń álemdík deńgeıdegí mańyzyn atap óttí.
Píkír: Arold Davıd – festıvaldíń Co-President
Men frantsuz qauymyna qazaqtyń qazírgí zamanǵy ónerín tanytyp, elímízdíń baı shyǵarmashylyq álemí jaıynda tereń túsíník beru úshín osy ūly ónerdíń alauyn jaǵyp, qoıylymdy ūsyndym. Bízdíń festıvalímízde jyl saıyn álemníń túkpír-túkpírínen 2000-nan asa teatr maıtalmandary qatysyp, túrlí qoıylymdardy tańdap, óz óner saraılarynda kórsetu úshín olardy óz baǵdarlamalaryna qosady. Būl festıval — shyǵarmashylyq almasu, kezdesuler men kásíbı tájírbıe bólísu alańy. Osylaısha, men sízderdíń shyǵarmashylyǵyńyzdyń júregíne tereń úńílíp, ony bolashaqtaǵy gastrolder men festıvalderde qazaqtyń ónerín kóruge ynta tanytatyn kópshílík tabady dep úmíttenemín. Bíz mádenıetterdí ózara almasu men halyqaralyq dıalog ayasynda jūmys ístep, ózara túsínístík pen baılanysty nyǵaıtu úshín osyndaı shynaıy kezdesulerdí qajet etíp otyrmyz.
Respublıka kúní ayasyndaǵy halyqaralyq mádenı sharalar da teatr jetístígín eseledí. Almaty qalasy ákímdígíníń qoldauymen QR Ūlttyq merekesí – Respublıka kúníne oraı Estonıya astanasy Tallın qalasynda ótken merekelík kontsertte «Ūlytau» etno-rok toby óner kórsetíp, qazaq muzykasyn europalyq kórermenge tanytty.
Būl – qazaq óneríníń jahandyq keńístíktegí mártebesín kótergen írí jetístíkterdíń bírí. Halyqaralyq bílím jáne kásíbı damu baǵytynda 2025 jyldyń 24 mausymy men 4 shíldesí aralyǵynda teatrdyń 15 qyzmetkerí Malaızıyanyń Kuala-Lumpur qalasynda kásíbı bílíktílígín arttyrdy. Būl – teatrdyń halyqaralyq standarttarǵa saı mamandar dayarlau baǵytyndaǵy mańyzdy qadamdardyń bírí.
Jyl qorytyndysynda teatr qyzmetkerleríníń eńbegí joǵary deńgeıde baǵalandy. Mádenıet qyzmetkerlerí kúníne oraı Alma Amanjolova Prezıdent Jarlyǵymen «Eren eńbegí úshín» medalímen marapattaldy. 47 jyldyq eńbek ótílí bar kostyumer Saǵymkúl Qarabalına men aqyn, dramaturg, «Alash» halyqaralyq ádebı syılyǵynyń ıegerí Baqyt Bedelhan Almaty qalasy ákímíníń Alǵys hatyna ıe boldy. Respublıka kúní qarsańynda Saǵyzbaı Qarabalın «Parasat» ordenímen, al Inara Aubakırova «Qūrmet belgísí» tósbelgísímen marapattaldy.
Saǵyzbaı Qarabalın
Baqyt Bedelhan
Saǵymkúl Qarabalına
Sonymen qatar, Qazaqstan teatr synshylary bírlestígíníń VII márte ūıymdastyrylǵan «Synshylar júldesí – 2025-te» Ádílet Tamenov «Temírtas» spektaklí úshín «Drama spektaklíníń jyl horeografy» nomınatsıyasyn jeńíp aldy. Al «Alatau» dástúrlí óner teatry «Respublıkalyq gastroldík saparlar» baǵyty boıynsha 1-oryn ıelense, balalarǵa arnalǵan «Águgaı men Igıgaı» ertegísí 7 637 kórermen jınap, 4-orynǵa ıe boldy.
Jyl sońynda teatrda taǵy bír mańyzdy shyǵarmashylyq bastama qolǵa alyndy. Rejısser Meıram Habıbullın daıyndaǵan «Qaıran Abaı» spektaklí kórkemdík keńestíń qarauyna ūsynylyp, maqūldandy. Qoıylym qazaq ruhanıyatynyń temírqazyǵy Abaıdyń tūlǵasyn zamanauı sahnada jańa qyrynan tanytuǵa baǵyttalǵan. Atalǵan spektakl men jospardaǵy «Qorlan» qoıylymy kórermenge aldaǵy premeralarda jol tartpaq.
2025 jyl «Alatau» dástúrlí óner teatry úshín shyǵarmashylyq órleu jyly boldy. Teatr: ūlttyq ónerdí aımaqtarǵa keńínen nasıhattady, halyqaralyq festıvalderde Qazaqstan mádenıetín joǵary deńgeıde tanytty, jańa qoıylymdarmen repertuaryn tolyqtyrdy, kásíbı seríktestík ayasyn keńeıttí, ūlttyq qūndylyqtardy dárípteudí basty maqsat etkenín naqty ísterímen dáleldedí.
Ortalyq Azıyadaǵy jalǵyz dástúrlí óner teatry retínde «Alatau» aldaǵy uaqytta da ūlttyq ónerdí álemge tanytyp, ruhanı jańǵyrudyń jarqyn úlgísí boludy jalǵastyratyny sózsíz.