Qazaqstannyń ūlttyq valyutasy - teńge resmı túrde 1993 jylǵy 15 qarashada aınalymǵa engízíldí.
Atauly kún qarsańynda Aqshamnews.kz redaktsıyasy 32 jyldyq tarıhy bar tól teńgemízdíń qalaı jasalǵanyn, oǵan qatysty qyzyqty derekterdí toptap kórdí.
KSRO ydyrap, rublmen qoshtasqannan keıín Qazaqstanǵa óz valyutasyn tez arada engízu qajettílígí tūrdy. 1992 jyly teńge jasau turaly sheshím qabyldanyp, onyń bírínshí shyǵarylymy Anglıyada basyldy. Dızaındy ázírleu qazaqstandyq suretshíler tobyna tapsyryldy, olar banknottarǵa ūlttyq kolorıttí engízíp, tūńǵysh teńgeníń bet-beınesín jasap shyǵardy.
Suret: Qazaqstan Respublıkasynyń Ūlttyq bankí
Bírínshí teńge banknottarynda Abylaı han jáne Ál-Farabı synda qazaq tarıhynyń ūly tūlǵalary beınelendí. Monetalarda memlekettíń sımvolıkasy kórínís tapty, al “teńge” atauy kezdeısoq tańdalmady. Ol ejelgí túrkí sózínen shyqqan, maǵynasy – “aqsha” nemese “salmaq”. Būl dástúr jalǵastyǵy men tarıhı tamyrǵa oralu sımvoly boldy.
Teńge daǵdarystardy qalaı ótkerdí?
Osy kezge deıíngí tarıhynda teńge bírneshe ret ekonomıkalyq soqqylarǵa kuá boldy, el íshínde de, álemdík deńgeıde de.
- 1998 jyl. Azıya qarjylyq daǵdarysy Ortalyq Azıyaǵa áser ettí, Qazaqstan da būdan tys qalmady. Valyuta qūnsyzdana bastady.
- 2009 jyl. Jahandyq qarjylyq daǵdarys kezínde Ūlttyq bank teńgení devalvatsıyalady: dollar baǵamy 120-dan 150 teńgege deıín ózgerdí.
- 2015 jyl. Qazaqstan erkín auytqıtyn baǵam júıesíne óttí, būl valyutanyń taǵy da tómendeuíne ákeldí. Dollar baǵamy 300 teńgege jettí.
Teńgege qatysty qyzyqty derekter
- Bírínshí teńge banknottary jasyryn shyǵaryldy. Qūpıyalylyqty saqtau úshín banknottardy Anglıyadan Qazaqstanǵa áskerı ūshaqtarmen tasymaldaǵan.
- Banknottardyń eń jaqsy dızaıny. Qazaqstandyq teńge bírneshe ret álemdegí eń kórkem dızaınmen tanyldy. Mysaly, 2011 jyly 10 000 teńgelík banknota halyqaralyq marapatqa ıe boldy.
- Eń írí moneta. 2018 jyly 1 kılogrammdyq altynnan 500 000 teńgelík moneta shyǵaryldy. Būl Qazaqstannyń eń qymbat kollektsıyalyq monetalarynyń bírí boldy.
- Alǵashqy monetalar Germanıyada soǵylǵan, olar latun jáne neızılber (mys, nıkel jáne myrysh qospasy) metaldarynan jasalǵan.
- Teńge - álemde mátínderí ekí tílde berílgen jalǵyz valyuta.
Teńgeníń qūnsyzdanuy
Teńge paıda bolǵan kezde dollar baǵamy 4,75 teńge boldy. Jyldar óte onyń baǵamy kelesídeı ózgeríp otyrdy:
- 1993 jyl: 4,75 teńge / dollar
- 2000 jyl: shamamen 140 teńge / dollar
- 2010 jyl: 150–180 teńge / dollar
- 2020 jyl: 400 teńgeden astam / dollar
- 2024 jyl: dollar baǵamy 500 teńgege jaqyndady
- 2025 jyl: kók aqshanyń teńgege shaqqandaǵy qūny 500 teńgeden asyp kettí.
Osylaısha, 32 jyl íshínde teńgeníń dollarǵa qatysty qūny 100 eseden astam tómendedí.
QR ŪEM Statıstıka komıtetíníń málímetínshe, 1993 jyly bír kılogramm nannyń ortasha baǵasy 0,67 teńge bolǵan (bír bólke nan shamamen 0,47 teńge tūrǵan). Bír kılogramm sıyr etín 7 teńgege, qoı etín 6 teńgege satyp aluǵa bolatyn. Al bír lıtr súttíń ortasha baǵasy 10 teńge bolǵan.
1995 jyly qoǵamdyq kólíkpen júru qūny Almatyda - 10 teńge, Aqmolada (Astana) - 7 teńge bolǵan.
Taǵy bír qyzyq derek, 90 jyldary 100 teńgege bír qoı, al 400 teńgege bír sıyr keletín edí.
Al qazír 1 teńge tūrmaq, 100 teńgege kórínetín zat nemese azyq ala almaısyz. Eske sala keteıík, Ūlttyq bank bıyl mausym aıynda 1 jáne 2 teńgelík ūsaq monetalardy shyǵarudy resmı túrde toqtatty. Dese de, Ūlttyq bank tóraǵasynyń málímdeuínshe, būǵan deıín aınalymda júrgen monetalar bar jáne olar qoldanysta qala beredí. Bíraq olardy qosymsha soǵu josparda joq.
Sarapshylar boljamynsha, jahandyq ekonomıkalyq synaqtar men shıkízat naryǵyndaǵy ózgeríster jaǵdaıynda teńge baǵamy mūnaı baǵasyna jáne álemdík ekonomıkalyq jaǵdaıǵa táueldí bola beredí.