Aqshamnews.kz tílshísíníń resmı sūrauyna jazbasha jauap bergen Qazaqstan Respublıkasy ÍÍM-níń baspasóz qyzmetíníń málímetínshe, egemendík alǵannan berí elímízde qylmys sany ekí esege tómendedí. Kísí óltíru sany 4,5 ese qysqardy. Al, halyq sany būl aralyqta 1,5 esege óstí.
Būl nátıjege auqymdy profılaktıkalyq jūmystardyń arqasynda qol jetkízílíp otyr.
Búgínde qylmysqa qarsy naqty baǵdarlamalar íske asuda. Atap aıtqanda: kísí óltíru, ūrlyq, kıberqylmys, ınternet-alayaqtyq, esírtkí bıznesí, adam saudasy, ekstremızm sıyaqty qylmys túrleríne qatysty baǵdarlamalar 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan. Jalpy, mūndaı baǵdarlamalardyń tıímdílígí joǵary. Máselen, atalǵan baǵdarlamalar qabyldanǵan bír jyldyń íshínde jalpy qylmys deńgeıí 7%-ǵa azaıdy. Onyń íshínde: kísí óltíru, qaraqshylyq, tonau, būzaqylyq, ūrlyq aıtarlyqtaı tómendedí. Sondaı-aq būryn sottalǵandar tarapynan oryn alatyn qylmystar, qoǵamdyq oryndardaǵy, kóshelerdegí jáne atys qaruymen jasalǵan qylmystar da azaıdy.
Kóshelerdegí qauípsízdíktí kúsheıtu úshín patrul tyǵyzdyǵy arttyryldy. Sayabaqtar men aula qauípsízdígí basty nazarǵa alyndy. Halyq kóp jınalatyn oryndarda dabyl túımelerí men statsıonarlyq beketter ornatyldy.
Beınebaqylau júıelerí damyp keledí. Byudjetke salmaq salmaı, ártúrlí menshíktegí kameralar íske qosylyp jatyr. Qazírgí uaqytta qoǵamdyq oryndarda 1,5 mln kamera jūmys ísteıdí. Onyń 500 myńǵa juyǵy Jedel basqaru ortalyǵyna qosylǵan. Būl jūmystar árí qaraı jalǵasyn tabady. Sauda ortalyqtary men bazarlardan bastap, vokzal men áuejaıǵa deıín írí nysandar, mektepter, kíreberíster, lıfttíler jáne avtobustar da beınebaqylau júıesíne qosyluda. Búgínde qylmystardyń 58%-y beınebaqylau kómegímen ashylyp keledí. Bıyldyń ózínde 523 myń ákímshílík qūqyq būzushylyqtyń joly kesíldí.
Íshkí íster mınıstrlígí balalardyń qūqyqtaryn qorǵaudy kúsheıtu maqsatynda zańnamalyq aktílerdí tūraqty negízde jetíldíríp otyrady. Sońǵy jyldary Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq sıpattaǵy qylmystar úshín jauapkershílík edáuír qatańdatyldy. Zorlau jáne jynystyq zorlyq-zombylyq sıyaqty qylmystardyń túrlerí auyr qylmystar sanatyna jatqyzyldy. Osylaısha, taraptardyń tatulasu múmkíndígí alynyp tastaldy.
Sonymen qatar, pedofılder endí keshírím jasau jáne merzímínen būryn bosatu qūqyǵynsyz maksımaldy qauípsízdík mekemelerínde ūstalady. Kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq tıíspeushílígíne qarsy qylmystardy jasyrǵan adamdarǵa qatysty 6 jylǵa deıín bas bostandyǵynan aıyru túríndegí jauapkershílík kózdelgen.
Elímízdíń barlyq óńírlerínde ákímdíkter janynan vedomstvoaralyq mobıldík toptar qūryldy, olardyń qūramyna bala qūqyqtary jóníndegí uákílder, múddelí memlekettík organdar (ákímdíkterdíń, áleumettík qorǵau, qorǵanshylyq jáne qamqorshylyq, Densaulyq saqtau organdarynyń ókílderí, uchaskelík polıtsıya ınspektorlary, prokuratura), sondaı-aq balalardyń qūqyqtaryn būzu faktíleríne jedel den qoyu úshín chattar ashyldy.
Múddelí memlekettík organdarmen bírlesíp Zorlyq-zombylyqqa, jábírleuge (bullıng), kıberbullıngke ūshyraǵan nemese kuá bolǵan kámeletke tolmaǵandardy erte anyqtau jáne olarǵa kómek kórsetu jóníndegí ádísteme íske asyryluda (2023 jylǵy jeltoqsanda OM, ÍÍM, DSM, MAM, EHÁQM memlekettík organdarynyń bírlesken būıryǵymen bekítílgen).
Ótken jyldyń 15 sáuírínde balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrí úshín jauapkershílíktí qatańdatu boıynsha zańnamalyq túzetuler qabyldandy. Árbír mektepke kámeletke tolmaǵandar arasynda profılaktıkalyq ís-sharalardy tūraqty negízde júrgízetín uchaskelík polıtsıya, yuvenaldy jáne krımınaldyq polıtsıya ınspektorlary qatarynan polıtsıya qyzmetkerlerí bekítíldí.
Qūqyq būzushylyqtardy júıelí túrde jasaıtyn balalar Kámeletke tolmaǵandardyń ísí jáne olardyń qūqyǵyn qorǵau komıssıyasynda qaralady jáne arnaıy bílím beru ūıymdaryna jíberíledí. Balalardyń zańǵa baǵynatyn mínez-qūlqyn qalyptastyru jáne olardyń qūqyqtyq sauattylyǵyn arttyru maqsatynda polıtsıya organdary tūraqty negízde nysanaly jedel aldyn alu ís-sharalaryn júrgízedí. Osy jáne basqa sharalar balalardyń qūqyqtaryn qorǵau salasyndaǵy jaǵdaıdy aıtarlyqtaı jaqsartuǵa yqpal etedí.
Íshkí íster mınıstrlígí vedomstvolyq oqu oryndarymen bírlese otyryp, polıtseılerdíń kásíbı jedeldígí, bílíktílígín, qūqyqtyq sauattylyǵyn jáne zamanauı tehnologıyalardy qoldanu qabíletín arttyruǵa baǵyttalǵan jańa tásílderdí ázírlep, júzege asyruda. Oqu baǵdarlamalary praktıkalyq daǵdylardy, synı oılaudy, qūqyq qoldanu tájírıbesín jáne standartty emes jaǵdaılarda sheshím qabyldau qabíletín damytuǵa baǵyttalyp qūrylady. Bílím beru baǵdarlamalary kásíbı standarttardy eskere otyryp jańartyluda, ınnovatsıyalyq oqytu ádísterín, zamanauı tehnologıyalar men jabdyqtardy paıdalanuǵa negízdelgen.
Qazaqstan polıtsıyasynyń bílím-bílígín, kásíbı deńgeıín álemdík kórsetkíshterge sáıkestendíru baǵytynda tájírıbe almasu jūmystary tūraqty júrgízíledí. Sonyń íshínde halyqaralyq ūıymdarmen (EQYŪ, BŪŪ, HEŪ, EO, Europa Keńesí, Interpol, UNODC jáne t.b.) bírlesken trenıngter ótkízíledí.
IT salasyndaǵy daǵdylary bar krımınologtardy dayarlau baǵdarlamasy ázírlenu satysynda, būl baǵdarlama da halyqaralyq tájírıbege negízdelgen.
Polıtsıya qyzmetkerleríníń sanyna qatysty aqparat qyzmettík derekter bolyp sanalady, ol jarıyalauǵa jatpaıdy.
JKO-nyń statıstıkalyq derekteríníń jáne onda zardap shekkender sanynyń ósuí 2024 jylǵy mausymnan bastap Qūqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alu jóníndegí komıtettíń JKO-ny esepke alu tásílíníń ózgeruímen baılanysty, būl Bas prokuraturanyń hatymen rastalady (2025 jylǵy 3 mausymdaǵy №2-01-25-38898).
Qazír densaulyqqa keltírílgen zıyanǵa qaramastan, JKO-dan keıín medıtsınalyq mekemelerge júgíngen barlyq adamdar esepke alynady (būryn sot-medıtsınalyq saraptama júrgízu qajet bolǵan).
2025 jyldyń 10 aıynda qaza tapqandar 3%-ǵa tómendedí. Táuelsízdík kezeńínde elímízdíń avtoparkí 2 mln-nan 5,5 mln-ǵa deıín óstí.
Sonymen qatar, el arqyly ótetín 3 mıllıon tranzıttík avtokólík bar. Būl kólík sany men joldaǵy tyǵyzdyqqa áser etedí.
Būl rette, ÍÍM qabyldap jatqan sharalar apattylyqty aıtarlyqtaı tómendetuge qol jetkízdí.
Sondaı-aq, apatqa bírneshe faktorlar áser etedí.
Bírínshí faktor. Kólík tártíbíníń tómendígí, JKO-nyń 90% júrgízushílerdíń kínásínen jasalady.
Jyl saıyn polıtsıya 13 mln jol júrísí qaǵıdalaryn (būdan árí-JJQ) būzudyń jolyn kesedí. 2025 jyly auyr zardaptarǵa ákeluí múmkín jol erejelerín būzushylyq 20%-ǵa, qarsy jolaqqa shyǵu faktílerí 16%-ǵa kóp anyqtaldy, 16,6 myń «mas» júrgízushí ūstaldy.
«Tártíptí» arttyru úshín jolda patruldík marshruttardyń sany ūlǵaıtyldy, jedel profılaktıkalyq ís-sharalar ótkízíledí («Qauípsíz jol», «Qūqyqtyq tártíp», «Avtobus», «Abaılańyz, balalar!» jáne t.b.).
Drondardyń kómegímen jol júrísín baqylau engízíldí. Olar JJQ 3,6 myń būzushylyqty anyqtady, onyń íshínde 1 myńy – qarsy jolaqqa shyǵu, 300 faktí – qauíptí basyp ozu.
Olar 7 oblysta qoldanylady: Almaty, Atyrau, Aqtóbe, ShQO, Qostanaı, Mańǵystau, Túrkístan.
Jolda JJQ būzushylyqtardy tírkeudíń 27 myń avtomatty kamerasy ornatyldy, olar 7,9 mln JJQ būzudy anyqtady.
JJQ būzushylyqtardy tírkeu júıelerín engízu jol júrísíne qatysushylardyń tártíbín arttyryp qana qoımaı, apat deńgeıíníń tómendeuíne aıtarlyqtaı áser etedí.
Profılaktıkalyq ís-sharalardy ótkízu úshín «óreskel būzushylarmen» barlyq tsıfrlyq sheshímderdí («ITC», «Qorǵau», «Ízdestíru jáne baǵdarlau jóníndegí analıtıkalyq platforma») jáne kameralardy «TOR» bíryńǵaı platformasyna bíríktírdík.
Baǵdarlama míndetterdí keshendí túrde sheshedí:
- kólík júrísín qadaǵalau;
- ízdeude júrgen avtokólíktí markasy, modelí jáne túsí boıynsha ízdeu;
- agressıvtí júrgízetín «qauíptí júrgízushílerdí» ízdeu;
- 8 saǵattan astam úzdíksíz júretín «sharshaǵan júrgízushílerdí» baqylau.
Apatty tómendetu úshín aldyn alu sharalaryn íske asyru maqsatynda respublıkalyq joldarda ortasha jyldamdyqty baqylau engízíldí, būl jol júrísí qauípsízdígín qamtamasyz etu jáne JKO sanyn azaıtu úshín mańyzdy másele.
Qazírgí uaqytta baqylau 8 negízgí avtomobıl joldarynda ornatylǵan, onyń jalpy ūzyndyǵy 2 myń shaqyrymǵa juyqtaıdy.
Ekínshí faktor. Júrgízushílerdí dayarlau sapasy.
Tártíptí arttyru, protsesterdí jetíldíru jáne júrgízushí kuálíkterín beru kezínde zańdylyqtyń būzyluyna yqpal etetín jaǵdaılardy joyu maqsatynda kezeń-kezeńímen keshendí sharalar qabyldanady.
Máselen, ÍÍM-níń 2024 jylǵy 10 sáuírdegí №315 būıryǵymen mehanıkalyq kólík qūraldarynyń júrgízushílerín dayarlau, emtıhandardy qabyldau jáne júrgízushí kuálíkterín beru qaǵıdalaryna (ÍÍM-níń 02.12.2014 j. № 862 būıryǵy) óz betínshe daıyndalyp emtıhandardy tapsyru jáne A, V sanatyndaǵy, A1, V1 kíshí sanattaryndaǵy kólík qūraldaryn basqaru qūqyǵyn alu múmkíndígín boldyrmau bólígínde ózgeríster engízíldí.
Test ótkízu kezínde emtıhan synyptaryn tehnıkalyq jaraqtandyru boıynsha emtıhan alushylardy bıometrıyalyq sáıkestendírudí, beınejazbany júrgízudí, metall ízdegíshterdí paıdalanudy jáne t.b. qamtıtyn eń tómengí tehnıkalyq talaptar belgílendí.
Kólík qūraldarynyń júrgízushílerín dayarlau jóníndegí kásíptík bírlestíkterdíń aqparattyq júıesín paıdalana otyryp, oqu ūıymdarynda adamdardy esepke aludy ūıymdastyru kózdelgen.
Avtomektepte oqu kurstaryn elektrondyq formatqa auystyrumen ayaqtau turaly qaǵaz túríndegí medıtsınalyq anyqtamalar men kuálíkter alynyp tastaldy.
Aǵymdaǵy jyldyń qańtar aıynan bastap ÍÍM «Azamattarǵa arnalǵan úkímet «memlekettík korporatsıyasy» KEAQ-men bírlesíp «Avtomektep» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesí paıdalanyluda.
Qazírgí uaqytta avtomektepter men onda oqıtyndardy tírkeu, sondaı-aq oqu kurstaryn bítírgení turaly kuálík beru kórsetílgen júıe arqyly rastalady.
Bas prokuraturamen bírlesíp avtomektepterge tekseru júrgízíledí, tekseru nátıjelerí boıynsha jalǵan oqytudyń 2 myńnan astam faktísí anyqtaldy, 32 avtomektep jūmys ísteudí toqtatty, 75 avtomektep tehnıkalyq talaptarǵa sáıkes kelmedí (órt dabylynyń, reıs aldyndaǵy medıtsınalyq tekserulerdíń, oqu kólík qūraldarynyń bolmauy, sondaı-aq elektr qauípsízdígí men sanıtarlyq normalardyń talaptaryn oryndamau).
Tekseru qorytyndysy boıynsha uákílettí organdar júrgízushí kuálíkterín beru kezínde zańdylyqty būzuǵa yqpal etetín jaǵdaılardy joyuǵa baǵyttalǵan kólík qūraldarynyń júrgízushílerín dayarlau protsesterín jetíldíru jónínde qosymsha ūsynystar ázírledí.
Oqu ūıymdaryn ashudyń habarlamalyq tártíbínen rūqsat beru tártíbíne kóshudí, sondaı-aq kólík qūraldarynyń júrgízushílerín dayarlau jóníndegí kásíptík bírlestíkter men oqu ūıymdarynyń qyzmetíne memlekettík baqylau tetíkterín engízudí kózdeıtín «Jol júrísí turaly», «Rūqsattar jáne habarlamalar turaly» zańdarǵa túzetuler daıyndaldy.
Íshkí íster mınıstrí men Ūlttyq ekonomıka mınıstríníń «Kólík qūraldarynyń júrgízushílerín dayarlau jóníndegí oqu ūıymdarynda jol júrísí qauípsízdígín qamtamasyz etudíń táuekelder dárejesín baǵalau krıterıılerín jáne tekseru paraqtaryn bekítu turaly» bírlesken būıryǵynyń jobasy ázírlendí.
Úshínshí faktor. Jol ınfraqūrylymy.
Ótetín kólíktíń tranzıtí ūlǵayuda (3 mln bírlíkke deıín).
Būl rette jol ınfraqūrylymy álí de jetkílíktí damymaǵan.
Halyqaralyq tájírıbe onyń apatqa tíkeleı áserín dáleldedí.
Búgíngí tańda respublıkalyq joldardyń tek 12%-y (25 myń shaqyrymnyń 3 myńy) qauípsízdík talaptaryna sáıkes keledí.
Mūndaı joldarda qaıta jóndeuden keıín adam shyǵyny bírneshe ese azaıdy.
Tórt jáne odan da kóp jolaqtary bar 6 myń shaqyrymnan astam jol salu qajet (1 sanat).
Olardyń íshínde oblys ortalyqtary arasyndaǵy trassalar bar:
- Atyrau, Aqtóbe jáne Oral;
- Óskemen, Semeı;
– Qaraǵandy, Jezqazǵan, Qyzylorda;
– Qaraǵandy, Pavlodar jáne t.b.
Qauípsíz joldardy salu – būl ūzaq merzímdí sharalar, bíraq apat jaǵdaıyna tíkeleı áser etetín jáne qazír sheshíluí múmkín máseleler bar.
Joldardaǵy shūńqyrlar, belgílerdíń bolmauy, nashar jaryqtandyru, qorshaulardyń bolmauy jáne jol qozǵalysyn dūrys ūıymdastyrmau, onyń íshínde qaıta qūru nemese jóndeu júrgízíletín uchaskeler ár óńírde bar.
Polıtsıya 513,7 myń shaqyrymdy qamtumen eldí mekenderdíń avtomobıl joldary men kóshe-jol jelísíne 35,9 myń tekseru júrgízdí, jol júrísí qauípsízdígíne terís áser etetín 65,1 myń aqau anyqtaldy, olardy joyuǵa 34,7 myń ūıǵarym beríldí, 5,5 myń lauazymdy jáne zańdy tūlǵa ákímshílík jauapkershílíkke tartyldy.
Nátıjesínde berílgen nūsqamalar boıynsha 1 myń shaqyrym qorshau, 760 baǵdarsham, 11 myń jol belgísí ornatyldy.
Sonymen qatar, jayau júrgínshílerdíń qauípsízdígín arttyru úshín 59,7 myń shaqyrym trotuarlardy, 15,3 myń shaqyrym jaryqtandyrudy, 3,1 mln syzyqty metr tosqauyl qorshaulardy, 1,8 myńǵa juyq jayau júrgínshíler ótkelderín jaılastyru, sondaı-aq 1,2 myń jayau júrgínshíler ótkelderín rettelmeıtínderden retteletínderge auystyru qajet.