Búgín Qazaqstannyń halyq jazushysy, aqyn Qadyr Myrza Álíníń tuǵan kúní.
Qadyr aqynnyń qalamynan tuǵan aforızmder
Óz tílíne ózí qoja adamdar kóbíne-kóp úndemeıdí.
***
Ūlttyń tílí – ūlttyń dílí.
***
Balyq tílsíz bolsa da,
Halyq tílsíz bolmaıdy.
***
Óz tílíń – bírlík úshín,
Ózge tíl – tírlík úshín.
***
Ózge tílde saırau qauíptí emes,
Ózge tílde oılau qauíptí.
***
Tílí qatty tayaq jeıdí,
Tílí táttí jaya jeıdí.
***
Tíl sabap beredí,
Bas jauap beredí.
***
Ūlynyń tílín kesseń de,
Ūlttyń tílín kese almaısyń.
***
Baılyqta ūlt bolmaıdy,
Ūltta tílden asqan baılyq bolmaıdy.
***
Pūlsyz bazar,
Tílsíz halyq bolmaıdy.
***
Kózge syımaıtyn tau
Sózge syyady.
***
Tílí oralymdy halyqtyń
Oıy da oralymdy.
***
Ana tílín ūqpaǵan –
Ol jabaıy túktí adam.
***
Sóz bostandyǵy degen –
Kómeıge kelgen sózdí
Qansha jūtamyn deseń, sonsha jūtu.
***
Sóz jūtu tas jūtudan auyr.
***
Oı ízdep júrgende sózge,
Sóz ízdep júrgende oıǵa tap bolasyń.
***
Keremet degen oı
Qarapaıym sózdíń qaqpanyna túsedí.
***
Idıomany ıdıottar ǵana būzady.
***
Sayasatkerler ózderíníń kúrdelí oılaryn
Qat-qabat sózge orap-orap jetkízedí.
***
Sóz sıqyrynan asqan sıqyr joq.
***
Bír tonna qorǵasynnan
Bír mysqal sóz auyr.
***
Oı sózdíń aldynda kíríptar,
Áıtse de sóz oıdyń yǵyna jyǵylady.
***
Oı – kóńíldíń qūlpy,
Oryndy sóz – kíltí.
***
Sūludyń sūluy – sóz,
Ashulanǵanda onyń óńí qashady.
***
Tíl qan shyǵarmaıdy,
Janyńdy shyǵarady.
***
Tíl óltíredí,
Ne táubańa keltíredí.
***
Tíldíń júzí joq, úshí bar.
Odan ūshynǵan
Jaman ūshynar.
***
Tíl degeníń – súyu, qūshu,
Mahabbat bop písu.
Eń bastysy – túsínísu.
***
Tíl – kúrdelí oıdyń kíltí.
***
Adamdy adam qylǵan – tíl.
***
Únsíz qaluǵa bolady,
Tílsíz qaluǵa bolmaıdy.
***
Tíl ıesínen būryn ólmeuge tıís!
***
Tíl – oıdyń qazynaly qoımasy.
***
O, Jaratqan!
Sózdíń jaqsysyn jetkíz,
Jamanyn synyńnan ótkíz!
***
Ásíre qyzyl – kórkemdíktíń sory.
***
Sóz sábıden jalańash,
Jáne sonysymen súıkímdí.
***
Sózdíń baǵasyn túsírmeı,
Būldaı bíl!
Aıta bílmedíń eken,
Tyńdaı bíl!
***
Sóz úzílgen jerde áńgíme de, dostyq ta,
Qarym-qatynas ta – bárí de úzíledí.
***
Tuystyqtyń tamyrynda da tíl jatady.
***
Tílín súımegen, tílín syılamaǵan azamat –
Tuys emes – jat!
***
Oı men tíldíń tūtastyǵy
Et pen teríníń tūtastyǵyndaı.
***
Sóz – sespeı qatyratyn qaru.
***
Sózdíń bíreu bílmeıtín ǵana emes,
Ózí de bílmeıtín maǵynasy bar.
***
Mahabbat kózden,
Ūǵynu – sózden bastalady.
***
Sóz! Qaıran sóz!
Mūz júrektí erítedí.
Tas bauyrdy jíbítedí.
***
Bergen sert ólmese,
Bastalǵan ís ólmeıdí!
***
Sóz – oıdyń jańǵyryǵy.
***
Qatty sózden bas jarylyp,
Táttí sózden tas balqıdy.
***
Dos basqa,
Jau basqa.
Sóz aıtyp qaıtesíń
Meńíreu maubasqa.
***
Sóıleuge – sóz,
Shaınauǵa – saǵyz...
***
Jaqsy sóz jaudy qaıtarady,
Jaman sóz saudy óltíredí.
***
Auzyń qısyq bolsa da,
Tílíń túzu bolsyn.
***
Qısyq otyrsań da
Tura sóıle!
***
Tura sóz tuǵanyńa da jaqpaıdy.
***
Sózí dūrystyń
Ózí dūrys.
***
Tura sóz temírdí tesedí.
***
Tílmen túıgendí
Tísíńmen sheshe almaısyń.
***
Alaqan qyshysa – aqsha,
Tíl qyshysa – sóz.
***
Sóıleı bílmegen pendeden,
Úre bílgen ıt artyq.
***
Sózdíń júıesín tapsań,
Iesín de tabasyń.
***
Tıískenge tíl qatpa.
***
Aıta bílgen auyz
Allasymen de tíl tabady.
***
Aıta bílmegen auyzdan
Tyńdaı bílgen qūlaq artyq.
***
Astyń dámí tūzdan,
Aqyldyń dámí sózden.
***
Bír sóz – azdau,
Bír sóz kópteu...
***
Mal kúıís qaıyrady,
Myljyń da sol...
***
Oınap aıtsań da,
Oılap aıt.
***
Azamattyń nesí artyq,
Aınymaıtyn sózí artyq.
***
Ūzyn sózdíń – qysqasy,
Qysqa sózdíń – nūsqasy.
***
Tíl – tıeksíz,
Qıyal – jıeksíz.
***
Kózdíń oty bar,
Oıyp túsedí.
Tíldíń júzí bar,
Tílíp túsedí.
***
Tíl ūzarǵanda,
Bet qyzarǵanda.
***
Bastyń túbíne tíl jetedí.
***
Bír auyzǵa
Bír tíldíń ózí
Áreń-áreń syyady.
***
Túrtseń – kóz shyǵady,
Shertseń – sóz shyǵady.
***
Jyly jer – qardy,
Jyly sóz – jardy erítedí.
Jaqsy sóz qaı auyldan shyqsa da baǵaly.
Túsínushísín de, baǵalaushysyn da tabady.
***
Tíl – u, tíl – bal.
Tílsíz adam – mal.
***
Sudyń ǵana emes,
Sózdíń de sūrauy bar.
***
Jel kóteríp ketetín sózde salmaq joq.
***
Súısínu – kózden,
Isínu – sózden bastalady.
***
Sózdíń ózínde kíná joq. Másele aıtushyda.
Bíreu ony mūzǵa aunatyp,
bíreu tūzǵa aunatyp jetkízedí.
Endí bíreu júregíníń jyluyna bólep joldaıdy.
***
Tíl ıesínen būryn ólmeuge tıís!
***
Ákím nashar sóılese,
Aqyn nashar sóılese,
Ana tílde kíná joq.
***
Toptastyratyn da – tíl,
Ot bastyratyn da – tíl.
***
Bír auyzǵa bír emes, bírneshe tíl syyady.
Bíraq, soǵan ana tílín syıǵyza almasań,
qazaq bolmaı-aq qoı!
***
Bízdíń keıbír balalardan
kókektíń balapany jaqsy.
Olar ózge ūyada ósse de,
óz tílderínde qaqsaıdy.
***
Tíl qan shyǵarmaı-aq qansyratady.
***
Qan shyǵaratyn qanjardan
Qansyratatyn tíl myqty.
***
Jebe jaı qūr etten ótedí,
Sóz júrekten ótedí.
***
Ūrlyqtyń tórkíní túnde,
Tóbelestíń tórkíní tílde.
***
Pílde tūlyp joq,
Tílde qūlyp joq.
***
Másele qansha tílde kísínesude emes,
Másele – bír tílde túsínísude.
***
El sóılese bír tílde,
Sen de sóıle, írkílme!
***
Súıeksíz tíl súıegíńdí syndyrady.
***
Sóz semserden beter –
Sespeı qatyrady.
***
Auru auyzdan kíredí,
Azap auyzdan shyǵady.
***
Daudy tíl bastap, qaru ayaqtaıdy,
Soǵysty qaru bastap, tíl ayaqtaıdy.
***
Tíl – eldígíń,
Bírlík – beldígíń.
***
Tíl – bílígíń,
Báıge bermes kúlígíń.
***
Tíl – ūlttyń súıenetín tamyry,
Sıynatyn táńírí.
***
Ūlttyń óshuí tíldíń óshuínen bastalady.
***
Dínnen bezu – sūmdyq,
Tílden bezu – odan da beter.
***
Tíldíń betín tíl ǵana qaıyrady.
***
Tíldí bílmeıtínder emes,
Tílín bílgísí kelmeıtínder qazaq emes!
***
Tíl bíreulerge aldau úshín,
Bíreulerge aqtalu úshín kerek.
***
Tíl ózí ne? Anatomıyalyq atau ma?
Álde suyq qaru ma?
***
Keıbír basshylardyń ana tílí – ótírík.
***
Tíl – qadíríń,
Dín – qasıetíń.
***
Ana tílíń alpys tílge tatıdy.
***
Ógíz de óz tílínde móńíreıdí,
Qorsyldaǵan qūlyndy kórgen joqpyn.
***
Ana tílíń – asylyń,
Ony bílmegen – masylyń.
***
Adam Allasyna ana tílínde jalbarynady.
***
Halyq patshanyń tílínde emes,
Patsha halyqtyń tílínde sóılesín!
***
Dínsíz adam – kápír,
Tílsíz adam – paqyr.
***
Ana tílím bolmasa, myna tílím bar deme,
Ana tílge laıyq basqa tíldí bermegen.
***
Árbír halyq ózíníń ana tílínde ǵana baqytty.
Tíl – keıde qaru, keıde daru.
***
Qazaq tílíníń ūlylyǵy sonda:
Būl tílde keıbír qazaqtardyń ózderí de
sóıleı almaıdy.
***
Ana tílínde sóılemeseń – qūryp ket!
It bolyp úríp ket!
***
Dínge adam kíredí.
Sondyqtan odan shyǵa alady.
Tílge adam kírmeıdí.
Endeshe odan qalaı shyǵady?
***
Tílí sholaqtyń oıy sholaq.
***
Kózíń jetpegen jerge sózíń jetedí.
Sóz oqtan ūshqyr,
Súńgíden úshkír.
***
Jaqsy sóz – jan áldıí.
Aqynbyz dep quanamyz,
Shyn mánínde duanamyz.
***
Kózdíń tımeıtíní joq,
Sózdíń ımeıtíní joq.
***
Kózben oınasań da,
Sózben oınama!
***
Keshegí sózdí keshír,
Tańǵy sózben óshír.
***
Aqyl qaljyrasa,
Sóz byljyraıdy.
Abaısyz aıtylǵan sóz –
Tasqa túsken jūmyrtqa.
***
Sózdíń salmaǵyn oı ólsheıdí.
***
Tílíńmen sóıle,
Dílíńmen qabylda.
***
Tíl baldan táttí,
Udan ashchy.
***
Tílmen soıǵan qan shyǵarmaı soyady.
***
Ottyń qyzuyna tas balqıdy,
Sózdíń qyzuyna tasbauyr balqıdy.
***
Tílí jūmsaq maıda adam
Tuysyndaı qaıda da.
***
Tíldíń ūshy joq – tesedí.
Júzí joq – kesedí.
***
Qalaı oılasań – solaı sóıleısíń.
***
Kóńíldíń qūlpyn tíl ashady.
***
Sózden júrek jarylady.
***
Tíl – qauíptí qaru.
***
Óz tílínde saıraıdy tek aqynyń,
Ózge tílde shúldírleıdí maqūlyq.
***
Dínín auystyrǵan halyq – qasqa halyq,
Tílín auystyrǵan – múlde basqa halyq.
***
Qaı elde de
Tūraqty
Bolu kerek bír-aq tíl!
***
Sózge semser tótep bere almaıdy.
***
Sóz sáıgúlíkten būryn jetedí.
***
Sert te sózden tūrady.
***
O dúnıedegí adamnyń ózí jetpese de, sózí jetedí.
***
Keden tílge kóldeneń tūra almaıdy.
***
Sheshenníń de arǵy atasy – tíl,
Kósemníń de arǵy atasy – tíl.
***
Ūlttyń tílín úırenu – míndet,
Adamnyń tílín bílu – ūlylyq.
***
Ana tílíńnen aıyrǵansha
auzyńdaǵy tíldí kesken dūrys.
***
Kózdíń qyzuynan asqan ystyq,
Sózdíń yzǵarynan asqan suyq joq.
***
Ana tílín qadírlemeıtín adam qaı ūltqa da
perzent bop jarytpaıdy.
***
Túsínísu – tílden,
Tístespeıdí bílgen.
***
Jylatatyn da – tíl,
Jūbatatyn da – tíl.
***
Mūzǵa taıǵannyń – etíne,
Sózge taıǵannyń súıegíne tańba túsedí.
***
Aıtushynyń tílí jíbekteı bolsa,
Tyńdaushynyń kóńílí úlekteı.
***
Aqyldyny toqtatqan sóz
Aqymaqty toqtata almaıdy.
***
Sasyǵan auyzdan borsyǵan sóz shyǵady.
***
Tíl bolmasa,
adam kóp haıuannyń bírí bolyp qalar edí.
***
Egespegen adamnyń taqymyn qaıdan bílesíń,
Sóılespegen adamnyń aqylyn qaıdan bílesíń?
***
Tíl – tís emes, ol únemí taza boluǵa tıís.
***
Tasqa qatty bolǵan lázím,
Tílge táttí bolǵan lázím.
***
Kóp sóılegen súríníp tynady.
***
Tíldes adamdardyń ózara túsíníspeuí
aqylǵa syımaıdy.
***
Tíl – tereńdegíńdí qaınatady,
Zereńdegíńdí jaınatady.
***
Oıynnan shyqqan órttí sózdíń selí óshíredí.
***
Ǵajaıyp qoı ómír, tegí,
Keıde sóz de semírtedí.
***
Tíldí bílíp qana qoyu az,
sen onyń tabıǵatyn túsín.
***
Túıetín de – tíl,
Sheshetín de – tíl.
***
Frantsuzdy mensínbeıdí parsy,
Qoyan áste qasqyr tílíne qarsy.
***
Qaı tílde sóıleseń,
Sol tílde oılaısyń.
Qaı tílde oılasań,
Sol tíldíń janashyrysyń.
***
Tílden túńílme,
Taǵdyryń – tílíńde.
***
Qaı elde tūrsań – sol eldíń tílínde sóıle.
***
Qanjar jūrt joq jerde soıyp salsa,
Tíl jūrt aldynda soıyp salady.
***
Kóp tíldí bílgen qor bolmaıdy.
Ana tílín bílmegen zor bolmaıdy.
***
Óz tílínde sóıleı almaǵandar
Ózge tílde ottaıdy.
***
Qanjar maıyspaıdy – synady.
Tíl synbaıdy – maıysady.
Jáne maıysqan saıyn qauíptí.
***
Tíldí tísteuge bolady.
Kesuge bolmaıdy.
***
Kún tıgen adam jazylady,
Tíl tıgen adam jazylmaıdy.
***
Oıy anyq adamnyń tílí
taıpalǵan jorǵa bolady.
***
Bas auruy tílden.
***
Tíldí baılaıtyn da – íshímdík,
Sheshetín de – íshímdík.
***
Júzí qaıtpaıtyn bír qaru bar,
Ol – tura adamnyń tílí.
***
Adamnyń aqyly tílí arqyly anyqtalady.
***
Renísh – ūrystyń basy,
Tíl tabysu – ayaǵy.
***
Ana tílí – sóıleıtín tílíń ǵana emes,
Oılaıtyn da tílíń.
***
Sóz – aqyldyń avtoportretí.
***
Oıdyń kíltí – oralymdy tíl.
***
Shaǵystyratyn da – tíl,
Bítístíretín de – tíl.
***
Kóńíl jyrtyǵyn sóz ǵana jamaıdy.
***
Sóz súıekten ótedí,
Tíl túbíńe jetedí.
***
Jamandy – soıyl,
Jaqsyny – sóz óltíredí.
***
Tíldí aqylǵa baılap ūstamasa,
Dúnıení búldíredí.
***
Aqyldynyń tílí – tíl,
Aqymaqtyń tílí – balalaıka.
***
Maral múıízínen,
Adam tílínen ūstalady.
***
Adamnyń tílí ekí júzdí:
Bír tílínen bal aǵady,
Bír tílínen u tamady.
***
Ońbaǵan sóz ońaıda tūrady.
***
Táttí sóz – udyń,
Ashchy sóz – darudyń qyzmetín atqarady.
***
Ūlttyń ūrshyǵy da ūlt tílínde zyryldauǵa tıís.
***
Tíl tabysu úshín
Búkíl álem bír tílde sóıleuge míndettí emes.
***
Tíl úırenu bír bólek,
Tíl tabysu bír bólek.
***
Tílíńe saq bol,
Díníńe berík bol.
***
Tíl ótpeıtín jerge tank te óte almaıdy.
***
Kóp tíl bílgen kómusíz qalmaıdy.
***
Tíl degeníń bízden úshkír,
Qūstan ūshqyr.
***
Sóz narkozsyz soyady,
Qan shyǵarmaı qoyady.
***
Sózdí sóz toqtatady.
***
Tebírengen sóz tas qorǵannyń
Temír qaqpasyn ashady.
***
Sóz semserdíń júzín qaıyrady.
***
Kíltín tappasań, tílín tap,
Tíl ashady barlyǵyn.
***
Úsh adam sóılesedí,
Ekí adam syrlasady.
***
Oı – jalańash tán.
Tíl sonyń íshkóılegí.
***
Tíldíń ūshyndaǵyny aıtpa,
Kóńíldíń túkpíríndegíní aıt.
***
Súıeksíz tíl
Saı-súıegíńdí syrqyratady.
***
Bílímnen tayaq jemeısíń,
Tílíńnen tayaq jeısíń.
***
Sayasattan súrínseń – mertígesíń,
Tílden súrínseń, ózíńdí ózíń óltíresíń.
***
Sóz auyzdan shyqqansha
Kóńílde ábden qaınauy kerek.
***
Bír sóz – az.
Ekí sóz – kóp.
Qos sóz sodan shyqsa kerek.
***
Tílí qysqanyń ǵūmyry ūzyn.
***
Tíldíń zardabyn bas tartady.
***
Tílíń tūnyq bolsa,
Oıyń anyq bolady.
***
Qabaǵyna qarama, kózíne qara.
Auzyna qarama, sózíne qara.
***
Sheshen sózden shílter toqıdy.