«Turkistan» gazetínde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń basylymnyń bas redaktory Bauyrjan Babajanūlyna bergen keń kólemdí sūhbaty jarıyalandy. Sūhbatta Prezıdent 2025 jyldyń negízgí qorytyndylaryna toqtalyp, ekonomıkalyq ósím, ınflyatsıyany tejeu, salyq reformasy jáne aldaǵy kezeńdegí míndetter turaly píkír bíldírgen. Sondaı-aq qoǵam úshín sapaly taldau men mazmūndy aqparattyń mańyzyn atap óttí, - dep habarlaıdy Aqshamnews.kz tílshísí.
– Qūrmettí Qasym-Jomart Kemelūly, Síz jyl saıyn merzímdí baspasózge auqymdy sūhbat beru arqyly belgílí bír sayası dástúr qalyptastyrdyńyz deuge bolady. Osy oraıda, «Turkistan» gazetíníń ūsynysyn qabyl alǵanyńyz úshín rızashylyǵymyzdy bíldíremíz.
– «Turkistan» gazetí 30 jyldan berí tūraqty shyǵyp keledí. Būl – Qazaqstandaǵy eń yqpaldy basylymnyń bírí. Gazettíń atauynda da óte úlken mán-maǵyna bar. Basylym tílshílerí el íshíndegí ózektí máselelermen qatar, tūtas túrkí jūrtyna ortaq taqyryptardy da kóteríp júredí. Būl óte jaqsy dástúr dep sanaımyn.
Shetelde jūmys ístep, túrlí salada tabysqa jetken qazaqtar turaly maqalalardy qyzyǵushylyqpen oqımyn. Qazaqstan men ózderí tūryp jatqan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytuǵa úles qosyp júrgen osyndaı úsh azamatty arnaıy marapattadym.
Gazet-jurnaldar qaıta órleu dáuíríníń bastauynda tūr. Sebebí, áleumettík jelí adamnyń oılau (tanymdyq) qabíletíne zor zıyan keltíríp jatyr. Jasy qyryqqa jetse de, bílímí men oı-órísí on bes jastaǵy jasóspírímder deńgeıínde qalyp qoıǵan azamattardy qazírdíń ózínde kezdestíruge bolady.
Óz basym merzímdí baspasózdí jas kezímnen úzbeı oqıtynym ras. Álí kúnge deıín osy ádetímnen jańylǵan emespín. Qazírgí tańda baspasóz zaman talabyna beıímdelíp, aqparat aıdynynan óz ornyn tauyp otyr. Gazet tílshílerí jan-jaqty sholular men tereń saraptamalar jasauǵa basa mán beredí, aǵartushylyqpen aınalysady. Kásíbı árí óz ísíne adal jurnalıster sapaly materıaldar ázírlep, dástúrlí qūndylyqtardy saqtauǵa eleulí úles qosyp keledí. Men súıíktí Otanymyzdyń ıgílígí úshín barlyq salada tabysty eńbek etíp júrgen myqty azamattar turaly málímetterdí kóbínese gazetterden alamyn. El íshíne keń taralǵan TikTok, Instagram nemese Telegram arnalary eńbek adamdarynyń shynaıy tynys-tírshílígínen alys ekenín ózíńíz de jaqsy bíletín shyǵarsyz.
Qoǵamymyz eleń eterlík jańalyq oqyp, beınejazba kórumen shektelmeı, mán-maǵynasy tereń aqparattyń da qadírín bílgení dūrys dep sanaımyn. Kóptegen jastarymyzdyń da dál solaı oılaıtynyna quanamyn. Sebebí, olar adamdy tyǵyryqqa tíreıtín eles-qıyal álemínde ómír súrudí emes, naǵyz bílím-ǵylym jolyna túsudí maqsat tūtady. Oqu mádenıetí joǵary elder árdaıym jahandyq damudyń alǵy shebínde bola beretíní sózsíz. Būǵan esh kúmáním joq.
– Sūhbatymyzdyń bas jaǵynda ádettegídeı ótken jyldyń qorytyndysy turaly sūraǵym keledí. Byltyr óte kóp oqıǵa bolǵany belgílí. Degenmen, 2025 jyldyń basty nátıjesí qandaı dep oılaısyz?
– Shynymen de, aıtuly oqıǵalar az bolǵan joq. Kózdí ashyp-jūmǵansha bír jyl óte shyqty, būl sūraǵyńyzǵa taban astynda jauap bere qoyu qıyn. Mysaly, ekonomıkamyz 6 paıyzdan astam óstí. Íshkí jalpy óním 300 mıllıard dollar mejesíne jetíp, jan basyna shaqqanda 15 myń dollardan asty. Būl – elímízben qatar, búkíl óńír úshín rekordtyq kórsetkísh. Jalpy, oıdaǵydaı jūmys ísteldí deuge bolady. Bíraq, men barlyq memlekettík qyzmetshílerge toqmeıílsíp, masaırap otyruǵa múlde bolmaıtynyn únemí aıtamyn. Shyǵys halyqtary «Tegís joldyń ózínde tosqauyl bar» deıdí. Bíz tynymsyz eńbekteníp, tek alǵa ūmtyluymyz kerek. Onyń ústíne, túıíní tarqatylmaǵan túıtkílder az emes.
Būl – eń aldymen, ınflyatsıya deńgeıíníń joǵary boluy. Sonyń saldarynan azamattarymyzdyń ál-auqatyn arttyruǵa arnalǵan eńbektíń bárí tekke ketíp jatyr. Bıyl Úkímet pen ákímder memleketímízdíń áleumettík-ekonomıkalyq tūǵyryn nyǵaıtu úshín kóp jūmys ísteuí kerek.
Deı tūrǵanmen, elímízdíń reformalardy júzege asyruǵa bírjola bet būrǵanyn ótken jyldyń basty qorytyndysy deuge bolady. Qazaqstan jańǵyru jolynda qaryshty qadam basyp, barynsha órkenıettí el bola bastady. Qoǵamda óskeleń ūrpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshín túbegeılí ózgerís jasau asa mańyzdy ekení turaly naqty túsíník qalyptasty.
AQSh prezıdentí Tramptyń «aqylǵa syıymdy oı» strategıyasynyń yqpalymen jahandanu úderísí keıínge ysyryla bastady. Bíz de Qazaqstanda ádíldík, zań men tártíp, eńbekqorlyq sıyaqty memleketímízdíń bolashaǵy úshín aıryqsha mańyzdy qaǵıdattarǵa negízdelgen qoǵam qūryp jatyrmyz. Ūzaq merzímge arnalǵan nátıjege jetu úshín būl jūmys jańa jylda ekí ese tyń qarqynmen jalǵasyn tabady.
– Byltyr jańa Salyq kodeksí qyzu talqyǵa tústí. Jūrttyń kókeıíne kúdík-kúmán ūyalap, kóptegen saual tuyndady. Bír jaǵynan, qajettí ekonomıkalyq reformalardy júrgízuge múmkíndík beretín, ekínshí jaǵynan, azamattardyń tūrmys jaǵdaıyn tómendetíp jíbermeı, tarazy basyn teń ūstaıtyn tıímdí jol bar ma?
– Árıne, salyq reformasy – ózektí másele jáne būǵan qatysty píkírtalastardyń boluy ábden túsíníktí. Degenmen, el íshínde dúrbeleń tuǵyzyp, jūrtty dúrlíktírudíń eshqandaı jóní joq. Mūndaı reforma kóptegen elde júrgízílíp jatyr. Mysaly, Reseıde qosymsha qūn salyǵy juyrda 22 paıyzǵa deıín kóteríldí.
Bízdíń reformamyz – qatardaǵy «fıskaldyq nauqan» emes, salyq júıesín qaıta qūru degen sóz. Aldymyzda tūrǵan basty míndet – ekonomıkanyń tūraqty ósímín qamtamasyz etu. Úkímetke ashyq árí ūǵynyqty Salyq kodeksín ázírleu tapsyryldy. Mınıstrler kabınetíníń būl tapsyrmany qanshalyqty tabysty oryndap shyqqanyn bıyl kóretín bolamyz.
Būrynǵy Úkímet qosymsha qūn salyǵyn, típtí, 20 paıyzǵa deıín kóterudí ūsyndy. Olar fıskaldyq sayasatta qatelík jíberílgenín eskere otyryp, mūndaı qadamnyń óte qajet ekenín moıyndady. Talqylau barysynda qazírgí Úkímet te qosymsha qūn salyǵyn 20 paıyzǵa deıín kóterudí ūsyndy. Alaıda, men Úkímetke onyń joǵarǵy shegín 4 satyǵa tómendetu turaly tapsyrma berdím.
Jańa Salyq kodeksínde baqylau jasauǵa emes, ózara seríktestík ornatuǵa basa mán beríledí, yaǵnı, osy úderíske qatysushylardyń bárí – memleket te, bıznes te, azamattar da óz míndetín adal oryndauǵa tıís. Bírín-bírí ózara tolyqtyryp tūratyn mūndaı júıede salyq tóleu auyrtpalyq retínde qabyldanbaıtyn bolady. Túptep kelgende, salyq tóleu degenímíz – zamanauı qoǵamdyq kelísímshart degen sóz. Salyq tóleseńíz – qyzmet kórsetíledí, ınfraqūrylym salynady, qauípsíz orta qalyptasady, tyń múmkíndíkter paıda bolady. Kerek deseńíz, būl – ádíldík bolu úshín júktemení qaıta bólu qūraly, áleumettík tūrǵydan álsízderdí qoldau jáne ekonomıkalyq tūrǵydan «belsendí ortany» odan árí damytu tásílí.
Búkíl álemde fıskaldyq sayasattyń tıímdílígí ony júrgízudíń sapasymen, jūrttyń salyq jóníndegí sauatymen jáne qoǵamnyń sana-sezímímen ólshenedí. Salyq tóleu mádenıetí dál osylaı qalyptasady. Salyq tóleu būryn míndet bolsa, endí otanshyldyqtyń ozyq úlgísíne aınalady. Mūny sybaılas jemqorlyqqa qarsy qoǵam qūrudyń tóte joly deuge bolady. Sebebí, salyǵyn adal tóleıtín azamattar óz qarjysynyń alayaqtardyń qaltasynda ketkenín múldem ūnatpasy anyq.
– Ekonomıkalyq reformalar tauarlardyń baǵasy men qyzmetterdíń tarıfíne salmaq salady. Jūrt būǵan alańdap otyr. Síz Úkímetke osy máselení sheshuge arnalǵan naqty sharalar josparyn ázírleudí tapsyrdyńyz. Būl jūmys reformanyń sapasy men qarqynyna áser etpeı me? Azamattarymyz ál-auqatymyzdy jaqsartady dep kútíp júrgen reformanyń nátıjesín joqqa shyǵarmaı ma?
– Álemdík tájírıbege qarasaq, reformalar qolǵa alynǵan kezde jūrtshylyq ony kóp jaǵdaıda túsínbeı, qabyldamaı jatady. Ondaı kezde barlyq jauapkershílíktí arqalaı alatyn kóshbasshynyń rólí aıryqsha. Men Memleket basshysy retínde osyndaı jauapkershílíktí óz moınyma alamyn. Bolashaqta da būǵan daıynmyn. Menímen bírge jūmys ístep jatqan azamattar mūny jaqsy bíledí. Árıne, būl kedergísí kóp, qıyn jol ekenín túsínemín. Tarıhta reformatorlardan górí basqynshylar men populısterdíń aty kóbírek qalyp jatady. Bíraq, Qazaqstan úshín basqa jol joq. Bíz bír jerde toqtap qalmaı, alǵa qaraı nyq qadam basu úshín reformalardy qalaıda júzege asyruymyz kerek.
Azamattarymyzǵa zıyany tımeuí úshín qys mezgílínde tarıfterdí ósíru ákímshílík tásílder arqyly uaqytsha toqtatyldy. Sonymen bírge, Úkímetke byudjet qarjysyn barynsha tıímdí paıdalanu míndetí júkteldí. Ekonomıkaǵa aqshany orynsyz qūya beruge bolmaıdy, būl ınflyatsıyany kúsheıtíp jíberedí. Qatań byudjettík tártíp kerek. Qarjy resurstary memleketke qajettí jobalarǵa ǵana jūmsaluǵa tıís. Byltyr qarasha aıynda Úkímet, Ūlttyq bank, Qarjy naryǵyn retteu jáne damytu agenttígí bírlesíp, úsh jyldyq baǵdarlama qabyldady. Qūjat azamattardyń ál-auqatyn jaqsartu úshín ınflyatsıyany tómendetuge arnalǵan.
Halyqaralyq sarapshylar Qazaqstannyń «ortasha tabystar qaqpanyna» túsíp qalǵanyn dūrys baıqap otyr. Ashyǵyn aıtaıyn, būl – ekonomıka turaly oqulyqtan alynǵan jalpylama ūǵym emes, kún saıyn kóptegen azamatymyzdyń basynan ótíp jatqan ómír shyndyǵy. Jūrt tabys tauyp jatyr, típtí, jaqsy tabys tabatyndar da bar. Bíraq, onyń bárín ınflyatsıya jep qoyady nemese ıpoteka tóleu, balalardy oqytu, ata-anaǵa kómektesu sıyaqty kúndelíktí tírlíkke jūmsalyp, joq bolyp ketedí. Auyryp qalu nemese jūmystan aıyrylu sekíldí kez kelgen kóldeneń kedergí tūrmystaǵy tūraqtylyqty būzyp jíberuí múmkín.
Men kezínde baspana alu, balalardyń oqu aqysyn tóleu, emdelu úshín zeınetaqy jınaǵyn paıdalanuǵa rūqsat beru turaly sheshím qabyldadym. Kóbísí solaı jasady, būl sheshímge rızashylyqtaryn da bíldíríp jatty. Bíraq, ádettegídeı, stomatologıya qyzmetín kórsetemíz degen jeleumen zeınetaqy qorynan 200 mıllıard teńgeden astam qarjy jymqyrǵan alayaqtar da tabyldy. Qūqyq qorǵau organdary qazír būl máselemen aınalysyp jatyr. Osy medıtsınalyq qyzmet túríne zeınetaqy jınaǵyn paıdalanuǵa tyıym saluǵa tura keldí. Bíraq, basqa da qıtūrqy tásílder paıda boldy, típtí, plastıkalyq otaǵa tólem jasaıtyndar bar.
Al, bıznes ókílderíne keler bolsaq, olar jūmys oryndaryn ashyp, salyqtaryn adal tóleıdí. Alaıda, nesıe ósímíníń joǵary boluy, aınalymdaǵy qarajattyń azdyǵy olardyń keń auqymda damuyna, jańa naryqtarǵa shyǵuyna, zamanauı tehnologıyalardy engízuíne múmkíndík bermeı tūr.
Ekonomıkanyń qūrylymy ózgeríp jatyr. Degenmen, meníńshe, ózgerís qarqyny bayau. Halyqaralyq qarjy ınstıtuttary men reıtıng agenttíkteríníń baǵalauynsha, elímízdí baquatty, típtí, baı memleket dep atauǵa bolady. Būl sózdíń jany bar. Soǵan qaramastan, ekonomıkamyzda teńsízdíkter álí de saqtalyp otyr. Onyń bárín shūǵyl rettep, túzu jolǵa saluymyz kerek. Bíz būl jaǵdaıdy bílemíz, ony jūrttan jasyratyn oıymyz joq. Mūndaı qıyndyqty kóptegen memleket basynan ótkeríp jatyr. Bíz «ósím auruy» máselesín míndettí túrde sheshemíz. Naqty josparymyz bar.
– Qazaqstan byltyr energetıkalyq jáne kommunaldyq sektorda reforma jasauǵa kírístí. Būl – Táuelsízdík jyldaryndaǵy eń auqymdy reforma. Osy baǵyttaǵy jūmystar ábden tozǵan ınfraqūrylymdy jańǵyrtu máselesín sheshe ala ma?
– Shynymen de, Úkímet energetıkalyq jáne kommunaldyq nysandardy jappaı jańǵyrtu jūmystaryn qolǵa aldy. Ūzyndyǵy júzdegen shaqyrym bolatyn ınjenerlík jelíler men elektr quatyn taratatyn jelíler saluymyz kerek. Búgíngí tańda osy auqymdy jobanyń esep-qısaby ázírleníp jatyr.
Qazírdíń ózínde qauíptí «qyzyl» aımaqta tūrǵan jylu elektr stantsıyalarynyń sany 19-dan 10-ǵa deıín azaıdy. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesí kóríne bastady. Nysandardyń apattyq jaǵdaıǵa tap bolu qaupí seıílíp keledí.
Degenmen, ábden tozyp, áupírímmen áreń tūrǵan ınfraqūrylymdy qalpyna keltíru jetkílíksíz, jūmys tásílín ózgertu kerek. Sondyqtan, jańǵyrtu sharalary eń basty míndettí sheshuge tıís, yaǵnı, salaǵa ınvestıtsıya salu úshín qolaıly jaǵdaı jasap, naǵyz naryqtyq tetíkter qalyptastyruy qajet.
Úkímettíń shūǵyl sharalary máseleníń túpkí mánínen tuyndap otyr. Sebebí, energetıka jáne tūrǵyn-úı kommunaldyq sharuashylyǵy kez kelgen memlekettíń ómír súruíne asa qajettí tūǵyr sanalady. Būl negíz shaıqalsa, basqasy túgel kúıreıdí.
Tamyry tereńge ketken ekonomıkalyq máselelerge ondaǵan jyldar boıy nazar audarylǵan joq. Qalalar men auyldardaǵy ınfraqūrylym tozdy, energetıka nysandary men kommunaldyq jelíler ábden eskírdí.
Qordalanǵan túıtkílder kúrmeuí qıyn kúrdelí máselege ūlasty. Būl sala jyrtyq-tesígín jantalasa jamap-jasqap, byudjet qarjysyn úzdíksíz qūyuǵa tura keletín «kommunaldyq ajdahaǵa» aınaldy. Būǵan jūrttyń etí úıreníp, azamattar sharasyz kúıge tústí.
Soǵan qaramastan, bízdíń úkímetterímíz «avgııdíń atqorasyn» tazalauǵa asyqqan joq. Sebebí, mūndaı kúrdelí jūmys eshkímge jaqsy ataq ákelmes edí. Eń damyǵan otyz memlekettíń qataryna qosylu sıyaqty «keremet» baǵdarlamalar ázírlep, onyń «tabysty» oryndalǵany turaly bayandau áldeqaıda jeńíl bolatyn. Shyndyqty jasyryp, bír sáttík aldamshy jetístíkterge ūmtylu aqyrynda memleketímíz úshín tym qymbatqa tústí.
Shynymdy aıtaıyn, jeke abyroıymdy oılasam, men de būl jūmysty kelesí basshylyqqa ysyra salar edím. Bíraq, halyqtyń kózí úırengen taptauryn túsíníkterge qaıshy kelse de, men úshín qaǵaz júzínde emes, ís júzínde naqty nátıjege qol jetkízu bárínen de mańyzdy.
Elektr quatynyń arzandyǵy kímge tıímdí boldy? Tabysy shamaly kóp balaly otbasylarǵa emes, írí kásíporyndarǵa óte tıímdí boldy.
Arzan janar-jaǵarmaıdyń qyzyǵyn kím kórdí? Ádette qoǵamdyq kólíkpen júretín studentter men zeınetkerler emes, bılíkke jaqyn júretín, qazír jūrt olıgarhtar nemese olıgopolıya dep ataıtyn kásípkerler kórdí.
Kommunaldyq qyzmetterdíń tarıfín tómen ūstap tūru kímge yńǵaıly boldy? Ár túbírtektegí somany uaqtyly tólep otyrǵan adal azamattarǵa emes, «kommunaldyq bylyq-shylyqty» paıdalanyp, qaltasyn qalyńdatqan deldal-kásípkerlerge qolaıly boldy.
Postkeńestík keńístíktegí eń tómen baǵalar men tarıfter Qazaqstanǵa tıesílí. Sonyń saldarynan, bíz amalsyzdan arzan janar-jaǵarmaıdy kórshí memleketterge astyrtyn tasymaldaıtyn, sol arqyly olardyń ekonomıkasyna demeu kórsetetín elge aınaldyq.
Sol sebeptí, tarıftíń tómen boluy qarapaıym tírlík keshíp jatqan adamdarǵa paıdaly degen jalǵan senímnen arylatyn uaqyt jettí. Ís júzínde būl – auqatty azamattarǵa jasyryn túrde beríletín subsıdıya.
Áleumettík ádíldíktí qalpyna keltíru úshín, eń aldymen, máselení sheshu joldaryn ózgertu qajet. Memleket kómekke shyn mūqtaj adamdarǵa ǵana tíkeleı, atauly ótemaqy tóleu arqyly qoldau kórsetuge míndettí. Sondyqtan, tarıfterdí kóteru – aqylǵa qonymdy, yaǵnı tıímdí jáne ádíl ekonomıka qūru úshín asa qajet qadam. Kím qansha tūtynsa, sonsha tóleıdí, qoldauǵa shynymen záru adamdarǵa ǵana kómek beríledí. Tarıfter ádílettí boluy kerek, yaǵnı «neǵūrlym kóp tūtynǵan, soǵūrlym kóp tóleıdí» degen qaǵıdat berík ornyǵuǵa tıís. Men osyndaı naqty míndet qoıyp otyrmyn. Alǵashqy oń nátıjeler bar. Tólem júıesíne saralanǵan tásíl engízíldí. Sudy jáne elektr quatyn barynsha únemdep paıdalanatyn tūrǵyndar «tūtynudyń áleumettík normasyna» sáıkes tólemdí eń tómen tarıfpen tóleıtín boldy.
Būl qadam būrynǵy júıeden bas tartyp, áleumettík ıgílíkterdí ádíl bóletín júıe qūruǵa múmkíndík beredí. Eldíń resurstaryn tańdauly adamdar emes, barsha jūrt bírdeı paıdalanuǵa tıís. Sonda ǵana zamanǵa saı ınfraqūrylym men tıímdí energetıka júıesín qalyptastyra alamyz. Osylaısha, ekonomıkanyń sapalyq tūrǵydan ósuíne zor serpín beremíz.
– Síz Qazaqstan úshín kólík jáne logıstıka salasynyń mańyzy artyp kele jatqanyn jıí aıtasyz. Būl baǵyttaǵy jūmysty negízgí basymdyq retínde belgílep berdíńíz. Osy salany damytu úshín qandaı sharalar qabyldandy jáne alda qandaı josparlar bar?
– Elímíz úshín kólík-logıstıka salasynyń áleuetín arttyru – strategıyalyq mańyzy bar míndet. Teńízge tíkeleı shyǵatyn joly bolmasa da, Qazaqstan Eurazıya qūrlyǵynyń kíndík tūsynda, yaǵnı negízgí tranzıttík kúre joldar toǵysqan jerde ornalasqan. Būl – úlken artyqshylyq, bíz ony el ıgílígíne jarata bíluge tıíspíz. Maqsat-múddemízge sáıkes Qazaqstandy Eurazıyanyń kólík aılaǵy (haby) retínde qalyptastyru – būl salada atqarylatyn jūmystyń basty baǵyty.
Osy oraıda, jaqynda íske qosylǵan «Dostyq – Moıynty» jańa temírjol magıstralíníń mán-mańyzyn atap ótkím keledí. Būl joba osy jol arqyly Qytaı men Europa arasynda tasymaldanatyn júk kólemín bes ese arttyruǵa múmkíndík beredí. «Moıynty – Qyzyljar», «Baqty – Ayagóz», «Darbaza – Maqtaaral» temírjol jelílerín jańadan íske qosu josparymyzda tūr. Jalpy, 2030 jylǵa deıín 5 myń shaqyrym temírjoldy salyp, jańǵyrtu jáne 11 myń shaqyrym temírjoldy jóndeu kózdelíp otyr.
Elorda men batys aımaqtardyń arasyndaǵy qashyqtyqty 500-den astam shaqyrymǵa qysqartatyn «Ortalyq – Batys» kúre joly qūrylysynyń strategıyalyq mańyzy óte zor.
Bíz el shekarasynan tys jerdí de qamtıtyn keń auqymdy kólík júıesín qūra aldyq. Qazaqstan mūhıt joldarynan tysqary tūrsa da, Sary teńíz ben Qara teńízdíń arasynda júk termınaldarynyń jelísín qalyptastyrdy. Elímízdíń aumaǵy arqyly ótetín 12 halyqaralyq kólík dálízí, atap aıtqanda, 5 temír jol, 7 avtokólík dálízí bar. Qytaı men Europa arasynda qūrlyqpen jetkízíletín júktíń shamamen 85 paıyzy osy joldarmen tasymaldanady.
Árıne, mūnyń bárí – tabysqa op-ońaı jete qoyamyz degen sóz emes. Būl saladaǵy báseke kúsheıíp keledí. Sebebí kólík jáne logıstıka máselesí geosayasattyń ajyramas bólígíne aınaldy. Osy taqyryp joǵary deńgeıdegí kelíssózderdíń kún tártíbíne bírjola endí. Sondyqtan, Qazaqstan úshín de onyń aıryqsha mańyzy bar.
Elímíz Qytaıdyń «Bír beldeu – bír jol» atty megajobasyn, «Soltústík – Ońtústík» dálízín jáne Transkaspıı kólík baǵytyn, yaǵnı, «Orta dálízdí» damytuǵa belsene atsalysyp keledí. «Reseı – Qazaqstan – Túríkmenstan – Iran» baǵytymen teńíz aılaqtaryna shyǵyp, júk tasymaldaudyń bolashaǵy zor dep sanaımyz. «Orta dálízdíń» jūmysyna Qytaıdyń qosyluyn qūptaımyz.
Jalpy, būl salanyń áleuetí óte joǵary. Mūnda tek ınfraqūrylym turaly sóz bolyp otyrǵan joq. Ekonomıkanyń barlyq derlík sektory osy írgelí salaǵa kelíp toǵysady. Sondyqtan, Úkímettíń aldyna zamanauı ınjenerlík jáne servıstík ınfraqūrylymy bar kólík-logıstıka toraptaryn salu, teńíz porttaryn, áuejaılar men temírjol vokzaldaryn jańǵyrtyp jóndeu, sondaı-aq tıímdí tsıfrlyq ekojúıe qalyptastyru míndetí qoıyldy.
Tolyq sūhbatty myna síltemeden oqı alasyz.