«Turkistan» gazetinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń basylymnyń bas redaktory Baýyrjan Babajanulyna bergen keń kólemdi suhbaty jarıalandy. Suhbatta Prezıdent 2025 jyldyń negizgi qorytyndylaryna toqtalyp, ekonomıkalyq ósim, ınflásıany tejeý, salyq reformasy jáne aldaǵy kezeńdegi mindetter týraly pikir bildirgen. Sondaı-aq qoǵam úshin sapaly taldaý men mazmundy aqparattyń mańyzyn atap ótti, - dep habarlaıdy Aqshamnews.kz tilshisi.
– Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, Siz jyl saıyn merzimdi baspasózge aýqymdy suhbat berý arqyly belgili bir saıası dástúr qalyptastyrdyńyz deýge bolady. Osy oraıda, «Turkistan» gazetiniń usynysyn qabyl alǵanyńyz úshin rızashylyǵymyzdy bildiremiz.
– «Turkistan» gazeti 30 jyldan beri turaqty shyǵyp keledi. Bul – Qazaqstandaǵy eń yqpaldy basylymnyń biri. Gazettiń ataýynda da óte úlken mán-maǵyna bar. Basylym tilshileri el ishindegi ózekti máselelermen qatar, tutas túrki jurtyna ortaq taqyryptardy da kóterip júredi. Bul óte jaqsy dástúr dep sanaımyn.
Shetelde jumys istep, túrli salada tabysqa jetken qazaqtar týraly maqalalardy qyzyǵýshylyqpen oqımyn. Qazaqstan men ózderi turyp jatqan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa úles qosyp júrgen osyndaı úsh azamatty arnaıy marapattadym.
Gazet-jýrnaldar qaıta órleý dáýiriniń bastaýynda tur. Sebebi, áleýmettik jeli adamnyń oılaý (tanymdyq) qabiletine zor zıan keltirip jatyr. Jasy qyryqqa jetse de, bilimi men oı-órisi on bes jastaǵy jasóspirimder deńgeıinde qalyp qoıǵan azamattardy qazirdiń ózinde kezdestirýge bolady.
Óz basym merzimdi baspasózdi jas kezimnen úzbeı oqıtynym ras. Áli kúnge deıin osy ádetimnen jańylǵan emespin. Qazirgi tańda baspasóz zaman talabyna beıimdelip, aqparat aıdynynan óz ornyn taýyp otyr. Gazet tilshileri jan-jaqty sholýlar men tereń saraptamalar jasaýǵa basa mán beredi, aǵartýshylyqpen aınalysady. Kásibı ári óz isine adal jýrnalıser sapaly materıaldar ázirlep, dástúrli qundylyqtardy saqtaýǵa eleýli úles qosyp keledi. Men súıikti Otanymyzdyń ıgiligi úshin barlyq salada tabysty eńbek etip júrgen myqty azamattar týraly málimetterdi kóbinese gazetterden alamyn. El ishine keń taralǵan TikTok, Instagram nemese Telegram arnalary eńbek adamdarynyń shynaıy tynys-tirshiliginen alys ekenin ózińiz de jaqsy biletin shyǵarsyz.
Qoǵamymyz eleń eterlik jańalyq oqyp, beınejazba kórýmen shektelmeı, mán-maǵynasy tereń aqparattyń da qadirin bilgeni durys dep sanaımyn. Kóptegen jastarymyzdyń da dál solaı oılaıtynyna qýanamyn. Sebebi, olar adamdy tyǵyryqqa tireıtin eles-qıal áleminde ómir súrýdi emes, naǵyz bilim-ǵylym jolyna túsýdi maqsat tutady. Oqý mádenıeti joǵary elder árdaıym jahandyq damýdyń alǵy shebinde bola beretini sózsiz. Buǵan esh kúmánim joq.
– Suhbatymyzdyń bas jaǵynda ádettegideı ótken jyldyń qorytyndysy týraly suraǵym keledi. Byltyr óte kóp oqıǵa bolǵany belgili. Degenmen, 2025 jyldyń basty nátıjesi qandaı dep oılaısyz?
– Shynymen de, aıtýly oqıǵalar az bolǵan joq. Kózdi ashyp-jumǵansha bir jyl óte shyqty, bul suraǵyńyzǵa taban astynda jaýap bere qoıý qıyn. Mysaly, ekonomıkamyz 6 paıyzdan astam ósti. İshki jalpy ónim 300 mıllıard dollar mejesine jetip, jan basyna shaqqanda 15 myń dollardan asty. Bul – elimizben qatar, búkil óńir úshin rekordtyq kórsetkish. Jalpy, oıdaǵydaı jumys isteldi deýge bolady. Biraq, men barlyq memlekettik qyzmetshilerge toqmeıilsip, masaırap otyrýǵa múlde bolmaıtynyn únemi aıtamyn. Shyǵys halyqtary «Tegis joldyń ózinde tosqaýyl bar» deıdi. Biz tynymsyz eńbektenip, tek alǵa umtylýymyz kerek. Onyń ústine, túıini tarqatylmaǵan túıtkilder az emes.
Bul – eń aldymen, ınflásıa deńgeıiniń joǵary bolýy. Sonyń saldarynan azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalǵan eńbektiń bári tekke ketip jatyr. Bıyl Úkimet pen ákimder memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq tuǵyryn nyǵaıtý úshin kóp jumys isteýi kerek.
Deı turǵanmen, elimizdiń reformalardy júzege asyrýǵa birjola bet burǵanyn ótken jyldyń basty qorytyndysy deýge bolady. Qazaqstan jańǵyrý jolynda qaryshty qadam basyp, barynsha órkenıetti el bola bastady. Qoǵamda óskeleń urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin túbegeıli ózgeris jasaý asa mańyzdy ekeni týraly naqty túsinik qalyptasty.
AQSH prezıdenti Tramptyń «aqylǵa syıymdy oı» strategıasynyń yqpalymen jahandaný úderisi keıinge ysyryla bastady. Biz de Qazaqstanda ádildik, zań men tártip, eńbekqorlyq sıaqty memleketimizdiń bolashaǵy úshin aıryqsha mańyzdy qaǵıdattarǵa negizdelgen qoǵam quryp jatyrmyz. Uzaq merzimge arnalǵan nátıjege jetý úshin bul jumys jańa jylda eki ese tyń qarqynmen jalǵasyn tabady.
– Byltyr jańa Salyq kodeksi qyzý talqyǵa tústi. Jurttyń kókeıine kúdik-kúmán uıalap, kóptegen saýal týyndady. Bir jaǵynan, qajetti ekonomıkalyq reformalardy júrgizýge múmkindik beretin, ekinshi jaǵynan, azamattardyń turmys jaǵdaıyn tómendetip jibermeı, tarazy basyn teń ustaıtyn tıimdi jol bar ma?
– Árıne, salyq reformasy – ózekti másele jáne buǵan qatysty pikirtalastardyń bolýy ábden túsinikti. Degenmen, el ishinde dúrbeleń týǵyzyp, jurtty dúrliktirýdiń eshqandaı jóni joq. Mundaı reforma kóptegen elde júrgizilip jatyr. Mysaly, Reseıde qosymsha qun salyǵy jýyrda 22 paıyzǵa deıin kóterildi.
Bizdiń reformamyz – qatardaǵy «fıskaldyq naýqan» emes, salyq júıesin qaıta qurý degen sóz. Aldymyzda turǵan basty mindet – ekonomıkanyń turaqty ósimin qamtamasyz etý. Úkimetke ashyq ári uǵynyqty Salyq kodeksin ázirleý tapsyryldy. Mınıstrler kabınetiniń bul tapsyrmany qanshalyqty tabysty oryndap shyqqanyn bıyl kóretin bolamyz.
Burynǵy Úkimet qosymsha qun salyǵyn, tipti, 20 paıyzǵa deıin kóterýdi usyndy. Olar fıskaldyq saıasatta qatelik jiberilgenin eskere otyryp, mundaı qadamnyń óte qajet ekenin moıyndady. Talqylaý barysynda qazirgi Úkimet te qosymsha qun salyǵyn 20 paıyzǵa deıin kóterýdi usyndy. Alaıda, men Úkimetke onyń joǵarǵy shegin 4 satyǵa tómendetý týraly tapsyrma berdim.
Jańa Salyq kodeksinde baqylaý jasaýǵa emes, ózara seriktestik ornatýǵa basa mán beriledi, ıaǵnı, osy úderiske qatysýshylardyń bári – memleket te, bıznes te, azamattar da óz mindetin adal oryndaýǵa tıis. Birin-biri ózara tolyqtyryp turatyn mundaı júıede salyq tóleý aýyrtpalyq retinde qabyldanbaıtyn bolady. Túptep kelgende, salyq tóleý degenimiz – zamanaýı qoǵamdyq kelisimshart degen sóz. Salyq tóleseńiz – qyzmet kórsetiledi, ınfraqurylym salynady, qaýipsiz orta qalyptasady, tyń múmkindikter paıda bolady. Kerek deseńiz, bul – ádildik bolý úshin júktemeni qaıta bólý quraly, áleýmettik turǵydan álsizderdi qoldaý jáne ekonomıkalyq turǵydan «belsendi ortany» odan ári damytý tásili.
Búkil álemde fıskaldyq saıasattyń tıimdiligi ony júrgizýdiń sapasymen, jurttyń salyq jónindegi saýatymen jáne qoǵamnyń sana-sezimimen ólshenedi. Salyq tóleý mádenıeti dál osylaı qalyptasady. Salyq tóleý buryn mindet bolsa, endi otanshyldyqtyń ozyq úlgisine aınalady. Muny sybaılas jemqorlyqqa qarsy qoǵam qurýdyń tóte joly deýge bolady. Sebebi, salyǵyn adal tóleıtin azamattar óz qarjysynyń alaıaqtardyń qaltasynda ketkenin múldem unatpasy anyq.
– Ekonomıkalyq reformalar taýarlardyń baǵasy men qyzmetterdiń tarıfine salmaq salady. Jurt buǵan alańdap otyr. Siz Úkimetke osy máseleni sheshýge arnalǵan naqty sharalar josparyn ázirleýdi tapsyrdyńyz. Bul jumys reformanyń sapasy men qarqynyna áser etpeı me? Azamattarymyz ál-aýqatymyzdy jaqsartady dep kútip júrgen reformanyń nátıjesin joqqa shyǵarmaı ma?
– Álemdik tájirıbege qarasaq, reformalar qolǵa alynǵan kezde jurtshylyq ony kóp jaǵdaıda túsinbeı, qabyldamaı jatady. Ondaı kezde barlyq jaýapkershilikti arqalaı alatyn kóshbasshynyń róli aıryqsha. Men Memleket basshysy retinde osyndaı jaýapkershilikti óz moınyma alamyn. Bolashaqta da buǵan daıynmyn. Menimen birge jumys istep jatqan azamattar muny jaqsy biledi. Árıne, bul kedergisi kóp, qıyn jol ekenin túsinemin. Tarıhta reformatorlardan góri basqynshylar men popýlıserdiń aty kóbirek qalyp jatady. Biraq, Qazaqstan úshin basqa jol joq. Biz bir jerde toqtap qalmaı, alǵa qaraı nyq qadam basý úshin reformalardy qalaıda júzege asyrýymyz kerek.
Azamattarymyzǵa zıany tımeýi úshin qys mezgilinde tarıfterdi ósirý ákimshilik tásilder arqyly ýaqytsha toqtatyldy. Sonymen birge, Úkimetke búdjet qarjysyn barynsha tıimdi paıdalaný mindeti júkteldi. Ekonomıkaǵa aqshany orynsyz quıa berýge bolmaıdy, bul ınflásıany kúsheıtip jiberedi. Qatań búdjettik tártip kerek. Qarjy resýrstary memleketke qajetti jobalarǵa ǵana jumsalýǵa tıis. Byltyr qarasha aıynda Úkimet, Ulttyq bank, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi birlesip, úsh jyldyq baǵdarlama qabyldady. Qujat azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin ınflásıany tómendetýge arnalǵan.
Halyqaralyq sarapshylar Qazaqstannyń «ortasha tabystar qaqpanyna» túsip qalǵanyn durys baıqap otyr. Ashyǵyn aıtaıyn, bul – ekonomıka týraly oqýlyqtan alynǵan jalpylama uǵym emes, kún saıyn kóptegen azamatymyzdyń basynan ótip jatqan ómir shyndyǵy. Jurt tabys taýyp jatyr, tipti, jaqsy tabys tabatyndar da bar. Biraq, onyń bárin ınflásıa jep qoıady nemese ıpoteka tóleý, balalardy oqytý, ata-anaǵa kómektesý sıaqty kúndelikti tirlikke jumsalyp, joq bolyp ketedi. Aýyryp qalý nemese jumystan aıyrylý sekildi kez kelgen kóldeneń kedergi turmystaǵy turaqtylyqty buzyp jiberýi múmkin.
Men kezinde baspana alý, balalardyń oqý aqysyn tóleý, emdelý úshin zeınetaqy jınaǵyn paıdalanýǵa ruqsat berý týraly sheshim qabyldadym. Kóbisi solaı jasady, bul sheshimge rızashylyqtaryn da bildirip jatty. Biraq, ádettegideı, stomatologıa qyzmetin kórsetemiz degen jeleýmen zeınetaqy qorynan 200 mıllıard teńgeden astam qarjy jymqyrǵan alaıaqtar da tabyldy. Quqyq qorǵaý organdary qazir bul máselemen aınalysyp jatyr. Osy medısınalyq qyzmet túrine zeınetaqy jınaǵyn paıdalanýǵa tyıym salýǵa týra keldi. Biraq, basqa da qıturqy tásilder paıda boldy, tipti, plasıkalyq otaǵa tólem jasaıtyndar bar.
Al, bıznes ókilderine keler bolsaq, olar jumys oryndaryn ashyp, salyqtaryn adal tóleıdi. Alaıda, nesıe ósiminiń joǵary bolýy, aınalymdaǵy qarajattyń azdyǵy olardyń keń aýqymda damýyna, jańa naryqtarǵa shyǵýyna, zamanaýı tehnologıalardy engizýine múmkindik bermeı tur.
Ekonomıkanyń qurylymy ózgerip jatyr. Degenmen, menińshe, ózgeris qarqyny baıaý. Halyqaralyq qarjy ınstıtýttary men reıtıń agenttikteriniń baǵalaýynsha, elimizdi baqýatty, tipti, baı memleket dep ataýǵa bolady. Bul sózdiń jany bar. Soǵan qaramastan, ekonomıkamyzda teńsizdikter áli de saqtalyp otyr. Onyń bárin shuǵyl rettep, túzý jolǵa salýymyz kerek. Biz bul jaǵdaıdy bilemiz, ony jurttan jasyratyn oıymyz joq. Mundaı qıyndyqty kóptegen memleket basynan ótkerip jatyr. Biz «ósim aýrýy» máselesin mindetti túrde sheshemiz. Naqty josparymyz bar.
– Qazaqstan byltyr energetıkalyq jáne komýnaldyq sektorda reforma jasaýǵa kiristi. Bul – Táýelsizdik jyldaryndaǵy eń aýqymdy reforma. Osy baǵyttaǵy jumystar ábden tozǵan ınfraqurylymdy jańǵyrtý máselesin sheshe ala ma?
– Shynymen de, Úkimet energetıkalyq jáne komýnaldyq nysandardy jappaı jańǵyrtý jumystaryn qolǵa aldy. Uzyndyǵy júzdegen shaqyrym bolatyn ınjenerlik jeliler men elektr qýatyn taratatyn jeliler salýymyz kerek. Búgingi tańda osy aýqymdy jobanyń esep-qısaby ázirlenip jatyr.
Qazirdiń ózinde qaýipti «qyzyl» aımaqta turǵan jylý elektr stansıalarynyń sany 19-dan 10-ǵa deıin azaıdy. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesi kórine bastady. Nysandardyń apattyq jaǵdaıǵa tap bolý qaýpi seıilip keledi.
Degenmen, ábden tozyp, áýpirimmen áreń turǵan ınfraqurylymdy qalpyna keltirý jetkiliksiz, jumys tásilin ózgertý kerek. Sondyqtan, jańǵyrtý sharalary eń basty mindetti sheshýge tıis, ıaǵnı, salaǵa ınvestısıa salý úshin qolaıly jaǵdaı jasap, naǵyz naryqtyq tetikter qalyptastyrýy qajet.
Úkimettiń shuǵyl sharalary máseleniń túpki máninen týyndap otyr. Sebebi, energetıka jáne turǵyn-úı komýnaldyq sharýashylyǵy kez kelgen memlekettiń ómir súrýine asa qajetti tuǵyr sanalady. Bul negiz shaıqalsa, basqasy túgel kúıreıdi.
Tamyry tereńge ketken ekonomıkalyq máselelerge ondaǵan jyldar boıy nazar aýdarylǵan joq. Qalalar men aýyldardaǵy ınfraqurylym tozdy, energetıka nysandary men komýnaldyq jeliler ábden eskirdi.
Qordalanǵan túıtkilder kúrmeýi qıyn kúrdeli máselege ulasty. Bul sala jyrtyq-tesigin jantalasa jamap-jasqap, búdjet qarjysyn úzdiksiz quıýǵa týra keletin «komýnaldyq ajdahaǵa» aınaldy. Buǵan jurttyń eti úırenip, azamattar sharasyz kúıge tústi.
Soǵan qaramastan, bizdiń úkimetterimiz «avgııdiń atqorasyn» tazalaýǵa asyqqan joq. Sebebi, mundaı kúrdeli jumys eshkimge jaqsy ataq ákelmes edi. Eń damyǵan otyz memlekettiń qataryna qosylý sıaqty «keremet» baǵdarlamalar ázirlep, onyń «tabysty» oryndalǵany týraly baıandaý áldeqaıda jeńil bolatyn. Shyndyqty jasyryp, bir sáttik aldamshy jetistikterge umtylý aqyrynda memleketimiz úshin tym qymbatqa tústi.
Shynymdy aıtaıyn, jeke abyroıymdy oılasam, men de bul jumysty kelesi basshylyqqa ysyra salar edim. Biraq, halyqtyń kózi úırengen taptaýryn túsinikterge qaıshy kelse de, men úshin qaǵaz júzinde emes, is júzinde naqty nátıjege qol jetkizý bárinen de mańyzdy.
Elektr qýatynyń arzandyǵy kimge tıimdi boldy? Tabysy shamaly kóp balaly otbasylarǵa emes, iri kásiporyndarǵa óte tıimdi boldy.
Arzan janar-jaǵarmaıdyń qyzyǵyn kim kórdi? Ádette qoǵamdyq kólikpen júretin stýdentter men zeınetkerler emes, bılikke jaqyn júretin, qazir jurt olıgarhtar nemese olıgopolıa dep ataıtyn kásipkerler kórdi.
Komýnaldyq qyzmetterdiń tarıfin tómen ustap turý kimge yńǵaıly boldy? Ár túbirtektegi somany ýaqtyly tólep otyrǵan adal azamattarǵa emes, «komýnaldyq bylyq-shylyqty» paıdalanyp, qaltasyn qalyńdatqan deldal-kásipkerlerge qolaıly boldy.
Postkeńestik keńistiktegi eń tómen baǵalar men tarıfter Qazaqstanǵa tıesili. Sonyń saldarynan, biz amalsyzdan arzan janar-jaǵarmaıdy kórshi memleketterge astyrtyn tasymaldaıtyn, sol arqyly olardyń ekonomıkasyna demeý kórsetetin elge aınaldyq.
Sol sebepti, tarıftiń tómen bolýy qarapaıym tirlik keship jatqan adamdarǵa paıdaly degen jalǵan senimnen arylatyn ýaqyt jetti. İs júzinde bul – aýqatty azamattarǵa jasyryn túrde beriletin sýbsıdıa.
Áleýmettik ádildikti qalpyna keltirý úshin, eń aldymen, máseleni sheshý joldaryn ózgertý qajet. Memleket kómekke shyn muqtaj adamdarǵa ǵana tikeleı, ataýly ótemaqy tóleý arqyly qoldaý kórsetýge mindetti. Sondyqtan, tarıfterdi kóterý – aqylǵa qonymdy, ıaǵnı tıimdi jáne ádil ekonomıka qurý úshin asa qajet qadam. Kim qansha tutynsa, sonsha tóleıdi, qoldaýǵa shynymen zárý adamdarǵa ǵana kómek beriledi. Tarıfter ádiletti bolýy kerek, ıaǵnı «neǵurlym kóp tutynǵan, soǵurlym kóp tóleıdi» degen qaǵıdat berik ornyǵýǵa tıis. Men osyndaı naqty mindet qoıyp otyrmyn. Alǵashqy oń nátıjeler bar. Tólem júıesine saralanǵan tásil engizildi. Sýdy jáne elektr qýatyn barynsha únemdep paıdalanatyn turǵyndar «tutynýdyń áleýmettik normasyna» sáıkes tólemdi eń tómen tarıfpen tóleıtin boldy.
Bul qadam burynǵy júıeden bas tartyp, áleýmettik ıgilikterdi ádil bóletin júıe qurýǵa múmkindik beredi. Eldiń resýrstaryn tańdaýly adamdar emes, barsha jurt birdeı paıdalanýǵa tıis. Sonda ǵana zamanǵa saı ınfraqurylym men tıimdi energetıka júıesin qalyptastyra alamyz. Osylaısha, ekonomıkanyń sapalyq turǵydan ósýine zor serpin beremiz.
– Siz Qazaqstan úshin kólik jáne logıstıka salasynyń mańyzy artyp kele jatqanyn jıi aıtasyz. Bul baǵyttaǵy jumysty negizgi basymdyq retinde belgilep berdińiz. Osy salany damytý úshin qandaı sharalar qabyldandy jáne alda qandaı josparlar bar?
– Elimiz úshin kólik-logıstıka salasynyń áleýetin arttyrý – strategıalyq mańyzy bar mindet. Teńizge tikeleı shyǵatyn joly bolmasa da, Qazaqstan Eýrazıa qurlyǵynyń kindik tusynda, ıaǵnı negizgi tranzıttik kúre joldar toǵysqan jerde ornalasqan. Bul – úlken artyqshylyq, biz ony el ıgiligine jarata bilýge tıispiz. Maqsat-múddemizge sáıkes Qazaqstandy Eýrazıanyń kólik aılaǵy (haby) retinde qalyptastyrý – bul salada atqarylatyn jumystyń basty baǵyty.
Osy oraıda, jaqynda iske qosylǵan «Dostyq – Moıynty» jańa temirjol magıstraliniń mán-mańyzyn atap ótkim keledi. Bul joba osy jol arqyly Qytaı men Eýropa arasynda tasymaldanatyn júk kólemin bes ese arttyrýǵa múmkindik beredi. «Moıynty – Qyzyljar», «Baqty – Aıagóz», «Darbaza – Maqtaaral» temirjol jelilerin jańadan iske qosý josparymyzda tur. Jalpy, 2030 jylǵa deıin 5 myń shaqyrym temirjoldy salyp, jańǵyrtý jáne 11 myń shaqyrym temirjoldy jóndeý kózdelip otyr.
Elorda men batys aımaqtardyń arasyndaǵy qashyqtyqty 500-den astam shaqyrymǵa qysqartatyn «Ortalyq – Batys» kúre joly qurylysynyń strategıalyq mańyzy óte zor.
Biz el shekarasynan tys jerdi de qamtıtyn keń aýqymdy kólik júıesin qura aldyq. Qazaqstan muhıt joldarynan tysqary tursa da, Sary teńiz ben Qara teńizdiń arasynda júk termınaldarynyń jelisin qalyptastyrdy. Elimizdiń aýmaǵy arqyly ótetin 12 halyqaralyq kólik dálizi, atap aıtqanda, 5 temir jol, 7 avtokólik dálizi bar. Qytaı men Eýropa arasynda qurlyqpen jetkiziletin júktiń shamamen 85 paıyzy osy joldarmen tasymaldanady.
Árıne, munyń bári – tabysqa op-ońaı jete qoıamyz degen sóz emes. Bul saladaǵy báseke kúsheıip keledi. Sebebi kólik jáne logıstıka máselesi geosaıasattyń ajyramas bóligine aınaldy. Osy taqyryp joǵary deńgeıdegi kelissózderdiń kún tártibine birjola endi. Sondyqtan, Qazaqstan úshin de onyń aıryqsha mańyzy bar.
Elimiz Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» atty megajobasyn, «Soltústik – Ońtústik» dálizin jáne Transkaspıı kólik baǵytyn, ıaǵnı, «Orta dálizdi» damytýǵa belsene atsalysyp keledi. «Reseı – Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» baǵytymen teńiz aılaqtaryna shyǵyp, júk tasymaldaýdyń bolashaǵy zor dep sanaımyz. «Orta dálizdiń» jumysyna Qytaıdyń qosylýyn quptaımyz.
Jalpy, bul salanyń áleýeti óte joǵary. Munda tek ınfraqurylym týraly sóz bolyp otyrǵan joq. Ekonomıkanyń barlyq derlik sektory osy irgeli salaǵa kelip toǵysady. Sondyqtan, Úkimettiń aldyna zamanaýı ınjenerlik jáne servıstik ınfraqurylymy bar kólik-logıstıka toraptaryn salý, teńiz porttaryn, áýejaılar men temirjol vokzaldaryn jańǵyrtyp jóndeý, sondaı-aq tıimdi sıfrlyq ekojúıe qalyptastyrý mindeti qoıyldy.
Tolyq suhbatty myna siltemeden oqı alasyz.