Almaty qalasynyń bílím beru ūıymdarynda būl ıdeya ondaǵan jobalar, aktsıyalar men sabaqtar arqyly júzege asyrylyp keledí. Ólketanu, eńbek jáne soǵys ardagerlerímen kezdesuler, eríktíler qozǵalysy, eńbek desanttary, turıstík-ólketanu qyzmetín damytu jáne etnosaralyq tatulyqty nyǵaıtu – mūnyń barlyǵy jas almatylyqtardyń azamattyq sanasyn qalyptastyruǵa baǵyttalǵan.
Almaty qalasy Bílím basqarmasynyń Qalalyq bílím berudegí jańa tehnologıyalardyń ǵylymı-ádístemelík ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Sanduǵash Ateıbek būl baǵytta balabaqsha, mektep jáne kolledj pedagogıkalyq ūjymdary árbír oqushy úshín qyzyqty ekenín árí tūlǵalyq mańyzy joǵary patrıottyq tárbıení jan-jaqty júzege asyrylyp jatqanyn aıtty.
Sanduǵash Ateıbek, qazír Almaty qalasynda oqushylarǵa patrıottyq tárbıe beru boıynsha qandaı baǵdarlamalar íske asyryluda?
- Patrıottyq tárbıe – tárbıe jūmysynyń basqa mańyzdy baǵyttarynan bólíp qarauǵa kelmeıtín, negízín qūraıtyn sala.
Qazírgí uaqytta Almaty qalasynyń memlekettík jáne jekemenshík mektepke deıíngí, orta, arnaıy, tehnıkalyq jáne qosymsha bílím beru ūıymdarynda respublıka boıynsha júzege asyrylyp jatqan «Adal azamat» bíryńǵaı tárbıe baǵdarlamasy tabysty oryndaluda.
Baǵdarlamanyń atauy da kezdeısoq tańdalmaǵan. Baǵdarlama mazmūnymen tanysqanda onyń túpkí mání Abaıdyń «tolyq adam» fılosofıyalyq ílímínen bastau alyp jatqanyn túsínesíz. Sonymen qatar elímíz bolashaqqa – adaldyq, ádíldík, jauapkershílík, eńbeksúıgíshtík qūndylyqtary basty trendke aınalatyn qoǵamǵa ūmtylady. Būl qasıetterdíń barlyǵy «adal azamat» ūǵymyna saı keledí. Baǵdarlama alty qūndylyq júıesíne negízdelgen: táuelsízdík pen patrıotızm, bírlík pen yntymaq, ádíldík pen jauapkershílík, zań jáne tártíp, eńbekqorlyq pen kásíbılík, jasampazdyq pen jańashyldyq. Baǵdarlama úsh deńgeıde júzege asyrylady: bílím beru ūıymdary deńgeıí, pedagogter men balalar deńgeıí, ata-anamen seríktestík deńgeıí. Baǵdarlamanyń maqsaty – ūlttyq jáne jalpyadamzattyq qūndylyqtarǵa súıene otyryp, tuǵan jerdíń bíregeılígín saqtaı alatyn, ádílettí qoǵam qūruǵa ūmtylatyn, el taǵdyry men qauípsízdígí úshín jauapkershílík aluǵa dayar ūrpaq tárbıeleu. «Adal azamat» qūndylyqtaryn tolyqtyratyn bírneshe ózge baǵdarlamalar da bar.
Eń aldymen – mektepke deıíngí ūıymdarǵa, mektepter men kolledjderge arnalǵan KÓMEK baǵdarlamasy. Baǵdarlamada «Jer sílkínísí», «Órt», «Sel men kóshkín», «Su tasqyny», «Tabıǵı apat kezíndegí jeke qauípsízdík» sıyaqty modulder qamtylǵan. Ár modul boıynsha áńgíme júrgízuge arnalǵan ádístemelík ūsynymdar ázírlengen. Būl baǵdarlamanyń qūndylyǵy – jeke tūlǵanyń mańyzdy qasıetteríníń bírí – qauípsízdík negízderín bílu jáne ony qoldana alu qabíletí.
«Taza – Qazaqstan» kontseptsıyasy ayasynda «Almaty – taza qala» ekologıyalyq mádenıettí qalyptastyru baǵdarlamasy ázírlendí. Baǵdarlama atauy onyń maqsatyn aıqyn kórsetedí.
Mektep pen kolledj oqushylarynyń qūqyqtyq sanasy men qūqyqqa saı mínez-qūlqyn qalyptastyru maqsatynda qoldanystaǵy zańnama negízínde ázírlengen qūqyqtyq jalpyǵa bírdeı bílím beru baǵdarlamalary jūmys ísteıdí. Sonymen qatar bílím beru ūıymdarynda debat qozǵalysy keń taralǵan. Debat qozǵalysyn damytu tūjyrymdamasy jáne turnırler ótkízu erejelerí Y. Altynsarın atyndaǵy Ūlttyq bílím akademıyasy tarapynan daıyndalǵan. Debattar barysynda ūlttyq qūndylyqtardy zamanauı kózqarastarmen úılestíre bílu, óz píkírín erkín bíldíru jáne konstruktıvtí dıalog júrgízu daǵdylary qalyptasady.
«Oqıtyn mektep», «Mekteptík jáne studenttík ózín-ózí basqaru» jobalary keńínen tanymal. Ózín-ózí basqaru oqushylardyń kóshbasshylyq daǵdylaryn damytady.
«Jas Ūlan» jáne «Jas Qyran» balalar-jasóspírímder ūıymdaryna qatysushylar sany artyp keledí. Būl ūıymdardyń maqsaty – ózín-ózí damytumen aınalysatyn, íske jauapkershílíkpen qaraıtyn, el tarıhyna qatystylyǵyn sezínetín ūrpaq tárbıeleu.
Būl – barlyq jobalar emes, eń negízgí baǵyttar.
Būl baǵdarlamalar qalaı júzege asyrylady?
Barlyq baǵdarlamalar men jobalar synyp saǵattary, kuratorlyq saǵattar, sondaı-aq mektepíshílík, audandyq, qalalyq jáne respublıkalyq deńgeıdegí ís-sharalar arqyly íske asyrylady. Ardagerler, qoǵam qaıratkerlerí, sportshylar, óner jáne ádebıet maıtalmandary, tanymal tūlǵalar shaqyrylady.
«Adal azamat» baǵdarlamasynyń erekshelígí – ís-sharalardy kúndelíktí, aptalyq, aılyq formatta ótkízuge negízdelgen naqty júıesíníń boluy. Būl – oqushynyń tolyqqandy tūlǵa retínde qalyptasuyna baǵyttalǵan. Baǵdarlama alty respublıkalyq joba arqyly júzege asyrylady: «Qamqor», «Eńbegí adal – jas óren», «Shabyt», «Ūshqyr oı alańy», «SMART BALA», «Balalar kítaphanasy».
KÓMEK baǵdarlamasy synyp saǵattarynda oqytylyp, TJD mamandarymen bírlesken oqu-jattyǵularda bekítíledí.
«Almaty – taza qala» baǵdarlamasy negízínen praktıkalyq túrde júrgízíledí: eko-estafetalar, maqsatty seruender, oıyndar, aǵash jáne gúl otyrǵyzu, t.b. «35 ıgí ís» aktsıyasy ayasynda barlyq mektep 35 túp aǵash otyrǵyzsa, №10 arnaıy mektep-ınternat taǵy da 1000 raushan būtaǵyn otyrǵyzdy.
«Jas Ūlan» jáne «Jas Qyran» ūıymdary slyotter, jıyndar, merekelík qabyldaular ótkízedí, ardagerlerge kómektesedí.
Úsh tílde ótetín debat turnırlerí balalardyń syn tūrǵysynan oılauyn, argument keltíre otyryp, óz oıyn dáleldeu, kommunıkatıvtík daǵdylaryn damytady.
Mektep parlamentí sheftík, volonterlík jūmystar júrgízedí, chellendjder, dublyor kúnderín ūıymdastyrady.
Jalpy jūmys qarqyndy júríp jatyr.
Pedagogter patrıottyq tárbıe beruge qanshalyqty daıyn?
- Barlyq baǵdarlamalar aldymen tárbıe ísí jóníndegí orynbasarlarmen talqylanady. Olar óz kezegínde synyp jetekshílerímen, pedagogtermen jūmys júrgízedí, ata-analardy da qatystyrady.
GNMTsNTO ádískerlerí men arnaıy daıyndyqtan ótken trener-pedagogter qalalyq semınarlar, kouchıngter, trenıngter ótkízedí. «Adal azamat» baǵdarlamasy engízílgelí berí 300-den astam túsíndíru keńesí, trenıng, kouchıng ūıymdastyrylǵan.
Pedagogter men ata-analardyń qatysuymen sheberlík sabaqtary, tanymal tūlǵalarmen kezdesuler, kontsertter, kórmeler, konferentsıyalar ótkízíledí.
Balalarmen «bír tílde sóılese» alatyn pedagog qandaı boluy kerek?
- Bárí qarapaıym: patrıottyq tárbıe beru úshín pedagogtíń ózí patrıot boluy kerek. Ol ózíníń pánín, jūmysyn jáne eń bastysy – balalardy jaqsy kóruí, óz ísíne jauapkershílíkpen qarauy tıís.
Pedagogter qandaı qıyndyqtarǵa kezígedí?
Kóp mūǵalím úshín eń qıyn baǵyt – ata-analarmen jūmys. Kóbíníń qoly bos emes. Sol sebeptí mūǵalímder onlaın-jınalystar, jeke keńester sıyaqty balama joldardy ízdeıdí.
Qazír mektepterde ata-analardy pedagogıkalyq qoldau ortalyqtary qūryluda. Sonymen qatar ákeler keńesterí ashyluda.
Búgínde patrıot bolu není bíldíredí?
- Patrıotızm ūǵymy zamanǵa qaraı ózgermeıdí.
Patrıot – Otanyn súıetín, tarıhyn, mádenıetín qūrmetteıtín, onyń damuyna úles qosudy maqsat etetín adam. Būl jerde «ótkenge maqtanysh» ta, «bolashaqqa úles qosu» da qatar júredí.
Patrıottyq tárbıe nátıjesín qalaı baǵalauǵa bolady? Almatylyq oqushylardyń patrıottyq úlgílerín keltírseńíz?
Patrıotızm – balanyń ís-áreketínen kórínedí.
Mysaly, «Qyran elím – Qazaqstanym!» aktsıyasy ayasynda oqushylar Memlekettík Gımndí asa jauapkershílíkpen oryndady. Respublıka Saraıynda myńnan astam oqushynyń hory gımndí úlken shabytpen aıtty.
«Meníń Otanym – baqyt elí» patrıottyq ánder marafonyna 5000-nan astam bala qatysty.
«Sóıleıdí tírí keıípkerler» atty áleumettík joba 9000-nan astam oqushy men ata-anany qamtydy. 3000-ǵa juyq beınerolık túsíríldí. Mektepterde «Máńgílík ólmes polk» aktsıyalary óttí.
Eń mańyzdysy – balanyń qarapaıym, sanaly áreketterí:
aǵash otyrǵyzu, úısíz januardy qamqorlyqqa alu,
qart adamǵa kómektesu, dosyn qıyndyqta tastamau.
Patrıotızm – adamnyń óz otbasyna, úıíne, tuǵan jeríne degen súıíspenshílígí men qūrmetínen bastalady.
Áńgímeńízge kóp raqmet! Sízge jáne qalamyzdaǵy barsha pedagogter men ata-analarǵa elímízdíń shynaıy azamattary men patrıottaryn tárbıeleu jolyndaǵy eńbekteríńízge tabys tíleımíz.