Forum bastalmas būryn qatysushylar Mańǵystau oblysyndaǵy qaıǵyly oqıǵa saldarynan qaza tapqan áskerı qyzmetshílerdí bír mınut únsízdíkpen eske alyp, ruhyna taǵzym ettí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Qytaıdyń máńgí árí jan-jaqty strategıyalyq seríktestígíníń tarıhı negízí berík árí tatu kórshílík pen ózara sením ruhynda tyń qarqynmen damyp kele jatqanyna nazar audardy.
– Búgínde qazaq-qytaı qarym-qatynasy sapalyq tūrǵydan jańa deńgeıge kóteríldí dep aıtuǵa bolady. Būl qūrmettí Tóraǵa Sı Tszınpın myrzanyń tíkeleı qoldauynyń arqasy dep aıtsaq, artyq bolmas. Bíz máńgílík dos árí senímdí seríktes retínde yntymaqtastyǵymyzdyń jańa «altyn 30 jyldyq» kezeńíne qadam basyp jatyrmyz. Jalpy, Qytaı – Qazaqstannyń eń írí sauda seríktesí. Byltyr ekí eldíń tauar aınalymy rekordtyq mejege jetíp, 50 mıllıard dollarǵa juyqtady. Úkímetterímíz būl kórsetkíshtí 100 mıllıard dollarǵa deıín jetkízu úshín belsendí jūmys ístep jatyr. Investıtsıya salasyndaǵy yntymaqtastyǵymyz da tūraqty damyp keledí. Qytaı Qazaqstan ekonomıkasyna 29 mıllıard dollardan astam qarjy qūıdy. Osylaısha, elímízdíń asa írí ınvestorlarynyń bíríne aınaldy. Qazír Qazaqstanda Qytaıdyń qatysuymen 9 myńnan astam kásíporyn tabysty jūmys ísteude, – dedí Memleket basshysy.
Prezıdent ónerkásíp, tsıfrlandyru, «aqyldy qalalar» men sputnıktík tehnologıyalardy damytu, auyl sharuashylyǵy, densaulyq saqtau jáne bílím beru salalaryndaǵy seríktestík dáıektí túrde nyǵaıyp kele jatqanyn jetkízdí. Onyń aıtuynsha, Investıtsıyalardy kótermeleu jáne ózara qorǵau turaly kelísímdí ratıfıkatsıyalau ekíjaqty yntymaqtastyqty jandandyruǵa qūqyqtyq tūrǵydan yqpal ettí.
– Ískerlík baılanystardyń keńeyuíne elderímíz arasynda ornaǵan vızasyz rejım de eleulí úles qosty. Qazírgí kezde Qazaqstanda qomaqty ınvestıtsıya tartyp, írí jobalardy íske asyruǵa barynsha ońtaıly jaǵdaı jasalǵan dep senímmen aıtuǵa bolady. Bıyl 1 shíldede kúshíne engen Konstıtutsıyamyzdyń negízgí erejelerí elímízdíń ınvestıtsıyalyq áleuetín nyǵaıtuǵa myqty qūqyqtyq negíz qalady, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń paıymdauynsha, álem ekonomıkasy túbegeılí ózgeríske ūshyrap jatqan kezeńde Qazaqstan men Qytaı ózara senímge, ashyqtyq pen ortaq múddege arqa súıegen ozyq árí tıímdí yntymaqtastyq úlgísín kórsetíp otyr. Osyǵan oraı Prezıdent ekí eldíń tabysty seríktestígín odan árí damytuǵa arnalǵan basym baǵyttardy atady. Qasym-Jomart Toqaev, eń aldymen, kólík-logıstıka salasyna toqtaldy.
– Halyqaralyq seríktestermen bírge temír jol quatyn arttyryp, avtomobıl magıstraldary men teńíz porttaryn keńeıtudí, júk tasymaly avıatsıyasyn jáne shekara mańy ınfraqūrylymyn damytudy qolǵa aldyq. Lyanyungannan Aqtauǵa deıín Qytaı jaǵalauyn Kaspıımen baılanystyratyn logıstıkalyq toraptar jelísí qalyptasty. Kóp ūzamaı Chendu qalasyndaǵy qazaq-qytaı termınaly osy logıstıkalyq tízbektíń mańyzdy buynyna aınalady. Atalǵan shaharda Qazaqstannyń Bas konsuldyǵyn ashudy josparlap otyrmyz. Azıya men Europa arasyndaǵy zamanauı kólík baılanysyn túzetín Orta dálízdí órkendetudí aıryqsha míndet dep sanaımyz, – dedí Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev búgíngí forumǵa tranzıt aılaqtarynyń ótkízu múmkíndígín keńeıtu jūmystaryna belsendí atsalysyp jatqan kompanıyalar qatysyp otyrǵanyn aıtty. Prezıdent boljam boıynsha 2029 jylǵa qaraı Qytaıdan Europaǵa qatynaıtyn konteınerlí poıyzdardyń sany úsh myńǵa deıín ūlǵayatynyn málímdedí. Būl jahandyq logıstıka tízbegíndegí mańyzdy kólík habtarynyń bírí retínde Qazaqstannyń pozıtsıyasyn kúsheıtedí.
– Bírqatar bírlesken bastamalar qazírdíń ózínde naqtylana tústí. Bıyl tamyz aıynda Aral – Kaspıı avtomagıstralíníń qūrylysy bastaldy. Jańa baǵdar Shyǵys – Batys jolynyń ótkízu qabíletín bírneshe ese arttyrady. Tayau uaqytta Moıynty – Qyzyljar, Baqty – Ayagóz temírjoldarynyń qūrylysy ayaqtalady. Júk tasymalynyń ashyqtyǵyn «Aqyldy shekara» pılottyq jobasy ayasynda bírlese engízílgen tsıfrlyq tehnologıyalar qamtamasyz etedí. Qytaılyq Minmetals Logistics korporatsıyasymen seríktestík ayasynda júrgízushísíz kólík tehnologıyalaryn jáne tsıfrlyq sheshímderdí qoldanatyn logıstıka dálízí túzíledí. Būl – bízdíń elímíz úshín bíregeı joba. Multımodaldí júk tasymalyn damytuǵa erekshe mán beremíz. Alatau Air Cargo ūlttyq avıa júk jetkízushí kompanıyasy jūmysyn bastady. Qazaqstan naryǵyna Cathay Pacific Cargo sekíldí álemníń írí júk áue kompanıyalary shyǵyp jatyr. Azamattyq avıatsıya da mańyzdy ról atqarady. Bıyl Almaty – Sıan, Almaty – Shanhaı, Astana – Guanchjou, Aqtau – Úrímjí reısterí ashyldy. Osy aptada alǵashqy jolaushylar baǵdary Almaty men Chuntsın qalalaryn tíkeleı baılanystyrdy, – dedí Memleket basshysy.
Būdan soń Prezıdent ónerkásíp salasyndaǵy yqpaldastyqty nyǵaıtudyń mańyzyna nazar audardy. Búgínde būl baǵytta jalpy qūny 62 mıllıard dollardan asatyn 260 bírlesken írí joba júzege asyrylyp jatyr.
– Qytaılyq kásíporyndar Almatyda avtokólík klasterín damytuǵa belsendí atsalysyp keledí. Ortaq kúsh-jígerímízdíń arqasynda Qaraǵandy oblysynda kremnıı óndírísí íske qosyldy. Sonymen qatar metallurgıya, mūnaı-gaz hımıyasy jáne energıya jınaqtau salalarynda írgelí bastamalar qolǵa alyndy. Ónímdílígí tómen mūnaı ūńǵymalaryn qalpyna keltíru baǵytynda alǵashqy jobalar júzege asyrylyp jatyr. Qytaıdyń Jinyi Holding Group kompanıyasymen bírlesíp, Aqtóbe oblysynda erekshe ındustrıyalyq aımaq qūryluda. Atalǵan aımaq halyqaralyq standarttarǵa sáıkes jūmys ísteıtín bolady. Agroónerkásíp keshenín bírlesíp damytu jónínde bírqatar uaǵdalastyqqa qol jetkízdík, naqty bastamalardy júzege asyryp jatyrmyz. Sonyń íshínde Lihua, Fufeng, Dalian Hesheng Holdings kompanıyalarynyń maqta-mata klasterín qalyptastyruǵa jáne júgerí men bıdaıdy tereń óńdeuge arnalǵan mańyzdy jobalaryn erekshe atap ótkím keledí. Mūndaı auqymdy jūmys seríktestígímízdí jańa deńgeıge kóteruge yqpal eterí sózsíz. Bíz jekelegen ınvestıtsıyalyq jobalardy júzege asyru arqyly tolyqqandy óndírístík ekojúıe qalyptastyrudy kózdeımíz. Būl qadam Ortalyq Azıya, Eurazıyalyq ekonomıkalyq odaq, Ońtústík Kavkaz jáne Europa elderíníń naryqtaryna bírlesíp shyǵuǵa múmkíndík beredí. Osy oraıda «Common History, Destiny. Designed and Made in Both China And Kazakhstan» dep atalatyn qazaq-qytaı baǵdarlamasyn íske qosudy ūsynamyn. Úkímet qytaılyq seríktestermen bírge keleshegí zor jobalardyń tízímín ázírlep, onyń bárín júzege asyruǵa jedel kírísuí kerek, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy tau-ken metallurgıyasy kesheníndegí yntymaqtastyqty taǵy bír basym baǵyt retínde atady. Onyń aıtuynsha, Qazaqstanda uran, mys, altyn, kómír sekíldí asa mańyzdy mıneraldar men sırek kezdesetín metaldardyń mol qory bar.
Prezıdent tsıfrlandyru máselesíne aıryqsha mán berdí. Ol elímízdíń álemdegí barlyq jetekshí tehnologıyalyq ortalyqtarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatuǵa ashyq ekenín málímdedí.
– Bıyl elímíz Dúnıejúzílík jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyq ūıymynyń qūryltaıshylary qataryna kírdí. Osylaısha, Qazaqstan tehnologıyalyq yqpaldastyqqa arnalǵan jańa halyqaralyq platformanyń qatysushysy boldy. Būl bastamany QHR Tóraǵasy Sı Tszınpın kótergen bolatyn. Bíz tehnologıya transferíne, bírlesken ınjenerlík jáne zertteu ortalyqtaryn qūruǵa múddelímíz. Būl rette jańa formatsıya mamandaryn dayarlauǵa erekshe kóńíl bólemíz. Elordada tūńǵysh qazaq-qytaı jasandy ıntellekt mektebín ashuǵa nıettímíz. Jemístí tehnologıyalyq seríktestígímízdíń bír mysaly Alatau City jobasynan aıqyn kórínedí. Būl auqymdy bastama Qytaı, Ortalyq Azıya jáne Europa keńístígíndegí belsendí ískerlík qatynastar múıísíne aınaludy kózdeıdí, – dedí Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev mūndaı jobalardy júzege asyru úshín soǵan saı qarjylyq qūrylym qajet ekenín eske saldy. Prezıdent forum qatysushylaryna bírneshe jyldan berí tabysty jūmys ístep kele jatqan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy turaly bayandady.
– AHQO-nyń álemníń jetekshí qarjy ortalyqtarynyń bírí sanalatyn Gonkongpen tyǵyz yqpaldastyǵy mol múmkíndíkterge jol ashatyny sózsíz. Qyrkúıek aıynyń basynda «Samūryq-Qazyna» qory Ortalyq Azıya jáne ShYŪ elderí emıtentteríníń arasynda bírínshí bolyp Qytaıdyń bankaralyq naryǵyna kírdí. Jalpy somasy úsh mıllıard yuannan (450 mıllıon dollar) asatyn panda-oblıgatsıyalar shyǵardy. Jalpy, Qazaqstan ınvestıtsıyalyq kezeńdí barynsha qysqa, ashyq árí tehnologıyalyq tūrǵydan ozyq etíp ūıymdastyruǵa nıettí. Kazakh Invest ūlttyq kompanıyasy janynan qazaq-qytaı ınvestıtsıyalyq qoryn qūru turaly kelísímge qol qoyu – osy baǵyttaǵy mańyzdy qadamnyń bírí,– dedí Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń píkírínshe, Qazaq-qytaı ınvestıtsıyalyq forumy ekí eldíń ísker toptary arasyndaǵy tíkeleı baılanystardy kúsheıtetín tūraqty alańǵa aınaluǵa tıís.
– Sondyqtan osy forumdy «Qazaqstan-Qytaı» Almaty ınvestıtsıyalyq dıalogy degen ataumen jyl saıyn qyrkúıek aıynda ótkízudí ūsynamyn. Jalpy, búgín bírqatar naqty kelísímderge qol jetkízdík. Būl kelísímder Qazaqstan men Qytaıdyń jáne tūtas Eurazıya qūrlyǵynyń ornyqty damuyna tyń serpín beredí dep senemín, – dep ūsynys jasady Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan kórshí Qytaımen máńgí dostyq jáne túrlí saladaǵy ūzaqmerzímdí ózara tıímdí yntymaqtastyq baılanystarynyń qarqyndy damuyna basa mán beríp otyrǵanyna nazar audardy.
– Elímíz úshín būl – syrtqy sayasattaǵy eń mańyzdy maqsattardyń bírí. Ortaq tarıhymyzǵa úńílsek, Qytaı halqy bízdíń halqymyzǵa eshqashan eshqandaı zıyan keltírgen joq. Qos halyq ózara syılastyq pen qoldau ayasynda kóp jyl boıy bírge ómír súrgen. Al qazírgí tūraqsyz, būldyr zamanda Qazaqstan men Qytaı senímdí seríktester retínde qoyan-qoltyq bírge áreket etíp, san aluan syn-qaterlerge toıtarys beruí kerek. Qytaı tílínde mynadaı maǵynaly maqal bar:人心齐，泰山移, yaǵnı: «Bíz bárímíz bírtūtas bolsaq, bıík Taıshan tauyn da ornynan qozǵaı alamyz». Qazaqstan men Qytaı – ekí dos, kórshíles el bolyp, árbír ístí oıdaǵydaı júzege asyrady dep senemín, – dep túıíndedí Memleket basshysy.