"Qazaqstan – EO" dóńgelek ústelínde sóz sóılegen Qasym-Jomart Toqaev osylaı dedí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Bryusselde Europalyq Odaqqa múshe memleketter ískerlík orta ókílderíníń qatysuymen "Qazaqstan – EO" dóńgelek ústelí ūıymdastyryldy.
Qasym-Jomart Toqaev jıynǵa qatysushylar aldynda sóz sóılep, Qazaqstan men EO arasyndaǵy qarym-qatynas shynaıy strategıyalyq sıpatqa ıe bolǵanyn atap óttí.
– Búgínde Europalyq Odaq elímízdíń eń írí sauda jáne ınvestıtsıyalyq seríktesí sanalady, onyń úlesíne Qazaqstanǵa shetelden tíkeleı tartylǵan ınvestıtsıyanyń jartysyna juyǵy tıesílí. Tek ótken jyldyń ózínde ekíjaqty tauar aınalymy 45 mıllıard dollardan asty. Būl jetístík halyqaralyq deńgeıde moıyndaldy. BŪŪ Sauda jáne damu ūıymynyń (YuNKTAD) dúnıejúzílík ınvestıtsıyalar turaly sońǵy esebíne sáıkes, Qazaqstan shet elden tíkeleı ınvestıtsıya tartu boıynsha Ortalyq Azıyada bírínshí orynǵa ıe, sondaı-aq postkeńestík keńístík pen teńízge shyǵatyn joly joq damushy elder arasynda kóshbasshylyqty saqtap keledí. Qazaqstanda 4 myńǵa juyq europalyq kompanıya tabysty jūmys ísteıdí. Olardyń kóbí, ásírese, Airbus, Polpharma Group, Air Liquide Group, Škoda Group jáne Alstom sekíldí kompanıyalar ondaǵan jyldardan berí senímdí seríkteske aınaldy. Sonymen bírge bíz europalyq ınvestorlardyń jańa buynyn quana qarsy alamyz. Olardyń qatarynda Roca Group, Inditex, Maersk, Dewulf jáne Damen Shipyards Group sıyaqty tanymal kompanıyalar bar, – dedí Prezıdent.
Memleket basshysy osy sapar barysynda jalpy somasy 12 mıllıard dollardan asatyn kommertsıyalyq kelísímderge qol qoıylatynyn jetkízdí.
Qasym-Jomart Toqaevtyń píkírínshe, būl Qazaqstan men Europalyq Odaq arasyndaǵy seríktestíktíń tūjyrymdamalyq tásílderdí pysyqtaudan naqty áreketke ūlasqanyn ańǵartady.
Prezıdent Qazaqstannyń sońǵy jyldardaǵy ekonomıkalyq tabysy jáne atalǵan nátıjege jetkízgen júıelí ózgeríster jaıynda málímet berdí.
– Qazaqstan ekonomıkasy ornyqtylyq kórsetíp, jedel damyp keledí. Byltyr el ekonomıkasynyń ósímí 6,5 paıyzǵa jettí. Būl – Halyqaralyq valyuta qory boljaǵan jahandyq ósím qarqynynan ekí ese joǵary. Íshkí jalpy óním kólemí 305 mıllıard dollardan asty, al jan basyna shaqqandaǵy ÍJÓ 15 myń dollardy qūrady. Halyqaralyq valyuta qorynyń boljamy boıynsha, bıyl ūlttyq ekonomıka kólemí 360 mıllıard dollarǵa jetedí. Qazírgí uaqytta ekonomıkamyzdyń 40 paıyzǵa juyǵyn shaǵyn jáne orta bıznes qūraıdy. Olar negízgí kapıtalǵa salynatyn ınvestıtsıyanyń shamamen 70 paıyzyn qamtamasyz etíp otyr. Būl jetístíkterge, saıyp kelgende, keshendí árí júıelí reformalar túrtkí boldy. Qazaqstanda barynsha ashyq, básekege qabílettí árí ınvestorlarǵa qolaıly ekonomıka qūru maqsatynda auqymdy sayası jáne ekonomıkalyq jańǵyrular júrgízílíp jatyr. Bíz demokratıyalyq ınstıtuttardy kúsheıtíp, tejemelík árí tepe-teńdík júıesín jetíldírdík, zań ústemdígín ornattyq jáne adam qūqyqtaryn qorǵau ayasyn keńeıttík. "Zań men tártíp" qaǵıdatyn múltíksíz saqtau íshkí sayasatymyzdyń ózegíne aınaldy. Tayauda ótken tarıhı jalpyūlttyq referendum da ınvestorlardyń qūqyqtary men múddelerín qorǵauǵa arnalǵan zamanauı ınstıtutsıonaldyq baza qalyptastyruǵa septígín tıgízdí. Ūlttyq tsıfrlyq ınvestıtsıyalyq platforma endí ınvestorlarǵa "bír tereze" qaǵıdatyna sáıkes tolyqqandy qyzmet kórsetedí, al Investıtsıyalyq keńes ınvestıtsıyaǵa qatysty túıtkíldí máselelerdíń tıímdí sheshíluín qamtamasyz etedí. Sonymen qatar bíz jańa yntalandyru tetíkterín engíze bastadyq. Mysaly, Altyn Visa baǵdarlamasy halyqaralyq ınvestorlarǵa salyq jáne kóshí-qon máselesínde edáuír jeńíldíkter beredí. Bír sózben aıtqanda, Qazaqstan – sayası tūraqty, makroekonomıkalyq kórsetkíshtkerí ornyqty, ekonomıkasy ashyq árí naryq reformalaryna beıíl el. Al mūnyń bárín ınvestorlar erekshe baǵalaıdy, – dedí Memleket basshysy.
Sodan keıín Prezıdent yntymaqtastyqtyń perspektıvtí baǵyttaryna egjeı-tegjeılí toqtaldy.
Qasym-Jomart Toqaev eń áuelí europalyq seríktesterge Qazaqstannyń Europany Ortalyq Azıyamen, Qytaımen, Kavkazben jáne Tayau Shyǵyspen baılanystyratyn óńírlík logıstıkalyq habqa aınaluǵa ūmtylatynyn aıtty.
– Bíz ınfraqūrylymǵa, atap aıtqanda, myńdaǵan shaqyrym temír jol saluǵa jáne Transkaspıı halyqaralyq kólík baǵdaryn damytuǵa qomaqty qarjy qūıyp jatyrmyz. Būl kúsh-jígerímíz Europalyq Odaqtyń Global Gateway strategıyasymen úılesíp, Orta dálízdí eurazıyalyq qauípsíz baılanysqa arnalǵan negízgí árí ornyqty magıstralǵa aınaldyrady. Kólík ınfraqūrylymyn jańǵyrtu qazírdíń ózínde oń nátıje kórsettí. Sońǵy alty jylda atalǵan baǵyt boıynsha júk tasymaly bes ese – jyl saıyn 0,8 mıllıon tonnadan 4,1 mıllıon tonnaǵa deıín óstí. Dálízdíń júk ótkízu qabíletín 10 mıllıon tonnaǵa deıín ūlǵaıtudy kózdeımíz. Būl meje elímízdíń álemdík logıstıkada mańyzdy kúrejol retíndegí pozıtsıyasyn nyǵaıtady. Osy qarqyndy saqtau úshín Qazaqstan sońǵy 15 jylda kólík jáne logıstıka ınfraqūrylymyna 35 mıllıard dollardan astam qarjy saldy. Búgínde Kaspıı teńízí jaǵalauyndaǵy Aqtau jáne Qūryq porttary halyqaralyq tranzıttíń mańyzdy qaqpasy retínde qyzmet etedí, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy búgín Qazaqstan damu bankí men Europalyq ınvestıtsıyalyq bank arasynda, sondaı-aq qūramyna Commerzbank, JPMorgan Chase Bank jáne Standard Chartered Bank kírgen Bankter sındıkaty MIGA (Investıtsıyalyq kepíldíkter jóníndegí kópjaqty agenttíktíń) kepíldígímen qol qoıylǵan, qūny shamamen 1 mıllıard dollar bolatyn logıstıkalyq ınfraqūrylym salasyndaǵy kelísímdí qūptady.
Qasym-Jomart Toqaev elímízdíń asa mańyzdy mıneraldardy ıgeru baǵytynda Europaǵa senímdí seríktes boluǵa daıyn ekenín málímdedí.
– Qazaqstan EO asa mańyzdy shıkízat resurstarynyń tízbesíne qosqan 34 mıneraldyń 21-ímen qamtamasyz etuge ázír. Osy áleuettí barynsha paıdalanu úshín bíz "ofteık" negízíndegí yntymaqtastyq jolyn ūsynamyz. Būl shıkízatty óz elímízde óńdep, qosylǵan qūny joǵary óndírís tízbegín qūruǵa yqpal etedí. Sırek kezdesetín metaldar boıynsha óńírlík zertteu ortalyǵynyń qūryluy – atalǵan baǵyttaǵy seríktestíktíń nátıjesí. Sonymen qatar Qazaqstan jahandyq jańa energetıkalyq júıege kóshu bastamasyn ílgeríletuge qashanda yntaly. Ózderíńízge málím, elímíz írí uran óndírushí retínde álemdegí sūranystyń 40 paıyzǵa juyǵyn qamtamasyz etedí. Mūnaı men gazdyń, kómírdíń aıtarlyqtaı qory bola tūra, bíz "jasyl" sutegín óndíru jobasyn belsendí túrde qolǵa aldyq. Būdan bólek, Qazaqstan aumaǵynda lıtıı, nıkel, vanadıı jáne kobalttyń álí ıgerílmegen mol qory bar. Túptep kelgende, bíz seríktesterge óte pragmatıkalyq formula ūsynamyz: yaǵnı strategıyalyq resurstarǵa qoljetímdílíktí ınvestıtsıyaǵa jáne tehnologıyaǵa aıyrbastauǵa nıettímíz. Būl tásíl Europa standarttaryna tolyq saı keledí, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttíń píkírínshe, Qazaqstan Europalyq Odaqty quat kózderímen qamtamasyz etetín senímdí seríktes árí kepíl el retínde strategıyalyq pozıtsıyasyn dáıektí túrde nyǵaıtyp keledí.
– Byltyr Europa naryǵyna tasymaldanǵan shıkí mūnaıdyń 13 paıyzǵa juyǵy Qazaqstanǵa tıesílí. Bíz europalyq seríktestermen jetkízu kólemín ūlǵaıtu jáne óńírlík energetıkalyq qauípsízdíktí nyǵaıtu baǵytyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtuge árdaıym ázírmíz. Osyǵan baılanysty Kaspıı qūbyr konsortsıumynyń tūraqty árí senímdí jūmysyn qamtamasyz etu mańyzdy strategıyalyq basymdyq bolyp qala beretínín aıtqym keledí, – dedí Memleket basshysy.
Prezıdent Qazaqstannyń ónerkásíp sektory ekonomıkanyń ornyqty ósímí men ártaraptandyryluyna yqpal etetín berík tírek sanalatynyna nazar audardy.
– Sońǵy jyly elímízdíń ÍJÓ-degí ónerkásíp sektorynyń úlesí shamamen 27 paıyzdy qūrady. Bíz 190-nan asa jańa óndírís tízbegín íske qostyq. Europalyq kompanıyalar ónerkásíp salalaryn damytuǵa belsendí atsalysyp jatyr. Būl joǵary baǵaǵa laıyq. Qazaqstan men Europalyq Odaqtyń ekonomıkalyq yqpaldastyǵy túbegeılí ózgeríske ūshyrap, lokalızatsıyaǵa jáne qosylǵan qūny joǵary óndírís tízbegíníń ıntegratsıyasyna basa mán berílude. Būl mysaldar Qazaqstan-Europa ónerkásíp kooperatsıyasynyń áleuetí zor ekenín kórsetedí. Osy rette europalyq qarjy ınstıtuttarynyń, eń aldymen, Europalyq qaıta qūru jáne damu bankí men Europalyq ınvestıtsıyalyq banktíń qosqan úlesín erekshe atap ótken jón, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent Alatau "aqyldy qala" jobasy krıptoındustrıyanyń, ınnovatsıyanyń jáne joǵary tehnologıyalyq bıznestíń órkendeuíne jol ashady dep sanaıdy
Jahandyq azyq-túlík qauípsízdígí problemasyn sheshu ūlttyq kún tártíbíndegí mańyzdy basymdyqtardyń bírí retínde ataldy.
Onyń aıtuynsha, Qazaqstannyń agroónerkásíp keshenín joǵary tehnologıyalyq sektorǵa aınaldyru strategıyalyq míndet retínde belgílendí. Osy oraıda, Prezıdent europalyq seríktesterdí mal sharuashylyǵy, astyq daqyldarynyń selektsıyasy, jer ıgerudíń dálme-dál tehnologıyasy jáne topyraq qūnaryn arttyru sekíldí salalarda yntymaqtastyq ornatuǵa shaqyrdy.
Sodan soń Memleket basshysy jańa zamandaǵy jasandy ıntellekt rólí jóníndegí píkírín jetkízdí.
– Goldman Sachs boljamyna sáıkes, JI álem ekonomıkasyna 7 trıllıon dollardan astam tabys ákeledí. Osy jahandyq úderísterge saı, bíz aldymyzǵa Qazaqstandy tolyq tsıfrlyq memleketke aınaldyru jónínde strategıyalyq míndet qoıdyq. Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damu mınıstrlígí qūryldy. Būl qūrylymǵa qosymsha Jasandy ıntellektíní damytu jóníndegí keńes jasaqtaldy. Atalǵan konsultatıvtík organ qūramyna jetekshí otandyq jáne álemdík sarapshylar kíredí. Qazaqstan – ınnovatsıya jaǵynan dúnıe júzínde kóshbasshy sanalatyn NVIDIA tehnologıyalary negízínde ekí superkompyuterdí íske qosqan óńírdegí alǵashqy el. Būdan bólek, bíz "Derekterdí óńdeu ortalyqtarynyń alqabyn" qūrdyq. Būl – jahandyq kapıtal men írí tehnologıyalyq alpauyttar úshín tartymdy joba. Alem.ai halyqaralyq ortalyǵynyń janynan Tumo jáne Tomorrow School jańa buyn mektepterí ashyldy. Maqsatymyz – ūstazdardyń bílíktílígín arttyryp, ınfraqūrylymdy jetíldíru jáne óskeleń ūrpaq ıgílígí úshín derbes bílím beru standarttaryn engízu. Sondaı-aq Alatau "aqyldy qalasyn" strategıyalyq tūrǵydan damytuǵa erekshe mán beremíz. Jańa Konstıtutsıyamyzǵa sáıkes, atalǵan qala aıryqsha qūqyqtyq mártebege ıe boldy. Būl mańyzdy joba krıptoındustrıyanyń, ınnovatsıyanyń jáne joǵary tehnologıyalyq bıznestíń órkendeuíne jol ashady, – dedí Prezıdent.
Sonymen qatar europalyq bıznes ókílderíne "Astana" halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń múmkíndíkterí tanystyryldy.
Prezıdent atap ótkendeı, Global Financial Centers Index reıtıngínde AHQO Shyǵys Europa jáne Ortalyq Azıya óńírí boıynsha bírínshí oryn alady. Ortalyqta álemníń 90-nan astam elínen 5800-den asa kompanıya tírkelgen, onyń íshínde 250-ge juyǵy – Europa elderínen. AHQO arqyly europalyq kompanıyalar úlestík qarjylandyru retínde 307 mıllıon dollar kólemínde tíkeleı ınvestıtsıya saldy.
Memleket basshysy Europanyń qarjy jáne ınnovatsıya ınstıtuttaryn Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵymen bírge ornyqty qarjylandyru jáne fınteh-tehnologıyalardy ílgeríletu salasyndaǵy yntymaqtastyqty jalǵastyruǵa shaqyrdy.
Prezıdent adam kapıtalyn damytu taqyrybyna toqtalyp, Europalyq Odaq áldeqashan elímízdíń ǵylym jáne bílím salasyndaǵy jetekshí seríktesíne aınalǵanyn atap óttí.
– Elímízdíń túkpír-túkpírínde qazírdíń ózínde 40 shaqty halyqaralyq akademıyalyq jáne zertteu ortalyqtary jūmys ístep jatyr. Olardyń qatarynda Anhalt qoldanbaly ǵylym unıversıtetíníń, Lotarıngıya unıversıtetíníń jáne Marke polıtehnıkalyq unıversıtetíníń ókíldíkterí bar. Qazaqstan Erasmus+, Horizon Europe jáne basqa da baǵdarlamalar ayasynda Europalyq Odaqpen yqpaldastyqty jolǵa qoıdy. Bíz bílímge negízdelgen ekonomıka qūrǵymyz keledí. Sondyqtan Horizon Europe kelesí negízdemelík baǵdarlamasynyń qauymdastyrylǵan múshelígíne ótu úshín ótínísh berdík. Qazaqstan ekonomıkamen shektelmeı, Ortalyq Azıya elderíne jáne basqa da memleketterge bílíktílígí joǵary mamandar dayarlaıtyn óńírlík bílím beru ortalyǵy retíndegí rólín nyǵaıta túsedí, – dedí Prezıdent.
Memleket basshysy yntymaqtastyq áleuetí zor ekenín alǵa tartyp, Qazaqstan būl rette shynaıy strategıyalyq seríktestíktí jaqtaıtynyn jetkízdí.
– Eń bastysy, bíz ortaq tabysqa jetkízetín sením men ūzaq merzímdí míndettemení ūsynamyz. Europalyq seríktester tabysy joǵary ınvestıtsıyalyq jobalarǵa belsendí túrde atsalysady dep senemíz. Europalyq qarjy ınstıtuttarynyń Qazaqstannyń ornyqty ekonomıkalyq damuyna jáne óńírlerdíń ózara baılanysyn nyǵaıtatyn bastamalarǵa qoldau kórsetkenín qūptaımyz. Osy oraıda Europalyq ınvestıtsıyalyq banktíń qosqan úlesín joǵary baǵalaımyn. Bank vıtse-prezıdentí Mora búgín aramyzda otyr. Sondaı-aq ekonomıkalyq dıalog órbítíp, Qazaqstan men Europalyq Odaqtyń sauda kún tártíbín ílgeríletu ísínde jetekshí ról atqarǵany úshín komıssar Shevchovıchke alǵys aıtamyn. Europalyq Odaq pen Ortalyq Azıya arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytu jolyndaǵy kúsh-jígerí úshín Arnaıy ókíl Stıpraısqa rızashylyǵymdy bíldíremín, – dedí Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy sóz sońynda búgíngí píkírtalastar Qazaqstan men EO-nyń strategıyalyq seríktestíkke qatysty ūstanymy ortaq ekenín taǵy da rastaǵanyn aıtty.
– Orta dálízdí Europalyq Odaqtyń Global Gateway strategıyasymen ūshtastyru boıynsha kelísím úderísí júrgízílude. Bíz Europa men Azıya arasyndaǵy qauípsíz árí ornyqty kólík jolynyń negízín qalap jatyrmyz. Europanyń ınvestıtsıyasyna jáne ozyq tehnologıyasyna aıyrbas retínde mańyzdy qazba baılyqtary men quat resurstaryn paıdalanuǵa múmkíndík beretín pragmatıkalyq formulany ūsynu arqyly senímdí seríktes boluǵa ázírmíz. Joǵary tehnologıyalyq agrobıznesten bastap jasandy ıntellekt salasyndaǵy jańashyl ónertabystarǵa, AHQO ayasyndaǵy qarjylandyru tetíkteríne deıíngí kóptegen salada ūzaqmerzímdí ıntegratsıyaǵa ashyqpyz. Úkímetímíz mańyzdy bastamalardy tez árí tabysty íske asyru úshín kommertsıyalyq ūsynystaryńyzdy zerdeleıtín bolady, – dedí Prezıdent.