Memlekettík joǵary lauazymǵa, ásírese el bıleushí qyzmetíne jasqa baılanysty talaptar qoıylady. Sebebí túsíníktí – el tízgínín ūstar tūlǵanyń sayası ne áskerı tájírıbesí boluy mańyzdy. Kez kelgen el basqarǵan tūlǵa bılíktíń bıígíne jetpeı tūryp, jyldar boıy túrlí memlekettík jáne sayası qyzmetterde shyńdalǵan. Keıbírí bılíkke jasy ūlǵaıǵanda kelse, endí bírí jas shaǵynan el basqaryp, memlekettíń taǵdyryn sheshken. Aqshamnews.kz tílshísí álemdegí egde jasta el basqarǵandar tízímín ūsynady.
50 jyl el bılegen
Halıfa ıbn Salman ál-Halıfa (Bahreın) – (1935-2020)
Ol 1970 jyldan – 2020 jylǵa, yaǵnı ómíríníń sońyna deıín Bahreın memleketíníń úkímet basshysy bolǵan. Oǵan deıín myna qyzmetterdí atqarǵan:
1957–1960: Bílím keńesíníń tóraǵasy
1960–1966: Qarjy basqarmasynyń prezıdentí
1962–1967: Manama qalasy munıtsıpaldy keńesíníń tóraǵasy
1966–1970: Ákímshílík keńesíníń tóraǵasy (1970 jyly Memlekettík keńes bolyp ózgertílgen)
1970–2020: Úkímet basshysy
Bahreınníń zamanauı memlekettík júıesín qalyptastyruda sheshushí ról atqarǵan Halıfa ıbn Salman ál-Halıfa 2020 jyly 11 qarashada qaıtys bolǵan.
Eń kárí monarh
Salman ıbn Abdul-Ázız ál-Saud (Saud Arabıyasy) – 89 jas
Ol – Saud Arabıyasynyń málígí, premer-mınıstr jáne Saud Arabıyasy qaruly kúshteríníń bas qolbasshysy. 2015 jyly 23 qańtarda aǵasy Abdulla málík qaıtys bolǵannan keıín málík jáne premer-mınıstr boldy. Saud áuletíníń jıyrmasynshy basshysy. Taqqa otyrǵanǵa deıín 2011-2015 jyldary Qorǵanys mınıstrí jáne 1963-2017 jyldary Er-Rıyad gubernatory bolǵan. Ol Ábd ál-Ǵazız málíktíń tírí ūldarynyń eń úlkení jáne álemdegí eń kárí monarh.
48 jyl boıy Er-Rıyad provıntsıyasynyń gubernatory bolǵan Salman qalany zamanauı megapolıske aınaldyrdy, ınfraqūrylymdy damytyp, sauda men turızmdí órkendettí.
60 kítaptyń avtory
Mahmud Abbas (Palestına) – 89 jas
Palestınanyń belgílí sayasatkerí, 2003 jyly avtonomıyanyń premer-mınıstrí, 2005 jyly Yasır Arafattan keıín prezıdent bolyp saılandy. FATH qozǵalysynyń alǵashqy músheleríníń bírí bolǵan Abbas Izraılmen beıbít kelíssózder júrgízude jáne Palestınanyń ózíndík sayası jolyn qalyptastyruda mańyzdy tūlǵaǵa aınaldy. 2005 jylǵy saılauda ol 60 paıyzdan astam dauys jınap, el tízgínín ūstady.
Aǵylshyn, ıvrıt, nemís, orys, frantsuz tílderín meńgergen Mahmud Abbas 60-tan astam kítaptyń avtory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty.
Emıgrant prezıdent
Mıshel Naım Aun (Lıvan) – 92 jas
Áskerı general árí sayasatker Aun 1988–1990 jyldary Lıvannyń premer-mınıstrí árí uaqytsha prezıdentí bolǵan. 1990 jylǵy 13 qazanda Sırıya áskerí tań atpastan Aunnyń qaramaǵyndaǵy aımaqty qorshauǵa alyp, oq jaudyra bastaǵan. Sırıyanyń shabuylyn estígen Aun kıíníp te úlgermeı, ūıqydaǵy kıímímen Frantsıya elshílígíne bas sauǵalap baryp, sayası baspana sūraǵan. Sırıya áskerí Lıvannan ketken 2005 jyly elíne qaıta oralǵan. 2016 jylǵy 31 qazannan 2022 jyldyń 30 qazanyna deıín Lıvannyń prezıdentí boldy. Qazír ol Lıvan parlamentíníń múshesí jáne «Erkín patrıottyq qozǵalystyń» kóshbasshysy.
Álemníń eń kárí prezıdentí
Pol Bııya (Kamerun) – 92 jas
Jaqynda ǵana (27 qazan) qorytyndysy belgílí bolǵan saılauda Pol Bııya 53,66% dauyspen jeńíske jetíp, Kamerun prezıdenttígíne segízínshí ret saılandy. Eń kárí prezıdent būl eldí 1982 jyldan berí basqaryp keledí. Ol – Kamerunnyń ekínshí prezıdentí. Qyryq jyldan astam uaqyt boıy el bılep kele jatqan Bııyanyń bılígí jıí synǵa ūshyraıdy. Syrtqy baqylaushylar eldegí saılaulardyń ádíldígíne de kúmán keltíredí. Soǵan qaramastan Bııya taǵy jetí jylǵa saılandy.
Kompozıtor lıngvıst
Kolvıll Norbert Yang (Belız) – 93 jas
Ser Kolvıll Yang – 1993 jylǵy 17 qarashadan 2021 jyldyń 30 sáuíríne deıín Belızdíń general-gubernatory boldy. Ol Skauttar qauymdastyǵynyń basshysy, general-gubernatorlyqqa 1993 jyly taǵaıyndalyp, kelesí jyly rytsarlyq ataqqa ıe bolǵan.
Ǵylym men bílímníń damuyna erekshe kóńíl bólgen Yang Belız unıversıtetíníń negízín qalaushylardyń bírí. Ol sonymen qatar kompozıtor, ádebıetshí jáne bírneshe kítaptyń avtory lıngvıstıka salasynan doktorlyq dárejesín alǵan. Onyń eńbekteríníń qatarynda «Belız ádebıetí men bílímí», «Kreol naqyl sózderí» jáne «Karıb būryshy shaqyrady» atty jınaqtar bar.
Demokrat ámír
Sabah ál-Ahmed ál-Djaber as-Sabah (Kuveıt) – (1929-2020 j)
Kuveıttíń besínshí ámírí, eldíń qaruly kúshteríníń bas qolbasshysy bolǵan. 1963–2003 jyldary 40 jyl boıy syrtqy íster mınıstrí qyzmetín atqarǵan. Ol Parsy shyǵanaǵyndaǵy soǵystan keıín Kuveıttíń halyqaralyq bedelín qalpyna keltíríp, eldíń ekonomıkasyn qaıta kótergen. Ol bılíkte otyrǵan kezde áıelderge dauys beru qūqyǵyn beríp, memlekettík qyzmetpen aınalysuyna múmkíndík jasaǵan. 2020 jyly 29 qyrkúıekte ūzaqqa sozylǵan nauqastan kóz jūmǵan.
Kúresker Kastro
Raul Modesto Kastro Rus (Kuba) – 94 jas
Fıdel Kastronyń bauyry Raul Kastro 1959–2006 jyldary Qorǵanys mınıstrí, 2006–2018 jyldary Kubanyń prezıdentí boldy. Fıdel densaulyǵyna baılanysty qyzmetínen ketken soń, 2008 jyly parlament Rauldí resmı túrde prezıdent etíp bekíttí. Ol sotsıalıstík baǵytty saqtaı otyryp, Kubanyń bírshama ekonomıkalyq reformalaryn bastady.
32 memlekettíń patshaıymy
ÍÍ Elızaveta, Elızabet Aleksandra Merı (Ūlybrıtanıya) – (1952-2022)
Ūlybrıtanıya men Soltústík Irlandıyanyń patshaıymy Elızaveta II 1953 jyly Vestmınster abbattyǵynda táj kıgen. Ol brıtan tarıhyndaǵy eń ūzaq bılík qūrǵan monarh retínde álemge keńínen tanyldy.
Patshaıym II Elızabeta Vındzor áuletínen shyqqan bolatyn. Taqqa 1952 jylǵy 6 aqpanda, yaǵnı 25 jasynda, ákesí VI Djordjtyń ólímínen keıín otyrdy. Taqqa otyrǵanda II Elızabet 32 táuelsíz memlekettíń patshaıymy bolǵan jáne ómíríníń sońyna qaraı būl san 11 el bolyp azaıdy, Ūlttar dostastyǵynyń tóraıymy jáne Anglıya shírkeuíníń basshysy, Ūlybrıtanıyanyń qaruly kúshteríníń Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń qyzmetín atqardy.
Elızaveta patshaıym – borysh pen qyzmetke adaldyǵymen, sabyrly parasatymen tanylǵan tūlǵa. Onyń bılígí eldegí jáne álemdegí auqymdy áleumettík ózgerístermen tūspa-tūs keldí.
Malaılardyń qorǵaushysy
Mahathır bın Mohamad Iskandar (Malaızıya) – 100 jas
Malaızıyanyń eń tanymal sayasatkerí, álemdegí eń qart memleket basshysy. 2018 jyly 92 jasynda premer-mınıstr bolyp saılanyp, būrynǵy zeınetínen keıín qaıta bılíkke oraldy. Ol 1981–2003 jyldary da eldíń premerí bolǵan. «Malaı dılemmasy» atty kítabynda ūlt máselelerín qozǵap, malaı halqynyń qūqyqtaryn qorǵaushy retínde tanyldy.
Mahathırdíń sayası erík-jígerí men jańashyl reformalary Malaızıyany Ońtústík-Shyǵys Azıyanyń eń serpíndí damyǵan elderíníń bíríne aınaldyrdy.