Ǵasyrlar boıy qolynda bılígí men baılyǵy bar patsha men aqsúıekterdíń taǵamy bolǵan balmūzdaq – búgínde barlyǵyna qoljetímdí árí kópshílíktíń súıíktí asy. Bíraq besíktegí baladan eńkeıgen qartqa deıín jaqsy kóretín būl táttíníń qalaı jasalatynyn bílesíz be? Dámí tíl úıíretín balmūzdaqtardyń syryn anyqtau úshín Alatay Aqparat medıaholdıngíníń qyzmetkerlerí ("Almaty Aqshamy" men "Vechernıı Almaty" gazetteríníń jurnalısterí) elímízdegí osy naryqtyń kóshbasshysy – «Shın-Laın» kompanıyasynyń arnaıy shaqyrtuymen zauytqa baryp, jūmys barysymen tanysty.
Balmūzdaq qalaı daıyndalady?
Almatydan 8,1 shaqyrym jerdegí Baıserke auylynda ornalasqan zauytqa kírgen boıda onyń úlken aumaǵy nazar audardy. Mūnldaǵylardyń aıtuynsha, būl jerdíń jalpy aumaǵy - 50 gektar. Mūnda qyzmetkerlerge de, tauar tasuǵa da barlyq yńǵaı jasalǵan.
30 jyldan asa uaqyt boıy sáttí jūmys ístep kele jatqan «Shın-Laın» kompanıyasynda balmūzdaq jasau jūmysy ūsaq-túıekke deıín ólsheníp, jolǵa qoıylǵan. Mūnda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletín jáne otandyq árí sheteldík halal sertıfıkattary bar óním jasalady. Ol úshín danıyalyq, ıtalıyalyq jáne nemís jabdyqtary qoldanylady. Olardyń bírqatary TMD elderínde joq, tek qazaqstandyq óndírís ornynda jūmys ísteıdí. Būl otandyq kompanıyaǵa tek Qazaqstanda emes, shetelde de sūranysqa ıe ónímdí jasauǵa múmkíndík beredí. Onyń aıqyn mysaly – kompanıya daıyn ónímderíníń 40 paıyzyn shetelge eksporttauy.
«Balmūzdaq vaflı staqanǵa jaqsy toluy úshín sūıyq boluy kerek. Sondyqtan ony árí ydysqa qūyar aldynda onyń temperaturasy -4 gradus bolady jáne qaımaqqa ūqsaıdy. Sodan keıín ol jyldam mūzdatu qūrylǵysyna jíberíledí, onda temperatura -35 gradus. Ol jerde óním 40 mınut bolady. Bízdíń basty maqsatymyz — ónímníń íshíndegí temperaturany -25 gradusqa jetkízu, sonda balmūzdaq ekí jyl boıy saqtalady», – dedí «Shın-Laın» kompanıyasy dırektorlar keńesíníń tóraǵasy Dmıtrıı Dokın.
Syrty qaptalyp, daıyn bolǵan balmūzdaqty kompanıya qyzmetkerlerí jáshíkterge jınap, ol tolyqtaı robottandyrylǵan qoımaǵa jíberíledí. Temperaturasy -27 gradus bolatyn qoımadaǵy barlyq jūmysty jasandy ıntellekt engízílgen qūrylǵy ózí jasaıdy. Ol ónímdí qaı aımaqqa tıeu kerektígín anyqtaıdy. Mysaly, qysqy kezeńde ol kóbíne «otbasylyq» balmūzdaqtardy, al jazda staqandaǵy balmūzdaqtardy jóneltuge daıyndaıdy. Uaqyty kelgende balmūzdaq qoımadan júk kólíkteríne tıelíp, Qazaqstannyń túkpír-túkpírí men alys-jaqyn shetelge jónetíledí de, bíz bíletín dúkenderdegí tońazytqyshtarǵa jetedí.
Kóshbasshy kásíporyn tarıhy qandaı?
1995 jyly Andreı Shın «Shın-Laın» kompanıyasynyń negízí qalaǵan. Kompanıya sımvoly retínde qarly aımaqtarda ómír súretín būǵy men ílbís tańdalǵan. Búgínde kásíporyn 36 brendtí bíríktíredí. Olardyń qatarynda kópshílíkke tanymal «Bomba», «Bahroma», «Mıshka na polyuse», «Snegovık», «Belochka», «Karavan», «Smak», «Mısha», «Djusıkı» balmūzdaqtary, sondaı-aq «Shınovskoe» sauda belgísímen sút ónímderí, «Rahmet», «Smak» jáne «Varenıkaı» tońazytylǵan ónímderí, sonymen qatar «Shin Noodle» jáne «Siem Sam» tez daıyndalatyn kespelerí bar. Barlyǵy balmūzdaq pen tońazytylǵan ónímderdíń 160 túrín shyǵarady. Elímízde jalpy 3,5 myń qyzmetkerí bar.
Resmı bólím ayaqtalyp, kompanıya turaly aqparat berílgen soń, bíz zauytty aralauǵa kírístík. Shyny kerek, mūndaı úlken aumaqty az uaqyt íshínde kóríp shyǵu múmkín emes.
Jalpy balmūzdaq jasaudyń eń alǵashqy qadamy – sapaly shıkízat ákelu. Kásíporynǵa ákelíngen sút óndíríske jíberílmes būryn tekserísten bírneshe ret ótedí. Ásírese, sauylatyn sıyrlarǵa antıbıotık syndy dárílerdíń egílmeuíne mán beríledí. Odan keıín sút pasterızatsıyalanyp, oǵan qant, shokolad jáne ózge de dámdeuíshter qosylady. Būl jūmystardyń bárí adam qolymen jasalmaıdy, jūmys tolyq avtomattandyrylǵan. Sút te, qant jáne ózge de ónímder zauyt íshínde arnaıy jelíler óndíríske jíberíledí. Keıín qaımaqqa ūqsaıtyn sūıyqtyq arnaıy formalarǵa qūıylady. Bír qyzyǵy – kásíporyn bír kúnde balmūzdaqtyń tek belgílí bír túrín jasaıdy. Yaǵnı, ekí kún boıy eskımo jasalsa, odan keıín úsh kún boıy áıgílí «bomba» óndíríledí.
Qazír «Shın-Laın» ónímderí álemníń 10 elíne, sonyń íshínde Qytaı, Reseı, Belarus, Mońǵolıya, Ázerbaıjan, Gruzıya, Tájíkstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne Túríkmenstanǵa eksporttalady. Euromonitor derekterí boıynsha, «Shın-Laın» aımaqtaǵy balmūzdaq shyǵaratyn eń írí kásíporyn. Al álemdík reıtıngte myńnan astam balmūzdaq óndírushíler arasynda 27-orynda tūr. Kompanıyanyń Qazaqstanda 16, Qyrǵyzstanda 6, Reseıde 3 jáne Ózbekstanda 1 fılıaly bar.
Al «Shın-Laın» vıtse-prezıdentí Damır Dıgaıdyń aıutynsha, 2023 jyldan bastap kompanıya bastamasymen «Shın-Laın» korporatıvtík qory jūmys ísteıdí. «Mıshka na polyuse» balmūzdaǵynan túsken tabystyń 1 paıyzy osy qorǵa jíberíledí. Qor ekologıya, bílím beru jáne áıelder kásípkerlígín damytu baǵytyndaǵy jobalardy qoldaıdy. Mysaly, qor búgínge deıín Almatydaǵy «Meıírím» ońaltu ortalyǵynda, Arnaıy bílím beru ūıymy jáne №1 Balalardy qoldau ortalyǵynda jańa kítaphanalardyń ashyluyna bastamashy bolǵan. Damır Dıgaı áleumettík jauapkershílík ayasynda kompanıya eldíń damuyna atsalysatynyn atap óttí.
"Taza Qazaqstan bastamasy ayasynda bíz elímízde 500 myń Gınkgo aǵashtary otyrǵyzdyq. Bolashaqta jańa sayabaqtar ashyp, Ońtústík Koreyanyń AfoCO ūıymymen bírlese Abaı oblysy men Soltústík Qazaqstanda órtengen ormandardy qalpyna keltírudí josparlap otyr", – dedí Damır Dıgaı.
Odan keıín jol tsehke tústí. Bíraq eń aldymen tazalyq. Mūnda kírmes būryn arnaıy kıím kıíp, qolyńyzdy mūqıyat juu kerek.
Máselen, būl - Jelíde trendke aınalyp, kóptíń nazaryn audarǵan Bahroma balmūzdaǵy. Būl táttí tort sekíldí: bírneshe bólíkten tūrady, árí dámí tíl úıíredí. Osyndaı kúrdelí ónímníń qalaı jasalatynyn kózben kóru típtí qyzyq. Mūnda ár ónímníń óz retí, óz ólshemí, óz temperaturasy bar. Sonyń arqasynda dúken sóresíne jetken balmūzdaqtyń dámí de, syrtqy píshíní de bírkelkí saqtalady.
Óndírístegí eń basty talaptyń bírí - dáldík. Sebebí balmūzdaq jasau ońaı kóríngenímen, onyń artynda úlken tehnologıyalyq protsess jatyr. Ár gramy, ár mınuty, ár temperaturalyq rejımí qatań baqylauda bolady.
Osyndaı auqymdy zauytty kórgende balmūzdaqqa múlde basqa kózben qaraı bastaısyń. Sebebí bíz kúnde satyp alyp júrgen táttíníń artynda úlken eńbek, tyń tehnologıya jáne naqty júıe tūr. Ásírese, bala kezden súıíp jeıtín balmūzdaqtyń osyndaı joǵary standartpen daıyndalatynyn kóru erekshe áser syılady.
