Ótken jyly Almatynyń atmosferasyna taralǵan lastaushy zattardyń jalpy kólemí 189 myń tonnaǵa jettí.Megapolıs auasyn arnaıy súzgíshpen súzíp shyǵar bolsaq, osynshama las zat shyǵady degen sóz.
Ekologıya jáne qorshaǵan orta basqarmasynyń málímetínshe, sonyń 60 paıyzy qaladaǵy jáne syrttan kíretín avtokólíkterdíń úlesínde, al qalǵan bólígí ónerkásíp oryndaryna, jeke sektorǵa jáne qatty otyn tūtynatyn monshalar men basqa da shaǵyn nysandarǵa tıesílí. Būl derek qalanyń atmosferalyq auany qorǵau salasyndaǵy sayasatty túbegeılí qaıta qarauǵa negíz boldy.
Jūmystyń jańa kezeńíníń negízgí elementí bıyl ázírleníp, qazír kelísu rásímínen ótíp jatyr. Qūjat «Almaty qalasynyń aumaǵynda atmosferalyq auany qorǵau salasyndaǵy arnaıy ekologıyalyq talaptardy engízu turaly qaǵıdalary jobasy» dep atalady.
Sony qaǵıda tūrǵyndar men kásípkerlerge ekologıyalyq taza tehnologıyaǵa kóshuge jáne kólík parkín jańartuǵa serpín beretín qūqyqtyq alań qalyptastyrady. Aua sapasyn baqylaudyń zamanauı qūraldaryn damytuǵa, jauapkershílík tetíkterín kúsheıtuge jol ashady.
Joba jalpy sıpatta bolǵanymen, qalanyń atmosferalyq auasyn qorǵau salasyndaǵy tūtas ekologıyalyq sayasatty qalyptastyru úshín asa mańyzdy negíz bolatyn erejelerdí qamtıdy.
Almatyda alǵash ret barlyq negízgí lastau kózí tolyq qamtylyp, būryn otandyq tájírıbede bolmaǵan retteu tetíkterí qalyptasady dep josparlanyp otyr. Qaǵıdalar bírneshe maqsatty kózdeıdí. Olar: avtokólík shyǵaryndylaryn baqylau; kólíkterdí ekologıyalyq synyptarǵa bólu; tehnıkalyq baıqaudyń rólín arttyru; kásíporyndardyń jūmysyn retteu; bíryńǵaı monıtorıng júıesín qalyptastyru; qolaısyz meteojaǵdaı kezíndegí ís-qımyl tártíbí. Osynyń bárí aldaǵy jyldary kezeń-kezeńímen engízíletín naqty sharalarǵa arqau bolatyn júıege aınalady.
Qaǵıdalar qabyldanǵannan keıíngí nátıje kópqyrly bolmaq. Negízgí lastau kózí – avtopark alǵash ret shynaıy ekologıyalyq baqylauǵa alynady: naqty lastaushy kólemín ólsheuge, kólíktíń ekosanatyn esepke alu jáne tehnıkalyq baıqaudy qatań qadaǵalau eń kóp lastaıtyn kólíkterdíń qala íshíndegí qatynasyn shekteuge jáne avtoparktí bírtíndep jańartuǵa yqpal etedí. Máselen, atmosferaǵa taraıtyn tútínníń 84 paıyzyna deıín EVRO-0 sanatyndaǵy kólíkter shyǵarady.
Būǵan deıín tolyqqandy baqylaudan tys bolǵan III sanattaǵy kásíporyndar endí jańa talaptardy oryndauǵa jáne tūraqty tekserílíp otyruǵa míndettí. Būl olardyń auany lastaudaǵy úlesín aıtarlyqtaı azaıtady. Bíryńǵaı monıtorıng júıesí aua sapasyn jedel basqarudy qamtamasyz etíp, tūrǵyndar úshín derekterdíń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedí.
Qalada keıíngí jyldary qajettí zańnamalyq baza da jańartylyp keledí. 2023-2025 jyldary mańyzdy ózgeríster engízíldí: máslıhattyń ókílettígín keńeıtu, tehnıkalyq baıqaudy reformalau, shyǵaryndylardy asyru úshín jauapkershílíktí kúsheıtu sekíldí bastamalar júzege asty. 2025 jyly sáuírden bastap tehnıkalyq baıqau stantsıyalary rūqsaty bar tártíppen, onlaın baqylaumen jáne míndettí ekologıyalyq jabdyqpen jūmys ísteıdí. Talapty būzǵandarǵa írí aıyppūl salynyp, rūqsattan aıyru kózdelgen.
Qaladaǵy írí lastau kózderíne qatysty da júıelí jūmys qolǵa alynǵan. Jeke sektordy gazdandyru ísí ayaqtaluǵa jaqyn: qazír Almatydaǵy jeke úılerdíń 99,4 paıyzy gazǵa qosylǵan, 907 úı álí qosylmaǵan. Jyl sońyna deıín 126 úıge gaz tartylmaq.
JEO-2 men JEO-3-tí tabıǵı gazǵa kóshíru 2027 jylǵa qaraı olardan shyǵatyn tútíndí 15 ese azaıtuǵa múmkíndík beredí. JEO-2-de daıyndyq kezeńí ayaqtalyp, negízgí nysandarda qūrylys-montaj jūmystary qarqyndy júríp jatyr. Ekí gaz turbınasy generatorlarymen bírge ornatyldy, úshínshísí jaqyn uaqytta montajdalady.
Gazdy daıyndau punktínde jabdyq ornatylyp, su daıyndau nysanynda negízgí qūrylymdar tūrǵyzylyp jatyr. JEO-3-te alǵashqy gaz turbınasy men generatordy ornatu jūmystary júríp jatyr. Ekí stantsıyanyń da gazǵa kóshuí – qaladaǵy aua sapasyn jaqsartudaǵy mańyzdy qadam.
Kólík salasynda da auqymdy jańǵyrtu íske asyp jatyr. Máselen, 2024 jyldan berí Almatyda dızel avtobustaryn satyp aluǵa tyıym salyndy, al qoǵamdyq kólík parkí gazben júretín jáne elektr avtobustarymen tolyqtyrylyp otyr. 2025 jyldyń sońyna qaraı kommunaldyq avtobustardyń ekologıyalyq úlesí 100 %-ǵa juyqtaıdy. Megapolıste elektr zaryadtau stantsıyalarynyń sany ekí esege ósíp, tūrǵyndardyń elektromobılderge kóshuín jeńíldetedí.
Qalanyń ekojúıesíníń mańyzdy qūramdas bólígí sanalatyn jasyl qor da nazardan tys qalmady. Kóptep aǵash otyrǵyzu, avtomatty suaru júıesín engízu sıyaqty jańa standarttardyń arqasynda Almatyda 2030 jylǵa deıín 2,5 mıllıon jasyl jelek qalyptastyru baǵdarlamasy júzege asyp otyr.
Keıíngí ekí jylda kóshetterdíń qurau kórsetkíshí 30 paıyzdan 10 paıyzǵa deıín, yaǵnı úsh esege azaıdy. Mūndaı jūmys «Almaty – qala-baq» mártebesí ayasynda qolǵa alyndy.
Osylaısha, keıíngí jyldary atqarylǵan sharalar bírtíndep qalanyń keshendí ekologıyalyq sayasatyna aınalyp keledí. Atmosferalyq auany qorǵau qaǵıdalarynyń qabyldanuy osy sharalardy bír arnaǵa toǵystyryp, qalany jekelegen sheshímderden tūraqty, ūzaq merzímdí nátıjege baǵyttalǵan ekologıyalyq strategıyaǵa kóshíruge múmkíndík beredí. Josparlanǵan jūmystar tolyq oryndalsa, aldaǵy jyldary Almatynyń auasy edáuír tazarady degen úmít bar.