Bıyl Almaty qalasy ákímdígíne qarasty Qūtqaru qyzmetíníń qūrylǵanyna 25 jyl tolady. Osy uaqyt aralyǵynda almatylyq qūtqarushylar talaı jannyń ómírín arashalap, úmít úzílgen sátterde kómek kórsettí. Olardyń ísí kópshílíkke kóríne bermeuí múmkín. Bíraq tótenshe jaǵdaıda qalǵan adamdar úshín qūtqarushylar – naǵyz qaharman. Bízdíń búgíngí keıípkerlerímíz – Almaty qalasy Qūtqaru qyzmetíníń Avarıyalyq-qūtqaru tobynyń mamandary Baqyt Danabekov pen Quandyq Shaımerden. Kún saıyn qauíppen betpe-bet keletín qūtqarushylar áńgíme barysynda osy bír salanyń qıyndyqtary men erekshelíkterí jaıly aıtyp berdí.
Almaty – elímízdegí eń írí megapolıs árí tauly aımaqta ornalasqan qala. Sondyqtan mūnda tótenshe jaǵdaılar jıí tírkeledí. Qūtqarushylardyń negízgí míndetteríníń bírí – osyndaı sátterde tauda qalǵan adamdarǵa jedel kómek kórsetu. Jyl sońynda tauda qaza tapqan jasóspírím qyz ben úsh jígíttíń oqıǵasy kóptíń esínde álí. Marqūmdardyń denesín tómenge túsíru úshín Qūtqaru qyzmetí kúrdelí operatsıya júrgízdí. Bíz tíldesken qūtqarushylar da sol ízdeu-qūtqaru tobynda bolǵan.
Qazírgí tańda Almaty qalasynda 131 bírlík avarıyalyq-qūtqaru qyzmetí jūmys ísteıdí. Dıspetcherler táulígíne «109» nómíríne kelíp túsetín 350-400 qońyrauǵa jauap beredí. Al aua raıy qolaısyz kúnderí būl kórsetkísh 1500-ge deıín jetedí. Qūtqarushylar qala aumaǵynda da, tauly aımaqtarda da táulík boıy kezekshílík atqarady. Kúndelíktí kezekshílíkke bírneshe ekıpajǵa bólíngen 30 qūtqarushy túsedí. Ár ekıpajda tórt qūtqarushy men bír júrgízushí qyzmetke shyǵyp, kez kelgen shaqyrtuǵa daıyn tūrady.
ÁLEMDEGÍ EŃ QAUÍPTÍ MAMANDYQ
Bírínshí keıípkerímíz – Baqyt Danabekov. Ol Almaty qalasy Tótenshe Jaǵdaılar departamentínde, Qūtqaru qyzmetínde qūtqarushy bolyp jūmys ísteıdí. Sonymen qatar, Almaty Alpınızm federatsıyasy men «Tūıyq-Su» alplagerínde alpnınızm nūsqaushysy. Qūtqaru qyzmetíne kelmes būryn bírneshe jyl alpınızmmen aınalysqan.
Onyń aıtuynsha, būl qyzmetke qatań íríkteuden ótken adamdar ǵana alynady. Arnaıy oqyǵan jáne daıyndyǵy bar, fızıkalyq pen qūtqaru jūmystary boıynsha, ádístemeler men medıtsınalyq teorıyadan attestatsıya tapsyrǵan adam qabyldanady. Sondaı-aq, keıbír sport túrlerínen jetístígí de bolǵany jón. Qūtqarushynyń fızıkalyq, moraldy jáne ıntellektualdy qasıetterí basym boluy tıís.
«Alpınızmmen aınalysyp kele jatqanyma on bír jyldan asty. Būl sport túrí stadıonda nemese arnaıy arenalarda ótetín sport emes. Ol – dúnıe júzíndegí eń qauíptí sport. Sebebí, alpınızm tabıǵat ayasynda, adamǵa jat, qatal ortada júzege asyrylady. Student kezímnen-aq jan-dúnıem alpınızmdí qalap tūrdy. Sóıtíp, ómír jolymdy osy sportpen baılanystyruǵa bel budym. Alpınıst retínde júríp, talaı qūtqaru jūmystaryna qatystym, sol arqyly mol tájírıbe jınadym. Sóıtíp júríp ózge de qūtqarushylarmen tanystym. Aǵa bapkerlerímízdíń basym bólígí Qūtqaru qyzmetínde jūmys ísteıtín. Olarmen qatar júríp, keńes alyp otyrdym. Aqyry, tórt jyl būryn Qūtqaru qyzmetíne qūtqarushy bolyp ornalastym», – dep bastady áńgímesín Baqyt.
Dál sol jyldary Almaty qalasynyń Qūtqaru qyzmetínde Úlken Almaty jáne Kíshí Almaty shatqaldarynda qūtqaru-baqylau punkterí ashyla bastaǵan edí. Tauly aımaqta ízdestíru-qūtqaru operatsıyalaryn júrgízíp, kúrdelí jaǵdaılarda kásíbı kómek kórsete alatyn mamandarǵa sūranys artty. Baqyt ta Qūtqaru qyzmetíne qabyldanyp, tauly aımaqtaǵy qūtqaru jūmystaryna belsene aralasa bastady. Ol qūtqarushylyqqa arnaǵan 4 jylynda bír emes, bírneshe írí tótenshe jaǵdaılarda qūtqaru jūmysyna qatysyp úlgergen.
«Bıyl Qūtqaru qyzmetíníń qūrylǵanyna 25 jyl tolady. Būl qyzmet 2000 jyldardyń basynda alpınıst, «Qar barysy» tıtulynyń ıegerí Rınat Haıbullınníń bastamasymen qūryldy. Qūtqaru qyzmetíníń írgetasyn sol kísí qalady. Alǵashqy qūtqarushylardyń dení kásíbı alpınısterden qūraldy. Sol kezdegí aǵa buyn alpınıster bízdí tárbıeledí, tauǵa baulydy. Bíz sol kísílerdíń jolyn jalǵap kelemíz», – deıdí ol.
«TÍPTÍ, SAQINASYN ShEShUGE ShAQYRADY»
Qūtqaru qyzmetíníń negízgí baǵyttary tek taudaǵy jūmystarmen shektelmeıdí. Keıíngí kezderí būqaralyq aqparat qūraldary men áleumettík jelílerde kóbíne tauda júrgízíletín qūtqaru operatsıyalary jıí jarıyalanyp júr. Alaıda, qūtqaru qyzmetíníń qala aumaǵyndaǵy eńbegí de eleulí ekenín atap ótken jón. Almatylyq qūtqarushylar jol-kólík oqıǵalary kezínde zardap shekkenderdí kólíkten shyǵaru, órt sóndíru barysynda órt sóndírushílerge kómek kórsetu jūmystaryna tūraqty túrde atsalysady. Sonymen qatar, qala aumaǵynda tehnogendík sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar kezínde, yaǵnı ǵımarattar men túrlí nysandardaǵy qūlau qaupí bar qūrylymdardy joyu da qūtqaru qyzmetíníń míndetíne kíredí. Típtí, keıde tūrǵyndar qolyndaǵy saqınasy sheshílmeı qalsa da, qūtqarushylardy kómekke shaqyrady eken.
Qūtqarushynyń aıtuynsha, qaladaǵy shaqyrtulardyń basym bólígí kíshkentaı balalarǵa qatysty bolady. Balalar páterdíń nemese bólmeníń esígín íshínen jauyp alyp, ata-analary kíre almaı qalǵan jaǵdaılar jıí kezdesedí. Sondaı-aq, jasy úlken azamattardy jedel járdem kólígíne deıín jetkízu boıynsha da kómek sūraıdy.
JAZ – EŃ QARBALAS MEZGÍL
«Sóıtíp, bír táulík boıy túrlí shaqyrtularǵa baramyz. Almaty taularyna kelgen turısterdíń kóbí Úlken Almaty kólíne nemese Úlken Almaty shyńyna baǵyt alady. Tauǵa shyǵuda tájírıbesí az adamdar qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp, adasyp qalatyn kezder jıí kezdesedí. Ókíníshke qaraı, Úlken Almaty shatqalynda turıster nemese alpınısterdíń joǵalyp, adasyp ketu faktílerí de ara-tūra tírkelíp tūrady. Bír mezgílde ǵana jūmysymyz qyza túsedí dep aıtu qıyn, árıne. Óıtkení, bízdíń jūmys jyl on ekí aı damylsyz jalǵasa beredí. Taudaǵy tótenshe jaǵdaı jyldyń tórt mezgílínde de oryn alady. Bíraq jazda aua raıy qolaıly bolǵandyqtan, tauǵa shyǵatyn turıster sany artady. Ízdestíru-qūtqaru jáne evakuatsıyalyq jūmystarymyz jazda aıtarlyqtaı kóbeıedí», – dedí qūtqarushy.
QŪTQARU – AQPARAT JINAUDAN BASTALADY
Qys pen kóktem aılarynda qar kóshkíní qaupí kúsheıse, jazda su deńgeıíníń kóteríluí men orman órtí artady. Kúz mezgílínde aua raıyn eskermeı tauǵa shyǵyp adasu, qarańǵyda qalyp qoyu jaǵdaılary jıí tírkeledí. Osylaısha jyl on ekí aı boıy tauda da, qalada da qūtqaru qyzmetíníń jūmysy úzdíksíz jalǵasyp jatady. Bír sózben aıtqanda, qūtqarushylar úshín jūmystyń toqtaıtyn mezgílí joq.
Qūtqaru jūmystary aldymen aqparat jınaudan bastalady, deıdí ol. Qansha adam joǵaldy, qaı aımaqta, qandaı jaǵdaı boluy múmkín – barlyǵy saraptalady. Aqparat tekserílgen soń, kún-tún demeı ekıpaj tauǵa jíberíledí. Eger nátıje bolmasa, koordınatsıyalyq shtab qūrylyp, bírneshe qūtqaru toby ártúrlí baǵytta jūmys ísteıdí. Ízdestíru, qūtqaru jáne tasymaldau toptary qajet jaǵdaıda bírígedí.
«Qūtqarushylar eń aldymen fızıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolady. Óıtkení, bíz de adambyz, temírden jaralǵan joqpyz, ūsha da almaımyz. Árıne, sportpen shūǵyldanamyz, fızıkalyq jaǵynan jaqsy daıyndyqtan ótemíz, bíraq soǵan qaramastan, sharshaıtyn kezder bolady. Tauly aımaqta jūmys ísteu ońaı emes. Eń mańyzdysy bıíktíkke beıímdelu kerek. 2000-nan 4000 metrge deıíngí bıíktíkke daıyndyqsyz shyǵu óte qauíptí. Kóbí osyny eskermeıdí. Onyń ústíne, būl jáı seruen emes. Qūtqarushy ózímen bírge arnaıy qūral-jabdyqtardy kóteríp júredí. Ár taudyń, shyńdardyń jartasy ártúrlí bolady, bír-bíríne ūqsamaıdy. Adasyp qalmas úshín taudyń ár núktesín jatqa bíluímíz shart. Basqa qūtqarushylarmen únemí baılanysta bolamyz. Qūtqaru jūmystary júrgízíletín aumaqty jaqsy baǵdarlaı bílu de óte mańyzdy. «Qūtqarushy eshteńeden qoryqpauy kerek» deu artyq bolar, óıtkení qoryqpaıtyn adam joq. Bíraq eń basty qaǵıda – jeke qauípsízdíktí saqtau. Eger qūtqarushynyń ózí qauíp-qaterge tap bolsa, onda qūtqaru jūmysynyń mání de joǵalady. Osy jauapkershílíktíń barlyǵy moıynǵa artylǵannan keıín, būl qyzmettíń qanshalyqty auyr ekenín túsínesíń», – deıdí keıípkerímíz.
Būl tek fızıkalyq tūrǵydan ǵana emes, moraldyq árí psıhologıyalyq jaǵynan da óte qıyn jūmys. Basqa bíreudíń ómírín saqtap qalu úshín qauípke bas tígu – naǵyz erlíkpen para-par ís.
Sózímízdíń basynda tauda qaza tapqan úsh jígíttíń denesín tómenge túsíru boıynsha júrgízílgen ízdeu-qūtqaru operatsıyasyna keıípkerlerímízdíń de qatysqanyn atap ótken edík. Osy oqıǵaǵa qatysty qoıylǵan sūraqqa Baqyt Danabekov jauap berudíń ózí ońaı emes ekenín jasyrmady.
«Būl – meníń tájírıbemdegí eń auyr sátterdíń bírí bolyp este qaldy. Qūtqaru operatsıyasy barysynda tíkūshaqpen ūshyp, alǵashqy ízdestíru tobynyń qūramynda boldym. Sol sátte bírínshí jígíttíń denesín taptyq. Qyzmet barysynda talaı qıyn jaǵdaıdy kórdík, bíraq mūndaı sátke daıyn bolu múmkín emes. Būl operatsıya bírde-bír qūtqarushyǵa ońaı tıgen joq. Ár qımylymyzǵa úlken jauapkershílíkpen qarap, barynsha salqynqandylyq saqtauǵa tyrystyq. Marqūmdardyń denesín tuystaryna jetkízu míndetímíz boldy», – dedí ol.
QŪTQARUShYǴA KEREGÍ – ADAMGERShÍLÍK PEN TÓZÍM
Qūtqarushy este qalǵan tańǵajaıyp oqıǵalardy da tílge tıek ettí.
«Este qalǵan qūtqaru operatsıyalary kóp. 2024 jyldyń aqpan aıynda Furmanov shyńynda adasqan úsh jasóspírímdí túní boıy ízdedík. Ayaz qatty boldy. Tańǵa juyq balalar tírí tabyldy. Olardyń aman ekenín kórgende, arqamyzdan úlken bír júk túskendeı boldy. Qandaı jaǵdaı bolsa da, bíz árdaıym «bálkím, tírí shyǵar» degen úmítpen ízdeuge shyǵamyz. Tehnıkadan būryn jeke tájírıbege kóbírek sengen abzal dep sanaımyn. Óıtkení, qūral-jabdyq pen tehnıka únemí mínsíz jūmys ístemeıdí. Ártúrlí jaǵdaıǵa daıyn boluymyz kerek. Ondaı sátterde tek óz tájírıbeńe senuge tura keledí. Qūtqarushy úshín eń basty qasıet – adamgershílík. Adam ómírín saqtap qalu mıssıyasy bárínen bıíkte tūrady. Ómírge arasha túsu, adam taǵdyryn saqtap qalu mıssıyasy. Qūtqarushy – tek mamandyq emes, ol – mártebe, status».
Taqyrypqa oraı
Quandyq ShAIMERDEN, Almaty qalasy qūtqaru qyzmetínde qūtqarushy alpınıst:
TAU – ÓMÍRDÍŃ QADÍRÍN ŪQTYRADY
Qūtqarushy mamandyǵy – mártebelí mamandyq. Qanshama eldíń alǵysyn alasyń. Bíraq kez kelgen adam qūtqarushy bola almaıdy. Negízí būǵan deıín jansaqtau bólímínde medık bolyp jūmys ístedím, sondaı-aq onkologıyalyq ortalyqta auyr jaǵdaıdaǵy nauqastarǵa kómek kórsetetín pallıatıvtík topta tájírıbe jınadym. Sol tájírıbe maǵan ómírdí jáne adamnyń basyna túsken qıyndyqtardy baǵalaudy úırettí. Qazír qūtqarushy- alpınıst retínde sol daǵdylarymdy tauda jáne qalada tótenshe jaǵdaılarda qoldanamyn. Al qūtqarushy bolu – armanym boldy. Būl qyzmetke erekshe qūmarlyqpen keldím. Men úshín mamandyq emes, borysh, naǵyz erlerdíń ísí. Sondyqtan osydan bír jyl būryn jedel-qūtqaru jasaǵyna jūmysqa tūrdym. Árí tauǵa degen mahabbatym da būl tańdaudy jasauyma úlken sebep bolǵan shyǵar.
Jūmys kúnímíz tań atpastan bastalady, saǵat 8-de auysym bolady, sapqa tūramyz. Basshylyq qūtqarushylardyń jūmysqa daıyn ekenín tekseríp bolǵan soń, jattyǵuǵa arnalǵan orynǵa ótemíz. Auysym basqarushysynyń baqylauymen dene qyzdyru jattyǵularyn jasaımyz. Sodan soń ár ekıpaj óz oryndarynda kezekshílíktí jalǵastyrady.
Bízdíń qyzmette qatelíkke oryn joq. Qūtqarushylardyń bílíktílígín arttyru, fızıkalyq jáne psıhologıyalyq daıyndyqtaryna erekshe mán beríledí. Men ózím qūtqarushy alpınıst bolǵandyqtan, alpınızm nūsqaushylarynyń baqylauymen jartasqa órmeleu, zardap shegushíní tasymaldau, jartastan tómen túsíru sıyaqty jūmystardy únemí qaıtalap pysyqtap otyramyn. Sonymen qatar, alpınızmnan sporttyq kategorıyalardy arttyru maqsatynda júıelí túrde oqu-jattyǵu jıyndary ótedí. Bíz tájírıbe arttyru úshín qıyndyq sanaty joǵary shyńdarǵa órmeleımíz.
Men Almaty qalasy Alpınızm federatsıyasy men Kazmountclub alpınızm sektsıyasynyń sportshysymyn. Qazírgí tańda tauǵa qyzyǵushylar sany artyp keledí. Bíraq ókíníshke qaraı, taudyń salǵyrttyqty keshírmeıtínín bárí túsíne bermeıdí. Sondyqtan men árqashan tauda qauípsízdík talaptaryn eskeruge keńes beremín. Míndettí túrde alpınızm nemese tau turızmy mektepterínde bílím alu kerek. Bíraq ol mektepte oqu – tauǵa shyǵu úshín jetkílíktí degen sóz emes. Eń bastysy – eshqandaı tau nemese qyzyǵushylyq sízdíń ómíríńízden, densaulyǵyńyzdan artyq emes ekenín túsínu. Eń keremet shyń – úıge aman oralu.
Qūtqaru qyzmetí tek tauda ǵana emes, qalada da mańyzdy qyzmet atqarady. Kólík apattary, ǵımarattardaǵy qauíp-qaterler, órt, sudaǵy tótenshe jaǵdaılar kezínde de bíz atsalysamyz. «Ūltqa qyzmet – ūly míndet», sondyqtan ómírímíz keıde qyl ústínde tūrsa da, halyqqa qyzmet etemíz.
Elímízde de, álemde de tótenshe jaǵdaılar azaısyn, al adal qūtqarushylardyń abyroıy asqaq bolsyn!
Túıín: Qūtqarushylar táulík boıy halyq úshín dep kóp qyrly qūtqaru qyzmetín atqarady. Ómír men ólím arasyndaǵy taǵdyrsheshtí sátte kózsíz batyrlyqqa baryp júrgen jandardyń janqıyarlyǵy úshín rızashylyǵymyzdy bíldíremíz jáne ísteríne sáttílík tíleımíz!