Bıyl Almaty qalasy ákimdigine qarasty Qutqarý qyzmetiniń qurylǵanyna 25 jyl tolady. Osy ýaqyt aralyǵynda almatylyq qutqarýshylar talaı jannyń ómirin arashalap, úmit úzilgen sátterde kómek kórsetti. Olardyń isi kópshilikke kórine bermeýi múmkin. Biraq tótenshe jaǵdaıda qalǵan adamdar úshin qutqarýshylar – naǵyz qaharman. Bizdiń búgingi keıipkerlerimiz – Almaty qalasy Qutqarý qyzmetiniń Avarıalyq-qutqarý tobynyń mamandary Baqyt Danabekov pen Qýandyq Shaımerden. Kún saıyn qaýippen betpe-bet keletin qutqarýshylar áńgime barysynda osy bir salanyń qıyndyqtary men erekshelikteri jaıly aıtyp berdi.
Almaty – elimizdegi eń iri megapolıs ári taýly aımaqta ornalasqan qala. Sondyqtan munda tótenshe jaǵdaılar jıi tirkeledi. Qutqarýshylardyń negizgi mindetteriniń biri – osyndaı sátterde taýda qalǵan adamdarǵa jedel kómek kórsetý. Jyl sońynda taýda qaza tapqan jasóspirim qyz ben úsh jigittiń oqıǵasy kóptiń esinde áli. Marqumdardyń denesin tómenge túsirý úshin Qutqarý qyzmeti kúrdeli operasıa júrgizdi. Biz tildesken qutqarýshylar da sol izdeý-qutqarý tobynda bolǵan.
Qazirgi tańda Almaty qalasynda 131 birlik avarıalyq-qutqarý qyzmeti jumys isteıdi. Dıspecherler táýligine «109» nómirine kelip túsetin 350-400 qońyraýǵa jaýap beredi. Al aýa raıy qolaısyz kúnderi bul kórsetkish 1500-ge deıin jetedi. Qutqarýshylar qala aýmaǵynda da, taýly aımaqtarda da táýlik boıy kezekshilik atqarady. Kúndelikti kezekshilikke birneshe ekıpajǵa bólingen 30 qutqarýshy túsedi. Ár ekıpajda tórt qutqarýshy men bir júrgizýshi qyzmetke shyǵyp, kez kelgen shaqyrtýǵa daıyn turady.
ÁLEMDEGİ EŃ QAÝİPTİ MAMANDYQ
Birinshi keıipkerimiz – Baqyt Danabekov. Ol Almaty qalasy Tótenshe Jaǵdaılar departamentinde, Qutqarý qyzmetinde qutqarýshy bolyp jumys isteıdi. Sonymen qatar, Almaty Álpınızm federasıasy men «Tuıyq-Sý» alplagerinde alpnınızm nusqaýshysy. Qutqarý qyzmetine kelmes buryn birneshe jyl álpınızmmen aınalysqan.
Onyń aıtýynsha, bul qyzmetke qatań irikteýden ótken adamdar ǵana alynady. Arnaıy oqyǵan jáne daıyndyǵy bar, fızıkalyq pen qutqarý jumystary boıynsha, ádistemeler men medısınalyq teorıadan attestasıa tapsyrǵan adam qabyldanady. Sondaı-aq, keıbir sport túrlerinen jetistigi de bolǵany jón. Qutqarýshynyń fızıkalyq, moraldy jáne ıntellektýaldy qasıetteri basym bolýy tıis.
«Álpınızmmen aınalysyp kele jatqanyma on bir jyldan asty. Bul sport túri stadıonda nemese arnaıy arenalarda ótetin sport emes. Ol – dúnıe júzindegi eń qaýipti sport. Sebebi, álpınızm tabıǵat aıasynda, adamǵa jat, qatal ortada júzege asyrylady. Stýdent kezimnen-aq jan-dúnıem álpınızmdi qalap turdy. Sóıtip, ómir jolymdy osy sportpen baılanystyrýǵa bel býdym. Álpınıs retinde júrip, talaı qutqarý jumystaryna qatystym, sol arqyly mol tájirıbe jınadym. Sóıtip júrip ózge de qutqarýshylarmen tanystym. Aǵa bapkerlerimizdiń basym bóligi Qutqarý qyzmetinde jumys isteıtin. Olarmen qatar júrip, keńes alyp otyrdym. Aqyry, tórt jyl buryn Qutqarý qyzmetine qutqarýshy bolyp ornalastym», – dep bastady áńgimesin Baqyt.
Dál sol jyldary Almaty qalasynyń Qutqarý qyzmetinde Úlken Almaty jáne Kishi Almaty shatqaldarynda qutqarý-baqylaý pýnkteri ashyla bastaǵan edi. Taýly aımaqta izdestirý-qutqarý operasıalaryn júrgizip, kúrdeli jaǵdaılarda kásibı kómek kórsete alatyn mamandarǵa suranys artty. Baqyt ta Qutqarý qyzmetine qabyldanyp, taýly aımaqtaǵy qutqarý jumystaryna belsene aralasa bastady. Ol qutqarýshylyqqa arnaǵan 4 jylynda bir emes, birneshe iri tótenshe jaǵdaılarda qutqarý jumysyna qatysyp úlgergen.
«Bıyl Qutqarý qyzmetiniń qurylǵanyna 25 jyl tolady. Bul qyzmet 2000 jyldardyń basynda álpınıs, «Qar barysy» tıtýlynyń ıegeri Rınat Haıbýllınniń bastamasymen quryldy. Qutqarý qyzmetiniń irgetasyn sol kisi qalady. Alǵashqy qutqarýshylardyń deni kásibı álpınıserden quraldy. Sol kezdegi aǵa býyn álpınıser bizdi tárbıeledi, taýǵa baýlydy. Biz sol kisilerdiń jolyn jalǵap kelemiz», – deıdi ol.
«TİPTİ, SAQINASYN SHESHÝGE SHAQYRADY»
Qutqarý qyzmetiniń negizgi baǵyttary tek taýdaǵy jumystarmen shektelmeıdi. Keıingi kezderi buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde kóbine taýda júrgiziletin qutqarý operasıalary jıi jarıalanyp júr. Alaıda, qutqarý qyzmetiniń qala aýmaǵyndaǵy eńbegi de eleýli ekenin atap ótken jón. Almatylyq qutqarýshylar jol-kólik oqıǵalary kezinde zardap shekkenderdi kólikten shyǵarý, órt sóndirý barysynda órt sóndirýshilerge kómek kórsetý jumystaryna turaqty túrde atsalysady. Sonymen qatar, qala aýmaǵynda tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar kezinde, ıaǵnı ǵımarattar men túrli nysandardaǵy qulaý qaýpi bar qurylymdardy joıý da qutqarý qyzmetiniń mindetine kiredi. Tipti, keıde turǵyndar qolyndaǵy saqınasy sheshilmeı qalsa da, qutqarýshylardy kómekke shaqyrady eken.
Qutqarýshynyń aıtýynsha, qaladaǵy shaqyrtýlardyń basym bóligi kishkentaı balalarǵa qatysty bolady. Balalar páterdiń nemese bólmeniń esigin ishinen jaýyp alyp, ata-analary kire almaı qalǵan jaǵdaılar jıi kezdesedi. Sondaı-aq, jasy úlken azamattardy jedel járdem kóligine deıin jetkizý boıynsha da kómek suraıdy.
JAZ – EŃ QARBALAS MEZGİL
«Sóıtip, bir táýlik boıy túrli shaqyrtýlarǵa baramyz. Almaty taýlaryna kelgen týrıserdiń kóbi Úlken Almaty kóline nemese Úlken Almaty shyńyna baǵyt alady. Taýǵa shyǵýda tájirıbesi az adamdar qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp, adasyp qalatyn kezder jıi kezdesedi. Ókinishke qaraı, Úlken Almaty shatqalynda týrıser nemese álpınıserdiń joǵalyp, adasyp ketý faktileri de ara-tura tirkelip turady. Bir mezgilde ǵana jumysymyz qyza túsedi dep aıtý qıyn, árıne. Óıtkeni, bizdiń jumys jyl on eki aı damylsyz jalǵasa beredi. Taýdaǵy tótenshe jaǵdaı jyldyń tórt mezgilinde de oryn alady. Biraq jazda aýa raıy qolaıly bolǵandyqtan, taýǵa shyǵatyn týrıser sany artady. İzdestirý-qutqarý jáne evakýasıalyq jumystarymyz jazda aıtarlyqtaı kóbeıedi», – dedi qutqarýshy.
QUTQARÝ – AQPARAT JINAÝDAN BASTALADY
Qys pen kóktem aılarynda qar kóshkini qaýpi kúsheıse, jazda sý deńgeıiniń kóterilýi men orman órti artady. Kúz mezgilinde aýa raıyn eskermeı taýǵa shyǵyp adasý, qarańǵyda qalyp qoıý jaǵdaılary jıi tirkeledi. Osylaısha jyl on eki aı boıy taýda da, qalada da qutqarý qyzmetiniń jumysy úzdiksiz jalǵasyp jatady. Bir sózben aıtqanda, qutqarýshylar úshin jumystyń toqtaıtyn mezgili joq.
Qutqarý jumystary aldymen aqparat jınaýdan bastalady, deıdi ol. Qansha adam joǵaldy, qaı aımaqta, qandaı jaǵdaı bolýy múmkin – barlyǵy saraptalady. Aqparat tekserilgen soń, kún-tún demeı ekıpaj taýǵa jiberiledi. Eger nátıje bolmasa, koordınasıalyq shtab qurylyp, birneshe qutqarý toby ártúrli baǵytta jumys isteıdi. İzdestirý, qutqarý jáne tasymaldaý toptary qajet jaǵdaıda birigedi.
«Qutqarýshylar eń aldymen fızıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolady. Óıtkeni, biz de adambyz, temirden jaralǵan joqpyz, usha da almaımyz. Árıne, sportpen shuǵyldanamyz, fızıkalyq jaǵynan jaqsy daıyndyqtan ótemiz, biraq soǵan qaramastan, sharshaıtyn kezder bolady. Taýly aımaqta jumys isteý ońaı emes. Eń mańyzdysy bıiktikke beıimdelý kerek. 2000-nan 4000 metrge deıingi bıiktikke daıyndyqsyz shyǵý óte qaýipti. Kóbi osyny eskermeıdi. Onyń ústine, bul jáı serýen emes. Qutqarýshy ózimen birge arnaıy qural-jabdyqtardy kóterip júredi. Ár taýdyń, shyńdardyń jartasy ártúrli bolady, bir-birine uqsamaıdy. Adasyp qalmas úshin taýdyń ár núktesin jatqa bilýimiz shart. Basqa qutqarýshylarmen únemi baılanysta bolamyz. Qutqarý jumystary júrgiziletin aýmaqty jaqsy baǵdarlaı bilý de óte mańyzdy. «Qutqarýshy eshteńeden qoryqpaýy kerek» deý artyq bolar, óıtkeni qoryqpaıtyn adam joq. Biraq eń basty qaǵıda – jeke qaýipsizdikti saqtaý. Eger qutqarýshynyń ózi qaýip-qaterge tap bolsa, onda qutqarý jumysynyń máni de joǵalady. Osy jaýapkershiliktiń barlyǵy moıynǵa artylǵannan keıin, bul qyzmettiń qanshalyqty aýyr ekenin túsinesiń», – deıdi keıipkerimiz.
Bul tek fızıkalyq turǵydan ǵana emes, moraldyq ári psıhologıalyq jaǵynan da óte qıyn jumys. Basqa bireýdiń ómirin saqtap qalý úshin qaýipke bas tigý – naǵyz erlikpen para-par is.
Sózimizdiń basynda taýda qaza tapqan úsh jigittiń denesin tómenge túsirý boıynsha júrgizilgen izdeý-qutqarý operasıasyna keıipkerlerimizdiń de qatysqanyn atap ótken edik. Osy oqıǵaǵa qatysty qoıylǵan suraqqa Baqyt Danabekov jaýap berýdiń ózi ońaı emes ekenin jasyrmady.
«Bul – meniń tájirıbemdegi eń aýyr sátterdiń biri bolyp este qaldy. Qutqarý operasıasy barysynda tikushaqpen ushyp, alǵashqy izdestirý tobynyń quramynda boldym. Sol sátte birinshi jigittiń denesin taptyq. Qyzmet barysynda talaı qıyn jaǵdaıdy kórdik, biraq mundaı sátke daıyn bolý múmkin emes. Bul operasıa birde-bir qutqarýshyǵa ońaı tıgen joq. Ár qımylymyzǵa úlken jaýapkershilikpen qarap, barynsha salqynqandylyq saqtaýǵa tyrystyq. Marqumdardyń denesin týystaryna jetkizý mindetimiz boldy», – dedi ol.
QUTQARÝSHYǴA KEREGİ – ADAMGERSHİLİK PEN TÓZİM
Qutqarýshy este qalǵan tańǵajaıyp oqıǵalardy da tilge tıek etti.
«Este qalǵan qutqarý operasıalary kóp. 2024 jyldyń aqpan aıynda Fýrmanov shyńynda adasqan úsh jasóspirimdi túni boıy izdedik. Aıaz qatty boldy. Tańǵa jýyq balalar tiri tabyldy. Olardyń aman ekenin kórgende, arqamyzdan úlken bir júk túskendeı boldy. Qandaı jaǵdaı bolsa da, biz árdaıym «bálkim, tiri shyǵar» degen úmitpen izdeýge shyǵamyz. Tehnıkadan buryn jeke tájirıbege kóbirek sengen abzal dep sanaımyn. Óıtkeni, qural-jabdyq pen tehnıka únemi minsiz jumys istemeıdi. Ártúrli jaǵdaıǵa daıyn bolýymyz kerek. Ondaı sátterde tek óz tájirıbeńe senýge týra keledi. Qutqarýshy úshin eń basty qasıet – adamgershilik. Adam ómirin saqtap qalý mısıasy bárinen bıikte turady. Ómirge arasha túsý, adam taǵdyryn saqtap qalý mısıasy. Qutqarýshy – tek mamandyq emes, ol – mártebe, statýs».
Taqyrypqa oraı
Qýandyq SHAIMERDEN, Almaty qalasy qutqarý qyzmetinde qutqarýshy álpınıs:
TAÝ – ÓMİRDİŃ QADİRİN UQTYRADY
Qutqarýshy mamandyǵy – mártebeli mamandyq. Qanshama eldiń alǵysyn alasyń. Biraq kez kelgen adam qutqarýshy bola almaıdy. Negizi buǵan deıin jansaqtaý bóliminde medık bolyp jumys istedim, sondaı-aq onkologıalyq ortalyqta aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastarǵa kómek kórsetetin pallıatıvtik topta tájirıbe jınadym. Sol tájirıbe maǵan ómirdi jáne adamnyń basyna túsken qıyndyqtardy baǵalaýdy úıretti. Qazir qutqarýshy- álpınıs retinde sol daǵdylarymdy taýda jáne qalada tótenshe jaǵdaılarda qoldanamyn. Al qutqarýshy bolý – armanym boldy. Bul qyzmetke erekshe qumarlyqpen keldim. Men úshin mamandyq emes, borysh, naǵyz erlerdiń isi. Sondyqtan osydan bir jyl buryn jedel-qutqarý jasaǵyna jumysqa turdym. Ári taýǵa degen mahabbatym da bul tańdaýdy jasaýyma úlken sebep bolǵan shyǵar.
Jumys kúnimiz tań atpastan bastalady, saǵat 8-de aýysym bolady, sapqa turamyz. Basshylyq qutqarýshylardyń jumysqa daıyn ekenin tekserip bolǵan soń, jattyǵýǵa arnalǵan orynǵa ótemiz. Aýysym basqarýshysynyń baqylaýymen dene qyzdyrý jattyǵýlaryn jasaımyz. Sodan soń ár ekıpaj óz oryndarynda kezekshilikti jalǵastyrady.
Bizdiń qyzmette qatelikke oryn joq. Qutqarýshylardyń biliktiligin arttyrý, fızıkalyq jáne psıhologıalyq daıyndyqtaryna erekshe mán beriledi. Men ózim qutqarýshy álpınıs bolǵandyqtan, álpınızm nusqaýshylarynyń baqylaýymen jartasqa órmeleý, zardap shegýshini tasymaldaý, jartastan tómen túsirý sıaqty jumystardy únemi qaıtalap pysyqtap otyramyn. Sonymen qatar, álpınızmnan sporttyq kategorıalardy arttyrý maqsatynda júıeli túrde oqý-jattyǵý jıyndary ótedi. Biz tájirıbe arttyrý úshin qıyndyq sanaty joǵary shyńdarǵa órmeleımiz.
Men Almaty qalasy Álpınızm federasıasy men Kazmountclub álpınızm seksıasynyń sportshysymyn. Qazirgi tańda taýǵa qyzyǵýshylar sany artyp keledi. Biraq ókinishke qaraı, taýdyń salǵyrttyqty keshirmeıtinin bári túsine bermeıdi. Sondyqtan men árqashan taýda qaýipsizdik talaptaryn eskerýge keńes beremin. Mindetti túrde álpınızm nemese taý týrızmy mektepterinde bilim alý kerek. Biraq ol mektepte oqý – taýǵa shyǵý úshin jetkilikti degen sóz emes. Eń bastysy – eshqandaı taý nemese qyzyǵýshylyq sizdiń ómirińizden, densaýlyǵyńyzdan artyq emes ekenin túsiný. Eń keremet shyń – úıge aman oralý.
Qutqarý qyzmeti tek taýda ǵana emes, qalada da mańyzdy qyzmet atqarady. Kólik apattary, ǵımarattardaǵy qaýip-qaterler, órt, sýdaǵy tótenshe jaǵdaılar kezinde de biz atsalysamyz. «Ultqa qyzmet – uly mindet», sondyqtan ómirimiz keıde qyl ústinde tursa da, halyqqa qyzmet etemiz.
Elimizde de, álemde de tótenshe jaǵdaılar azaısyn, al adal qutqarýshylardyń abyroıy asqaq bolsyn!
Túıin: Qutqarýshylar táýlik boıy halyq úshin dep kóp qyrly qutqarý qyzmetin atqarady. Ómir men ólim arasyndaǵy taǵdyrsheshti sátte kózsiz batyrlyqqa baryp júrgen jandardyń janqıarlyǵy úshin rızashylyǵymyzdy bildiremiz jáne isterine sáttilik tileımiz!