Қазіргі таңда қылмыстық іс жүргізу саласындағы ашықтық пен жариялылыққа деген сұраныс айтарлықтай артты.
Бұл — қоғамның құқықтық санасының өсуі мен азаматтардың әділдікке деген талабының айқын көрінісі. Қылмыстық іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адамдардың шешімдері мен әрекеттері (әрекетсіздігі), сондай-ақ сол әрекеттерге қатысты шағымдарды қарау нәтижелері туралы материалдарды жариялау – мемлекеттік органдардың ашық жұмыс істеуінің маңызды көрсеткіші болып табылады.
Мұндай жария, ең алдымен, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға бағытталған. Егер азамат қылмыстық іс жүргізу барысында өзінің құқығы бұзылды деп есептесе, ол уәкілетті органдарға шағымдана алады. Ал бұл шағымдардың қалай қаралатыны және нәтижесінде қандай шаралар қабылданатыны туралы мәлімет ашық болуы қоғам үшін аса маңызды.
Бүгінде құқық қорғау және қадағалау органдары өз қызметінің нәтижелерін тұрақты түрде жариялап келеді. Жұмыстың оң нәтижелері, қадағалау қызметінің қорытындылары мен статистикалық деректері, бұқаралық ақпарат құралдары, ресми сайттар және әлеуметтік желілер арқылы көпшілікке жеткізіледі. Бұл қадам мемлекеттік органдардың есептілігін арттырып, қоғам тарапынан олардың қызметін бақылауға мүмкіндік береді.
Мысалы, прокурорлық қадағалау органдары азаматтардан келіп түскен шағымдар мен өтініштерді қарау нәтижелері туралы ақпаратты уақытылы ұсынып отырады. Мұндай есептерде тек жалпы статистика ғана емес, сонымен қатар оң өзгерістер байқалады, атап айтқанда заңсыз қылмыстық қудалау фактілерінің азаюы, азаматтардың құқықтарының қалпына келтірілуі немесе тергеу сапасының жақсаруы байқалады.
Бұл тәсіл қоғам мен билік арасындағы сенімді арттырып қана қоймай, лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін күшейтеді. Ашықтық пен жариялылық қағидаттарын сақтау – сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың, әділдік пен заң үстемдігін қамтамасыз етудің тиімді жолы. Сонымен қатар, бұл құқық қорғау органдарының қызметін жетілдіруге, олардың жұмысына объективті баға беруге мүмкіндік туғызады.
Қоғамның белсенділігі де маңызды рөл атқарады. Азаматтар өз құқықтарын білуі және қажет болған жағдайда заңды түрде қорғай алуы тиіс. Осы тұрғыда Бұқаралдық ақпарат құралдары мен қоғамдық ұйымдардың ақпараттық-түсіндіру жұмысы үлкен маңызға ие. Тәртіп сақшылары мен прокуратура қызметінің ашықтығы туралы материалдарды жариялау – халықтың құқықтық мәдениетін арттырудың маңызды тетігі.
Қорытындылай келе, қылмыстық іс жүргізу саласындағы ашықтық – бұл тек ақпарат тарату емес, ол әділдік пен сенімге негізделген қоғам құру жолындағы маңызды қадам. Лауазымды адамдардың шешімдері мен әрекеттері туралы деректердің жариялануы, қадағалау қызметінің нәтижелерін ашық көрсету – Қазақстанның құқықтық мемлекет ретінде дамуын қамтамасыз ететін басты бағыттардың бірі.
ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика
және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің
Алматы қаласы бойынша департаменті